kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Etty Hillesum

Eig. Esther, Nederlands schrijfster

Etty Hillesum (1914 – 1943) was een Joodse, niet religieus opgevoede vrouw, die op 29-jarige leeftijd door de nazi’s in Auschwitz is omgebracht. Tussen 1941 en 1942 hield zij een dagboek bij en schreef zij tientallen brieven. De meeste daarvan werden tussen 1981 en 1986 gepubliceerd. Haar geschriften zijn in meer dan 14 talen over de gehele wereld verspreid.

geboren: 15 januari 1914 te Middelburg
overleden: 30 november 1943 te Auschwitz

Etty Hillesum werd op 15 januari 1914 in Middelburg geboren. Haar vader dr. Louis Hillesum was daar leraar klassieke talen. Haar moeder, Riva (Rebecca) Hillesum-Bernstein, was een Russische. Etty had twee broers: Jacob (Jaap) Hillesum en Michael (Mischa) Hillesum. Jaap werd arts en Mischa een begaafd pianist.

In 1924 kwam het gezin Hillesum naar Deventer, waar Etty’s vader, Levie (Louis) Hillesum, eerst conrector en later rector van het stedelijk gymnasium werd. Haar vader bleef aan de school verbonden tot 1940; toen werd hij door de Duitse bezetters in het kader van de anti-joodse maatregelen ontslagen.

Etty (Esther) Hillesum is 10 jaar als zij in 1924 naar Deventer komt. Zij bezoekt het stedelijk gymnasium.

In 1932 gaat zij rechten studeren in Amsterdam. Na haar doctoraal rechten studeerde ze Slavische talen en psychologie. Dit waren vaak 'wilde colleges'. Illegaal, soms bij professoren thuis. Ze volgde deze colleges samen met o.a. Karel van het Reve. Als studente was Etty actief in de linkse en anti-fascistische beweging.

Etty woonde aan het begin van de Tweede Wereldoorlog in Amsterdam (Gabriel Metsustraat 6) bij de weduwnaar Han Wegerif, met wie ze een verhouding had. Ze was, vanaf februari 1941, bevriend met Julius Spier. Via hem maakte ze kennis met de psychochirologie (handleeskunde). Julius Spier had longkanker, hij stierf op 15-09-1942, twee dagen voordat de Duitse Gestapo hem kwam halen voor Westerbork. Spier die in haar dagboek 'S' wordt genoemd adviseert haar het dagboek te schrijven om haar innerlijke veranderingen te registreren.

Etty Hillesum woonde tot de zomer van 1942 in Amsterdam.

In 1942 krijgt Etty een baan bij de afdeling 'culturele zaken' van de Joodse Raad. Ze werkte daar slechts twee weken, die ze in haar dagboek de 'hel' noemt.
In augustus 1942 kreeg zij een oproep voor deportatie naar Westerbork. Etty vertrok en ging in Westerbork door met haar sociale activiteiten. Als lid van de Joodse Raad had ze een speciaal reisvisum waarmee ze nog vele malen naar Amsterdam terugkeerde.

Tussen maart 1941 en oktober 1942 houdt Etty Hillesum een dagboek bij, waarin zij haar persoonlijke ontwikkeling beschrijft; later gaan de oorlog en de jodenvervolging een steeds grotere rol spelen.
In 1943 verschenen twee brieven illegaal onder de misleidende titel Drie brieven van den kunstschilder Johannes Baptiste van der Pluym (1843-1912).

In juli 1942 gaat zij vrijwillig naar Westerbork om daar de Joodse landgenoten die op deportatie naar Polen moesten wachten zo veel mogelijk te helpen. Ze was daar in juli, augustus en december 1942 steeds veertien dagen. Als medewerkster van de Joodse Raad mag ze in Nederland reizen en ze keert verschillende malen terug naar Amsterdam. Uit Amsterdam en Westerbork schrijft ze tientallen brieven met een aangrijpende beschrijving van haar ervaringen.

Aanbiedingen om onder te duiken weigert ze en op 6 juni 1943 gaat zij definitief naar Westerbork, waar ook haar ouders en haar broers inmiddels zijn. Met haar ouders en haar broer Mischa werd ze op 7 september 1943 gedeporteerd naar Auschwitz, waar ze op 30 november 1943 is vergast. Haar ouders stierven al tijdens het transport.

Etty liet een indrukwekkende literaire oeuvre na. Haar dagboekaantekeningen en brieven bleven lang na de oorlog in bezit van haar vrienden. De uitgifte van twee van haar brieven (in de oorlog al eens illegaal uitgegeven) bleef in 1962 onopgemerkt. In november 1960 waren de twee brieven ook al in 'Maatstaf' verschenen.

De uitgifte in 1981 van 'Het verstoorde leven' werd wel opgemerkt en maakte grote indruk. Het boek bevat een door de uitgever J.G. Gaarland gemaakte selectie uit Etty's oorspronkelijke geschriften. Het boek, dat aanvankelijk door verschillende uitgevers werd geweigerd, werd een groot succes en is in vele talen vertaald. Er volgde vele herdrukken.
Etty's dagboek geeft inzicht in de innerlijke veranderingen die zij als jonge joodse vrouw tijdens de tweede wereldoorlog doormaakte. Het is een persoonlijk en intiem document met een bijzondere literaire kwaliteit. Het dagboek laat zien hoe Etty zich door haar relatie met Spier tot een volwassen persoonlijkheid ontplooide. Ze leerde zichzelf en haar lot te accepteren. Het dagboek is vooral indrukwekkend vanwege de gruwelijke omstandigheiden waaronder het werd geschreven. Etty's dagboek en brieven geven een bijzondere kijk op het leven tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Staan in de brieven de anti-joodse maatregelen en het leven in Westerbork centraal, haar dagboek vormt een uitvoerige beschrijving van de ontwikkeling van haar eigen persoonlijkheid. Juist de dagboeken kunnen voor jongeren veel betekenen omdat ze een scherp inzicht geven in de worsteling van een jonge vrouw die zoekt naar evenwicht in haar leven. Jongeren zullen in de dagboeken veel herkennen van de problemen waarmee zij zelf worden geconfronteerd.

Zowel leven als denken van Etty Hillesum was onconventioneel en zij overschreed in haar denken de toenmalige vaste denkpatronen. Haar ontwikkeling naar een zeer persoonlijk godsbegrip doorbrak volledig het traditionele beeld van die tijd en maakt haar zeer modern en eigentijds.

Aan de Welle in Deventer staat een monument ter nagedachtenis aan Elly Hillesum. Het is het symbool van "Het verstoorde leven".

Bronnen: Johannes Baptiste van der Pluym (1843-1912) (illegaal uitgegeven - 1944)
Twee brieven uit Westerbork. Brieven van Etty Hillesum (1962)
Haar dagboeken en brieven, geschreven tussen 1941 en 1943 werden in 1981 (her)ontdekt en onder de titel Het verstoorde leven uitgegeven.

De literaire, menselijke en historische aspecten van haar werk werden herkend als van eminent belang. Haar onverzettelijk geloof in mensen, haar radicale ethiek en haar beeldend vermogen nemen een aparte plaats in binnen de belijdenisliteratuur.

Het denkende hart van de barak (1982), een bloemlezing uit haar brieven
Dit boek bevat brieven van Etty Hillesum uit het kamp. 24 brieven geschreven van 19-11-1942 t/m 02-09-1943. Verder een briefkaartje dat ze op 07-09-1943 uit de trein gegooid heeft en dat door boeren op 15-09-1943 op de post is gedaan. De 3e en de 22ste brief zijn in 1943 illegaal verschenen als: 'Drie brieven van den kunstschilder Johannes Baptiste van der Pluym' en in 1962 nog eens uitgegeven als: Twee brieven uit Westerbork'.

In duizend zoete armen. Nieuwe dagboekaantekeningen van E.H. (1984).

Etty: De nagelaten geschriften van Etty Hillesum, 1941-1943 (door K.A.D. Smelik) (1986)
Een volledige uitgave van haar dagboeken en brieven
De originele dagboekcahiers en brieven zijn precies vijftig jaar na Etty's dood door de Etty Hillesum Stichting aan het Joods Joods Historisch Museum geschonken.

Brieven uit Westerbork (Penta pocket) (1994)
1 brief van Etty Hillesum aan Johana en Klaas Smelik e.a. (03-07-1943) in 'Briefgeheim', samengesteld door René van Stipriaan (1993)

In de Roggestraat in Deventer is in 1996 in een voormalige synagoge/Joodse school het Etty Hillesum Centrum opgericht. Er is veel informatie te vinden over Etty Hillesum en over Joods Deventer.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 995.