kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

George Tabori

Een van oorsprong Duits-Hongaars, maar Engelstalig romanschrijver, toneelschrijver en dramaturg, geboren 24 mei 1914 Boedapest - overleden 23 juli 2007 in Berlijn.

George Tabori was één van de grootste hedendaagse toneelschrijvers en dramaturgen.

Tabori's werk, of het nu vertalingen, bewerkingen of oorspronkelijke stukken zijn, gaat altijd over de condition humaine. Maar het duurde lang voor hij zijn achtergrond: jodendom en Holocaust, kon verwerken. Centraal thema in zijn toneelstukken is het fascisme. Zwarte humor en bitter inzicht kenmerken zijn figuren. De melancholie, de joodse humor (Tabori zei ergens dat de witz zijn meest persoonlijke uitingsvorm was) en de burleske, zijn een vertaling van de paradox dat de onmogelijkheid om te leven tegelijk een uiting is van levenswil. Voor Tabori was de kern van elke grap een catastrofe. Over zijn gemeenzame omgang met de wansmaak zei hij in 1994 in het NRC: „Brecht heeft eens gezegd dat het streven naar goede smaak tot een slecht geweten leidt. Ik heb wel eens beweerd dat sentimentaliteit en piëteit na Auschwitz niet meer mogelijk zijn. Van goede smaak kan men dat eigenlijk niet zo zeggen. Auschwitz heeft met smaak niets meer te maken.”

Biografie
George (György) Tabori werd in 1914 in Boedapest geboren als de tweede zoon van een joodse journalist. Zijn vader, Cornelius Tabori, was in Sarajevo getuige van de moordaanslag op aartshertog Ferdinand die het startschot was voor de Eerste Wereldoorlog.

In 1932 verhuisde hij naar Berlijn om piccolo te worden in het beroemde Hotel Adlon bij de Brandenburger Tor. Zijn carrière als schrijver begon hij als journalist in Berlijn.

Na de machtsovername van de nazi's week hij uit en emigreerde in 1936 naar Londen waar hij journalist werd en oorlogscorrespondent voor de BBC. In 1941 werd hij Brits staatsburger. Het merendeel van zijn familie werd uitgemoord in Auschwitz.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij BBC-correspondent in Turkije en het Midden-Oosten, en spion in Caïro. In het toenmalige Palestina trouwde hij met Hanna, een wees uit Darmstadt, die, aldus Tabori, in zich 'de slechtste en de beste eigenschappan verenigde van joden zowel als van Duitsers, een levend bewijs van de verontrustende overeenkomsten tussen beide volken'.

Zijn debuutroman, Beneath the stone (1945), wekte verontwaardiging omdat de hoofdpersoon een foute Duitser is.

In 1947 vertrok hij naar de VS waar hij trouwde met de Zweedse actrice Vivace Lindfors. Hij schreef scenario's en werkte samen met Joseph Losey (Secret ceremony) en Alfred Hitchcock voor wie hij I confess schreef. Met Bertolt Brecht werkte hij aan een Engelse versie van Leben des Galileï. Onder diens invloed begon hij te schrijven voor het theater en werd in de jaren vijftig tevens regisseur.

In 1969 keert Tabori terug naar Europa, eerst naar Londen, omdat hij op de zwarte lijst van communistenjager McCarthy terecht was gekomen.

Het eerste eigen stuk waarmee hij doorbrak was Die Kannibalen (1968). Hier eten zes concentratiekampgevangenen een van hun medeleden op. Bij de première in Berlijn in 1969 had hij een vluchtauto klaar staan om aan de door hem verwachte agressie van het publiek te ontkomen. Het stuk was echter een succes en Tabori bleef in Duitsland.

In Bremen richtte hij een eigen gezelschap op, het Bremer Theaterlabor. Voor zijn regies liet hij zich inspireren door Fritz Perls gestalttherapie, een therapie die uitgaat van directie actie, van het lichamelijke, en van de relatie tussen omgeving en cliënt. Toen hij in 1977 met zijn groep wekenlang in hongerstaking ging, in het kader van de voorstelling Hungerkünstler (vrij naar Kafka), maakte het stadsbestuur van Bremen ijlings een einde aan het gezelschap en verbood de voorstelling.

Vanaf 1978 werkte hij in München, na 1986 in Wenen, waar hij ging samenwerken met de beroemde regisseur Claus Peymann. Pas hier kwam zijn carrière werkelijk tot ontplooiing, en ontstonden zijn beroemdste stukken.

Mutters Courage (1979) (verwijzing naar Brechts Mutter Courage) is terug te voeren op de wonderbaarlijke manier waarop zijn moeder aan de gaskamers wist te ontkomen: reeds op transport overtuigde zij een begeleider ervan dat zij haar speciale Rode-Kruispas thuis had laten liggen, en werd keurig teruggebracht. 'Mutters Courage' (Mijn moeders courage) werd verfilmd als My Mother’s Courage.

In Nederland is Tabori bekend sinds de opvoering van Mein Kampf (1987) door Toneelgroep Amsterdam (1988) met Pierre Bokma als de jonge Adolf Hitler. Deze ontmoet in een Weens pension de joodse verteller Herzl die hem aanraadt in de politiek te gaan, God die zich voorstelt als Lobkowitz en de Dood in de gedaante van een vrouw.

In 1992 ontving hij de Georg-Büchner-Preis voor zijn geëngangeerd theaterwerk en zijn helder proza: "Tabori is een moedig man die het Duitse publiek de onheilszwangere gemeenschappelijke geschiedenis van Duitsers en Joden voor ogen durft te houden, met humor en ironie, maar evenzeer met passie omdat hij uit eigen ervaring spreekt, en met de afstand van een waarlijk wijs man."

Eind jaren '90 trok Tabori weer naar Berlijn, waar hij in januari 2000 met het stuk 'Die Brecht-Akte' het Berliner Ensemble met als nieuwe intendant Claus Peymann opnieuw opende.

Websites: GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/George_Tabori


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2035.