kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 15 01 2017 14:35 voor het laatst bewerkt.

Frans Kellendonk

Genres: Roman, novelle, (reis)verhaal, essay

Frans Kellendonk wordt gerekend tot de 'academisten'. Belangrijkste thema's in het werk van Kellendonk zijn waarheid, eenheid, afzijdigheid en deelname. Het spanningsveld tussen werkelijkheid en fictie is een terugkerend thema bij Frans Kellendonk, net als de stuurloosheid van de mens die zijn identiteit zoekt (de 'nietsnut'). Hij publiceerde niet erg veel. Er verschenen twee verhalenbundels, drie romans en een essaybundel.

Geboren: 07-01-1951 Te: Nijmegen
Frans Kellendonk groeide op in een Nijmeegs katholiek milieu heeft Engels gestudeerd (1969-1975) in Nijmegen, Birmingham en Londen en promoveerde in 1978 op een proefschrift over een 17e eeuwse uitgeverij.

Kellendonk werkte aan diverse universiteiten. Frans Kellendonk werkte in de bibliotheek van de Vrije Universiteit in Amsterdam, was docent Engelse letterkunde aan de Universiteit van Utrecht en was onder meer gastdocent te Kiel in Duitsland.

Frans (of Franz) Kellendonk debuteerde in 1977 met de verhalenbundel 'Bouwval'.
Het titelverhaal, een korte familiekroniek, wordt geschreven vanuit een tienjarige jongen, Ernst, die zichzelf “de kroonprins” noemt, en die met gezinsleden zijn grootvader bezoekt in een oud landhuis, en er daar achterkomt hoe de werkelijke verhoudingen in zijn familie zijn.

Anton Wachter-prijs van de gemeente Harlingen 1977 voor 'Bouwval' (en daarmee de eerste winnaar van deze prijs).

Kellendonk was redacteur van 'Revisor' van tot 1978 tot 1983.
Wanneer Kellendonk in 1977 debuteert met de verhalenbundel Bouwval, wordt hij door de literaire kritiek meteen bestempeld tot een van de belangrijkste nieuwe schrijvers. De redactie van het op dat ogenblik gezaghebbende literaire tijdschrift De Revisor vraagt hem of hij de gelederen wil komen versterken. Frans In het tijdschrift De Revisor, opgericht in 1974, traden auteurs naar voren die kozen voor een complexere literatuur, zonder werkelijkheidspretentie. Rond het tijdschrift De Revisor hadden zich enkele jonge schrijvers verzameld die ervan uit leken te gaan dat de chaos van de werkelijkheid bezworen kon worden via de ordening van het literaire werk. 'Revisor-proza' werd al gauw een begrip in de Nederlandse literatuur. Een van de meest opvallende kenmerken van dit proza is de nadruk op structurele en vormtechnische aspecten. Mystiek lichaam (1986) van Frans Kellendonk (1951-1990) kan als een exemplarisch voorbeeld daarvan gelden. Uit de Revisor-kring kwamen schrijvers voort als Oek de Jong en A.F.Th. van der Heijden. Vanwege de nadruk die hij legt op de vorm is Kellendonks proza verwant aan dat van auteurs als Dirk Ayelt Kooiman, Nicolaas Matsier, Geerten Meijsing, Oek de Jong en Patrizio Canaponi (het pseudoniem waaronder Adri van der Heijden begon te schrijven), vrijwel allemaal auteurs die in De Revisor publiceren.

Kellendonk zet zich onomwonden af tegen de goedkope melancholie en ironie van de zogenaamde anekdotische schrijvers uit het begin van de jaren zeventig. Als reactie worden Kellendonk en de overige Revisor-schrijvers voor academisten uitgemaakt. Hij distantieert zich van die term. Kellendonk typeert zijn schrijven als volgt: 'literatuur is een vorm van onderzoek door middel van de verbeelding', (tegengesteld aan de werkwijze van realistische auteurs, waarbij het schrijven 'zelfexpressie' is) en dat onderzoek gebeurt in de taal. Zij zetten zich duidelijk af tegen de realistische anekdotische literatuur door hun idealisme dat de voorstelling van de werkelijkheid privilegieert boven de werkelijkheid zelf. Onze perceptie van de werkelijkheid is immers altijd subjectief, 'de wereld is een voorstelling die de personages zich ervan maken'.
Zie ook novelle
Familierelaties spelen opnieuw een belangrijke rol in zijn eerste roman waarin een zoon het spoor volgt van zijn vermordevader en daarbij ontdekt hoe sterk de overeenkomst tussen hen beiden is. De aantrekkingskracht van de familie, die het leven van zijn vader diepgaand bepaald heeft, blijkt ook op de zoon haar uitwerking niet te missen.

Het is wellicht aardig om te vermelden dat in 1979 de schrijver Frans Kellendonk enige tijd als vakreferent Engels in de oude Leidse UB werkzaam was en daaraan stof ontleend heeft voor zijn roman Letter en geest.

1982 Letter en geest. Een spookverhaal roman
Zijn tweede roman is het relaas van Frits Mandaat die een zieke ambtenaar vervangt in een bibliotheek. Omdat hij 'zichzelf wil verliezen om zo zijn leven te redden', 'om mens onder de mensen te worden', neemt hij zijn kruis op de schouders en aanvaardt na een bestaan als 'nietsnut' (tevens de titel van een eerdere roman van Kellendonk uit 1979) een werkkring, teneinde 'dienstbaar en solidair te zijn, om in liefde opnieuw geboren te worden.' Op de plek waar hij tewerk gesteld is, kan hij echter maar moeilijk aan zichzelf ontkomen: hij bevindt zich in een bibliotheek die hij ervaart als een monsterlijke, in zichzelf besloten uitvergroting van het menselijk brein. Hij ziet daar een spook en vraagt zich vertwijfeld af of dit zijn zieke, misschien al overleden, collega is. Het werkelijke thema, net als in 'Bouwval' en 'De nietsnut' is echter de zoektocht naar de kern van de eigen persoonlijkheid.

1983 Namen en gezichten verhalen

Gijselhart (1985)

Mystiek lichaam (1986)
Wederom ingebed in een familie, waarin allerlei conflicten worden uitgespeeld, en waarbij ook allerlei tijdsproblemen aan de orde komen. Met name een aantal uitlatingen van enkele personages in het boek over joden en de in dit boek weergegeven visie op homoseksualiteit (Kellendonk was zelf homoseksueel) - riepen in de media felle reacties op. Kellendonk werd na het verschijnen van deze 'Coming out'-roman door sommige critici een antisemiet genoemd. Kellendonk verweet diezelfde critici geen onderscheid te kunnen maken tussen de auteur en zijn werk, en dat hij niet verantwoordelijk was voor opvattingen van personages in zijn boeken. Frans Kellendonk verwerkte thema's uit het oude en het nieuwe testament in Mystiek Lichaam. Deze roman is ook bewerkt tot theaterstuk gespeeld door het Nationale Toneel.
Zie ook recensie Mystiek Lichaam Mystiek lichaam werd genomineerd voor de AKO-literatuurprijs en bekroond met de F. Bordewijkprijs.

Frans Kellendonk gaf in 1987 gastcolleges over Vondel aan de Universiteit van Leiden.

1988 Geschilderd eten over Vondels Altaergeheimnissen
1989 De halve wereld (reportages)

In november 1988 ontmoeten de schrijvers Adri van der Heijden en Frans Kellendonk elkaar voor de laatste keer in de Leidsestraat in Amsterdam. Zij zijn op dat moment voor de Nederlandse literatuur dé grote beloften. Van der Heijden informeert 'gretig' bij Kellendonk hoe het staat met zijn volgende boek. 'Hij reageerde uiterst abrupt, kortaf, bruut zelfs, voor zijn doen. 'Vergeet het maar. Dat boek komt er niet. Er komt geen volgende roman'. En meteen draaide hij zich van me af, en liep zonder nadere uitleg weg, verder de Leidsestraat in.' Het gerucht dat in literair Nederland de ronde doet, blijkt waar. Kellendonk lijdt aan aids. Hij wachtte de totale ontluistering niet af. Op 15 februari 1990 overlijdt hij, 39 jaar oud. Zijn in 1985 gepubliceerde roman Mystiek lichaam, die bij verschijning veel stof doet opwaaien, blijkt zijn laatste.
Frans Kellendonk werd op 20-02-1990 begraven op Begraafplaats Zorgvlied (Amstelveen)

1992 Het complete werk
De verhalen van Frans Kellendonk (1995)

Letter en Geest, documentaire over Frans Kellendonk (1998)

De Maatschappij der Nederlandse Letterkunde riep de Frans Kellendonk-prijs in het leven. De prijs is een erkenning van zowel het literaire niveau van het werk van een schrijver (die dit werk vóór zijn veertigste schreef) als van de intellectuele onafhankelijkheid en oorspronkelijke visie op een maatschappelijke of existentiële problematiek die eruit spreekt.

Was Kellendonks moralisme vooral van levensbeschouwelijke en religieuze aard, hij liet niet na er politieke en sociale consequenties aan te verbinden. Zo zag hij in de krampachtige vrees voor het opnieuw ontluikende fascisme een groter gevaar dan in het fascisme zelf, omdat hier gemakkelijk een zondebok voor eigen tekorten kon worden aangewezen: geef één bevolkingsgroep of beweging de schuld van allerlei wantoestanden en de verantwoordelijkheid voor het eigen falen is afgewend. Hij zag tevens niets in een samenleving waarin alle traditionele waarden zover waren gerelativeerd dat ze resulteerden in een ideologisch niemandsland. Zijn cultuurkritiek bracht hem dikwijls in neo-conservatief vaarwater en toen men in Mystiek Lichaam antisemitische tendensen meende te ontwaren, werd Kellendonk hevig verketterd. Dat hij pal bleef staan voor zijn overtuiging, maakt hem niet alleen tot de meest controversiële, maar ook tot de moedigste schrijver van zijn generatie.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 21.