kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 24-01-2016 voor het laatst bewerkt.

ellips

De ellips -en v(m)

1 (meetkundig) langwerpig gesloten kromme lijn met twee brandpunten
2 (taalkundig) onvolledige zin

Ook:
. Ellips (blad) - orthodox-protestants blad uitgebracht door de Evangelische Hogeschool
. ELLIPS - het acroniem voor Electronic Large-value Interbank Payment System, een valuta-omrekensysteem
. Ellips (piano) - een beweging van de hand bij het pianospelen
. ovaal - wordt soms foutief gebruikt als synoniem voor een ellipsvorm; het begrip ovaal is veel zwakker gedefinieerd dan het begrip ellips.

Ellips (taalkundig)
Een ellips (of: onvolledige zin) is een zin waarin of het onderwerp, of de persoonsvorm, of beide ontbreken en die geen beknopte bijzin, zin in de gebiedende wijs of een samengetrokken zin is.

Voorbeelden van elliptische zinnen:
(1) (Wanneer kun je me dat laten weten?) Morgen. ('morgen kan ik je dat laten weten')
(2) (Wie heeft je daarmee geholpen?) Mijn broer. ('mijn broer heeft me daarmee geholpen')

De ellips fungeert als stijlfiguur indien men een of meer woorden of zinsdelen weglaat met de bedoeling een suggestief effect te bereiken. Dit zijn vaak werkwoorden.
. Ik kan hier nog wel meer over vermelden ... ("maar ik doe het niet")
. Oost west, thuis best.
. Voor mij nog maar geen koffie.
. Hij is niet helemaal ...

Het laatste voorbeeld geeft aan hoe belangrijk de context is. Als tevoren over zijn gezondheid is gesproken, zal men het aanvullen met lekker; als het ging over de vreemde dingen die hij doet, zal de aanvulling bij z'n verstand luiden.

Zoals in het vierde voorbeeld, wordt een ellips soms in de schrijftaal met het beletselteken (de drie puntjes) afgesloten: ook daarmee wekt de schrijver een suggestie. ("Ik zou iets kunnen zeggen, maar ik doe 't niet; het ís veelbetekenend, als je dat maar weet!")

Weglating
In de spreektaal worden woorden vaak weggelaten omdat uit de spraaksituatie geheel duidelijk is wat wordt bedoeld:
. Niet zo'n goed idee, hè?
. Dácht het niet!

Herhalingsvermijding
Voorwerp van taalkundig onderzoek is de weglating van een reeds gebruikte woordgroep, die men niet wil herhalen. Zo'n weglating wordt een gap (Engels voor "gat, leemte") genoemd.
. Vader werkt harder dan moeder (...).
. Sven voetbalt met Sjakie en (...) schaakt met Anouk.

Het gat kan uit gescheiden delen bestaan:
. Jos houdt meer van rodekool dan (...) van groene (...).

Dit soort constructies roept theoretische vragen op omtrent de zinsstructuur. Voor de taalgebruiker is in de dagelijkse omgang meestal van geen onduidelijkheid sprake, al kan een zin met gaps erin onbedoeld dubbelzinnig zijn:
. Hendrik Conscience leerde zijn volk lezen, Eddy Merckx fietsen en Piet Huysentruyt koken.

Zie ook
. Pregnantie, waarbij niet iets wordt weggelaten, maar juist een bijbetekenis wordt gesuggereerd of geïmpliceerd.
. Syllepsis, waarbij soms door weglating een overblijvend woord meer zinsfuncties moet verrichten dan het aankan.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Ellips_(taalkunde)
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 15.