kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 16-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Boris Pasternak

Boris Leonidovich Pasternak was een twintigste-eeuwse Russische schrijver en dichter. Hij werd geboren in Moskou op 10 februari 1890 (Gregoriaans) of 29 januari (Juliaans) en stierf op 30 mei 1960. Hij werd geroemd om zijn poëzie en de roman Dokter Zjivago (1958).

Boris Leonidovich Pasternak werd in 1890 geboren in een welgestelde joodse familie te Moskou. Zijn vader Leonid Pasternak was docent op de Kunstacademie in Moskou. Zijn moeder Rosa Kaufman was concertpianiste.

Pasternak ging aanvankelijk aan het conservatorium studeren, maar ging in 1910 filosofie studeren in Duitsland aan de universiteit van Marburg. In de jaren 1913-14 keerde hij terug naar Moskou.

In 1914 verscheen zijn eerste dichtbundel "Bliznets v toetsjach". Pasternak bouwde aan het begin van de twintigste eeuw een grote reputatie op als dichter. Hij maakte kennis met futuristen en kende de dichter Majakovski. Met zijn gedichten volgde hij echter de tradities uit de negentiende eeuw.

Gedurende de Eerste Wereldoorlog werkte hij in een chemische fabriek in de Oeral. Met name zijn ervaringen tijdens de reis naar de Oeral inspireerden hem later tijdens het schrijven van Dokter Zjivago.
Ondertussen teisterde de Russische Revolutie in de jaren 1917, 1918 en 1919 Rusland. Hoewel Pasternak de revolutie een warm hart toedroeg, was hij toch bevreesd voor de rigide maatregelen die door de nieuwe regering werden genomen.

1917-1922-1934
Na de revolutie voorzag Pasternak als bibliothecaris in zijn levensonderhoud. Ondertussen bleef hij schrijven. Hij kreeg faam door zijn twee werken Over the Barriers (1917) en My sister – life (1922). In de periode 1920 kenmerkt Pasternaks schrijfstijl zich vooral door autobiografische en politieke poëzie.

In de jaren twintig waagde hij zich ook aan lange epische gedichten: "Devjatjsot pjatyj god" (1926) en "Lejtenant Sjmidt" (1927). Pasternak vertaalde werk van onder meer Shakespeare in het Russisch, waaronder "Hamlet", "Henry IV", "Romeo en Julia" en "Othello".

In 1922 huwde hij Evgeniia Vladimirovna Lourie. Dit huwelijk bracht één zoon voort. Uiteindelijk zouden Pasternak en Evgeniia in 1931 scheiden. Drie jaar later, in 1934, hertrouwde hij met Zinaïda Nikolaevna Neigauz. Ook dit huwelijk bracht Pasternak een zoon.

Pasternak, Stalin en het socialistisch-realisme
Midden 1920 begon Pasternak zich te distantiëren van persoonlijke thema’s en ging hij zich meer richten op historische en morele onderwerpen. In de loop van de jaren '20 legde de Vereniging van Auteurs steeds meer het socialistisch-realisme aan auteurs op. Het socialistisch-realisme was een literaire- en kunststroming die door Josef Stalin als bij uitstek als revolutionaire stijl werd gezien. Pasternak voelde zich echter niet aangetrokken tot thema’s, als oogst, opofferingsgezindheid, kameraadschap, arbeidsvreugde, die het socialistisch-realisme vereiste. Bovendien was Pasternak het niet zozeer op politiek als wel op filosofisch en moreel gebied met het communisme oneens. Pasternak miste in de Sowjet-Unie oog voor de individuele mens en diens tragiek.

Peredelkino
De cyclus Peredelkino, genoemd naar het bekende schrijversdorp even buiten Moskou, vormde voor Pasternak een dubbele herstart: na de hermetische poëzie van de vroege jaren twintig en een diep stilzwijgen in de jaren dertig vond de dichter in het begin van de jaren veertig een sprankelend en zinderend nieuw idioom.

Omwille van zijn individualistische ideeën werd hij al snel bekritiseerd. Dit leidde er toe dat in de jaren ’30 en ’40 zijn werk niet door de regering werd gewaardeerd. Het was Pasternak verboden zijn werk nog te publiceren. Toen Pasternak bezig was met Dokter Zjivago, poogde Stalin hem het schrijven te beletten en te intimideren door de mensen om hem heen te vervolgen.
Olga Ivanskaya, Boris minnares, werd in 1949 gearresteerd, gemarteld en naar de Goelag gebracht. Pasternak weigerde echter met zijn werk te stoppen. Omdat Stalin Pasternak welgezind was en hem respecteerde, hoefde hij niet naar de Goelag. Ten tijde van Chroesjtsjov, in 1953, werd Pasternak uiteindelijk herenigd met zijn geliefde Olga.

Doctor Zhivago Trailer 1965

Dokter Zjivago
Pasternak zag zichzelf vooral als dichter. Het succes van "Dokter Zjivago" stond dit beeld echter in de weg. Rond 1954 kreeg de roman de vorm, waarin het later werd gepubliceerd. Sommige delen van "Dokter Zjivago" verschenen in literaire bladen in Rusland. Bovendien zijn onderhandelingen gevoerd met Pasternak over de verschijning hiervan in boekvorm.

In 1956 presenteerde Pasternak aan de Vereniging van Auteurs het manuscript van Dokter Zjivago. Het werd echter door de pers afgewezen en Pasternak werd als verrader aangeklaagd. Daar Dokter Zjivago door de autoriteiten was verboden werd het boek al gauw naar het buitenland gesmokkeld en als eerste in Milaan in 1957 gepubliceerd.

Na de publicatie van Dokter Zjivago, de sage over de avonturen van een jonge arts tijdens de Eerste Wereldoorlog en de Russische Revolutie, viel hij in ongenade. Het boek werd afgedaan als onpatriottisch. Terwijl het boek reeds in Italiaanse vertaling was verschenen, werd in Rusland besloten om het boek niet te drukken. De Russische partijleiding was bang voor de anti-communistische sentimenten, die deze uitgave zouden kunnen oproepen. "Dokter Zjivago" verscheen tijdens zijn leven daarom niet in zijn eigen land. Het boek verscheen pas in 1988 in de boekhandels in Rusland, nadat hij een jaar eerder was gerehabiliteerd.

Tegen de achtergrond van oorlog, revolutie, nood en ontbering in het Rusland van het eerste kwart van de twintigste eeuw, speelt een van de meest romantische, meeslepende en tragische liefdesgeschiedenissen aller tijden: die van dokter Zjivago en Lara. Voor Zjivago, die geestelijke vrijheid als een levensvoorwaarde ziet, dreigt het bestaan onder de starre communistische leiding in een nachtmerrie te veranderen, ondanks de hartstochtelijke liefde van Lara.
'Dokter Zjivago' is een historische roman met veel autobiografische elementen, geschreven in een dichterlijk proza, die de revolutie en de burgeroorlog in Rusland tot onderwerp heeft. Op suggestieve wijze weet Pasternak de sfeer van deze dramatische perioden op te roepen. De schrijver schetst de lotgevallen van de beschouwelijke, Hamlet-achtige arts en dichter Zjivago, zijn liefdesverhoudingen en zijn gedwongen deelname aan de strijd van de rode partizanen. Hij verzet zich tegen het opgaan van het individu in de massa, uitgaande van een christelijke visie op de geschiedenis. Met dit werk zette Pasternak de klassieke Russische romantraditie voort. (Biblion recensie, Redactie)

In het Westen werd "Dokter Zjivago" jubelend ontvangen en de schrijver Boris Pasternak werd in één adem genoemd met illustere voorgangers als Tolstoj, Tsjechov en Toergenjev. Pasternak won de Nobelprijs voor de Literatuur van 1958, maar onder druk van Chroestsjov weigerde hij de prijs in ontvangst te nemen. Hij zou niet mogen terugkeren in de Sowjet-Unie als hij het waagde naar Stockholm af te reizen. Vervolgens werd Pasternak aan nog hardere maatregelen onderworpen. Zo werd hij uit de Schrijversbond gezet en maakte men duidelijk hem te willen deporteren.

Pasternak bleef de grote last van Dokter Zjivago lijdzaam dragen. Hij woonde tot aan zijn dood in Predelkino. Op 70 jarige leeftijd stierf Pasternak, na een kort ziekbed in zijn slaap, op 30 mei 1960 aan longkanker en een zwak hart.

Na zijn dood deed de KGB een huiszoeking bij Olga en nam aantekeningen, brieven en ander papierwerk van Pasternak mee die zij in haar bezit had. Olga en haar dochter moesten vervolgens weer naar de Goelag afreizen.

Pasternak werd in 1987 onder Gorbatsjow in ere hersteld, ook in de Vereniging van Auteurs en het boek mocht gepubliceerd worden. Pasternaks zoon zou in 1989 de Nobelprijs in ontvangst nemen namens zijn vader. In deze tijd kwamen Olga en haar kind vrij. Pasternaks brieven kwamen in de sovjetarchieven terecht. Olga heeft nog voor haar dood een brief aan Boris Yeltsin geschreven, waarin zij hem verzocht haar de brieven terug te geven. Aan haar verzoek werd echter geen gehoor gegeven. Olga stierf in 1995.
De brieven onthullen een hartstochtelijke en voortdurende liefde tussen Pasternak en Olga. De brieven vormen sterke aanwijzing dat Olga Zhivago’s "LARA" moet zijn geweest. Hieruit kan worden opgemaakt dat Dokter Zjivago een gedeeltelijk autobiografie is.

Chroesjtjow
Gezien de problemen rond de uitreiking van de Nobelprijs, die het boek Dokter Zjivago Pasternak bracht, is het interessant om de vraag te stellen waarom Chroesjtsjov zo afkerig was van het boek en de internationale waardering. Het boek kan gezien worden als een romantisch verhaal met als achtergrond de schoonheid van de Russische winter en de verwarrende tijden tijdens de Revolutie. Chroesjtjow stelde het boek voor als als een slechte presentatie van de revolutie van 1917, van de bolsjewieken en het communistisch regime. Pasternak werd ervan beschuldigd dat hij in Dokter Zjivago de mensen die hadden meegevochten in de revolutie geen recht deed en het gedachtengoed dat aan de Sowjet-Unie ten grondslag lag, verloochende. Chroesjtsjov zelf was in 1917 een jong en enthousiast lid van de werkende boerenklasse die de hogere klasse wantrouwde en de schuld gaf van economische uitbiting en politieke onderdrukking. Dokter Zjivago is - en dat maakte het boek voor Chroestjtjow tot een slecht boek - geschreven vanuit het perspectief van de 'bourgeoisie', waar Pasternak zelf een deel van uitmaakte.

Desalniettemin werd het boek (vooral in het Westen) beschouwd als één van de grootste Russische novellen van de 20e eeuw. Dit zou leiden tot een verfilming van Pasternaks Dokter Zjivago door Hollywood in 1965 met de legendarisch acteurs Omar Shariff, Julie Christie en Geraldine Chaplin.

Zie de bron: http://icloniis.fsw.leidenuniv.nl/


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 757.