kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 14-12-2008 voor het laatst bewerkt.

Bert Schierbeek

Nederlands romanschrijver, dichter en essayist, geboren Glanerbrug (Twente), 18 juni 1918, overleden Amsterdam, 9 juni 1996.

Lambertus Roelof (Bert) Schierbeek stond aan de wieg van de Vijftigers, een belangrijke literaire beweging waarvan onder anderen Remco Campert, Simon Vinkenoog, Gerrit Kouwenaar, Lucebert en Jan Elburg deel uitmaakten.

Schierbeek was een literaire alleskunner. Hij schreef romans, verhalen, toneelstukken, essays en gedichten, al was het onderscheid tussen de verscheidene vormen niet altijd even duidelijk. Een episch gedicht liet zich lezen als een kort verhaal en zijn verhalen zijn dichterlijk van vorm. Hij experimenteerde veel met de vorm, associatieve, niet-grammaticale zinsverbanden en een eigenzinnige typografie van zijn teksten. Humor en levenslust kenmerken het hele oeuvre van Schierbeek.

Schierbeek was jarenlang gast op Poetry International.

Levensloop
Schierbeek werd geboren in Glanerbrug, maar groeide op in Beerta. Zijn liefde voor de Groninger streek en taal bleef zijn hele leven. 'De eindeloze velden, doorkliefd met ongehoord rechte sloten en kanalen maakten mij al op zeer jonge leeftijd rijp voor Mondriaan', schreef hij eens.

Omdat zijn moeder kort na zijn geboorte stierf, werd Bert Schierbeek opgevoed door de ouders van zijn moeder in Groningen. Op zijn elfde werd hij herenigd met zijn vader die werkzaam was als onderwijzer in Boekelo.

Schierbeek volgde het gymnasium en studeerde pedagogiek in Amsterdam.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte hij deel uit van het verzet.
Het debuut van Schierbeek, de in 1945 verschenen roman 'Terreur tegen terreur', was nog niet het experimentele prozawerk wat zijn oeuvre zou gaan kenmerken, maar een in de vooroorlogse traditie geschreven boek. In deze roman (en in de roman die er een jaar later op volgde, 'Gebroken horizon') verwerkte hij zijn ervaringen in het verzet.

Kort na de publicatie van zijn debuut trad hij toe tot de redactie van het tijdschrift 'Het Woord', waarvan het eerste nummer in het najaar van 1945 werd uitgebracht door De Bezige Bij, de uitgeverij die uit het verzet was voortgekomen. In 1946 werd Schierbeek redacteur bij deze coöperatieve schrijversvereniging en in 1948 volgde hij Koos Schuur op als bestuurslid. Vooral door zijn inzet bracht De Bezige Bij veel werk van jonge schrijvers en dichters uit de avant-garde, van de Vijftigers en later ook van de Zestigers.

In 1946 sloot hij zich ook aan bij de Cobra-groep, die voornamelijk bestond uit beeldend kunstenaars en werd hij redacteur van het tijdschrift Woord.

Na 1949 werkte hij mee aan bladen als Cobra en Braak, die aan de basis liggen van de beweging van Vijftig.
In 'Atonaal', de legendarisch geworden bloemlezing van de Vijftigers die Simon Vinkenoog in 1951 uitbracht, is geen werk van Schierbeek opgenomen. Wel is hij present in Vijf 5-tigers, een bloemlezing die voortkwam uit de lezingenavonden door Remco Campert, Jan Elburg, Gerrit Kouwenaar, Lucebert en Schierbeek (5 tigers) die De Bezige in het hele land organiseerde.

Inmiddels had Schierbeek ook naam gemaakt als vernieuwer van het proza. Het boek 'Ik' (1951), waarvan de eerste hoofdstukken al in Braak waren verschenen, wordt beschouwd als de eerste Nederlandse experimentele prozatekst. Het is een roman zonder verhaallijn, geheel opgebouwd uit associaties met woorden en gedachten, waarin in hij verschillende stijlen en typografieën probeert iets uit te drukken van zijn (kosmisch) levensgevoel. 'Woordkakkerij,' zo kenschetste Gerard Reve het boek. W.F. Hermans had er wel waardering voor. De omslagtekening van het boek was gemaakt door Lucebert.

Het boek ik bevat veel autobiografische elementen bevat, maar gaat eerder om een bonte verzameling teksten op associatieve grondslag; invloeden van Joyce en Lowry zijn onmiskenbaar. Niet minder belangrijk lijkt de invloed van filosofen als Nietzsche en Heraclitus: de aardse gerichtheid van Nietzsche en de opvatting van de eenheid der tegendelen van Heraclitus zijn van meet af aan bepalend geweest voor het sociale, beweeglijke en alomvattende karakter van Schierbeeks werk. Vanuit dit perspectief is ook het Zenboeddhisme van belang. Zijn belangrijkste essay daarover verscheen in 1959: De tuinen van Zen. ( 1970) neemt de maatschappijkritische dimensie in Schierbeeks werk toe; de democratiseringsbewegingen, feministische, antimilitaristische en ludieke organisaties komen er direct aan het woord.

Schierbeek werkte nauw samen met schilders als Karel Appel en Lucebert. Hij vroeg deze kunstenaars zijn werk te illustreren, later werkte hij ook andersom en liet zich inspireren door litho's en gravures. Zo schreef hij teksten bij 81 werken van Lucebert die onder de titel 'Dames en heren' (1975) werden tentoongesteld en publiceerden ze samen Chambre-Antichambre (1978), een collage van 25 in wisselwerking geschreven prozateksten, die in 1950 reeds gedeeltelijk waren opgenomen in 'Braak'. Amsterdam voor De blinde zwemmers
1960 - Henriëtte Roland Holst-prijs voor Het kind der tienduizenden
1961 - Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs voor zijn gehele oeuvre

Vijverberg-prijs 1971 voor de collage-roman Inspraak (1970)

Johan van der Keuken maakte in 1973 de documentaire 'Bert Schierbeek/De Deur'. Naar aanleiding van de bundel 'De Deur' (1972) die over de dood van zijn vrouw gaan.

Herman Gorter-prijs 1978 voor de dichtbundel Weerwerk (1977).

1986 - Hendrik de Vriesprijs voor zijn gehele oeuvre

Voor zijn gehele oeuvre ontving hij in 1991 de Constantijn Huygens-prijs

Schierbeek overleed zondag zondag 9 juni in Amsterdam. Hij werd 77 jaar. Als eerbetoon aan Schierbeek is postuum 'Vlucht van de vogel' verschenen; gedichten die hij in de laatste maanden voor zijn dood heeft geschreven en waarin ziekte en dood zich aankondigen.

Websites: www.bertschierbeek.nl, boeken.vpro.nl, www.dbnl.org, nl.wikipedia.org, www.mkw-uitgevers.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1872.