kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-04-2009 voor het laatst bewerkt.

Fraseologie

Fraseologie - ook wel idiomatiek geheten - is een tak binnen de lexicologie die zich bezighoudt met de verschillende manieren waarop woorden kunnen worden gecombineerd tot zinsdelen ofwel constituenten en hoe hun betekenis hiervan afhangt, in het bijzonder op zinsniveau.

Deelgebied
Fraseologie is een vrij veelomvattend begrip binnen de taalkunde. Zo kan het bijvoorbeeld betrekking hebben op de woordkeus, register en zinsbouw waar een spreker of schrijver zich onder bepaalde omstandigheden en tegenover een bepaald publiek van bedient (zie ook de pragmatiek). Maar evengoed op het lexicon van de taal als geheel.

Hoewel ook ontleding bij fraseologie een belangrijke rol speelt, onderscheidt de fraseologie zich als discipline van de syntaxis doordat ze zich niet in de eerste plaats op de grammaticale functie van zinsdelen richt, maar veel meer op hun betekenis.

Fraseologismen
De manier waarop de afzonderlijke woorden in een taal worden gecombineerd is nooit willekeurig. Een combinatie van twee of meer afzonderlijke woorden met een specifieke betekenis binnen het grotere geheel van de zin wordt een fraseologische eenheid genoemd. Vaak is dit ook een volledige constituent/zinsdeel. Twee eenvoudige voorbeelden van dergelijke eenheden in het Nederlands zijn: ik loop en in de tuin.

Op het semantische niveau worden hoofdzakelijk de volgende (elkaar gedeeltelijk overlappende) fraseologische eenheden onderscheiden: collocaties, spreekwoorden en uitdrukkingen. Deze eenheden maken samen deel uit van wat wel het idioom van een taal wordt genoemd.

Spreekwoorden, uitdrukkingen en ook veel collocaties zijn eigenlijk bijzondere gevallen van fraseologische eenheden: de betekenis van een spreekwoord of uitdrukking - en daarmee die van de hele zin - verschilt in de regel sterk van de betekenis van elk van de samenstellende delen afzonderlijk, wat niet het geval is bij een gewoon zinsdeel als in de tuin. Voorbeelden van echte fraseologismen in het Nederlands zijn de uitdrukking het zwarte goud (in plaats van "olie") en de spreekwoorden als de kool en de geit sparen en eieren voor zijn geld kiezen. Ook de collocatie de tafel dekken is niet helemaal doorzichtig.

Dergelijke vaste uitdrukkingen staan bekend als fraseologismen, en ze worden in woordenboeken afzonderlijk vastgelegd. De betekenis ervan moet door tweede-taalverwervers en niet zelden ook door moedertaalsprekers van buiten worden geleerd. Een "fraseologische eenheid" wordt door sommige taalkundigen zoals Kunin A.V. wel gedefinieerd als "een vaste woordcombinatie met een geheel of gedeeltelijk overdrachtelijke betekenis". Het gebruik van fraseologismen hangt ook nauw samen met de beeldspraak.

Fraseologismen op taaloverstijgend niveau
Fraseologismen zijn ook een van de dingen die problemen opleveren bij het vertalen. Spreekwoorden en uitdrukkingen in de brontaal kunnen meestal niet letterlijk in de doeltaal worden vertaald.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Fraseologie
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1136.