kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 03-04-2011 voor het laatst bewerkt.

Gertrude Stein


Gertrude Stein door Pablo Picasso in 1906

Amerikaans schrijfster, geboren 3 februari 1874 in Allegheny, Pittsburgh, Pennsylvania - overleden 27 juli 1946 in Parijs waar zij vanaf 1903 woonde.

Gertrude Stein wilde door middel van woordherhalingen, zoals 'Rose is a rose is a rose is a rose' uit het gedicht 'Sacred Emily'(1913) het kubisme uit de schilderkunst overbrengen naar de literatuur.

Twee langdurige relaties kenschetsen haar leven: de eerste met haar broer, de kunstcriticus Leo Stein, van 1874 tot 1914, en de tweede met Alice B. Toklas (1877-1967), haar levensgezellin van 1907 tot haar dood in 1946.

Biografie
Gertrude Stein werd geboren als jongste van vijf kinderen. Haar vader van Duits-Joodse afkomst had samen met zijn broer een textielwinkel. De familie leefde vanaf 1878 enkele jaren in Europa. In 1888 overleed Gertrudes moeder en in januari 1891 overleed Gertrudes vader plotseling waarop de familie verhuisde naar San Francisco. Haar vader was met de jaren meer dominant en excentriek geworden waarover Gertrude later zou schrijven dat ze vaders deprimerend vindt, maar zelf qua karakter meer op hem leek dan op haar moeder.

Gertrude trok in 1892 samen met haar zus Bertha in bij een tante in Baltimore waar zij vanaf 1893 psychologie aan het Radcliffe College en daarna tot 1902 medicijnen aan de Johns Hopkins University. Tussendoor verbleef zij samen met haar broer Leo een jaar in het Engelse Cambridge. Haar oudere broer Michael beheerde een ruim privékapitaal dat haar in staat stelde royaal te leven en te reizen in europa.

Gertrude Stein kwam op 19-jarige leeftijd naar Parijs om haar broer Leo te bezoeken, die het appartement annex studio huurde aan de rue de Fleurus 27 nabij de 'Jardin du Luxembourg'. Dit pakte echter anders uit. Ze ging schilderlessen volgen aan de Académie Julian en begon samen met haar broer kunst te verzamelen. Gertrude Stein werd één van de cultfiguren van de kunst- en literatuurscene van haar tijd. Het huis aan de Rue de Fleurus groeide uit tot een artistiek-literair salon en zij onderhield contact met bekende avant-gardistische kunstenaars en schrijvers als Pablo Picasso, Henri Matisse, Ernest Hemingway, Ezra Pound en Carl Van Vechten.

De geboorte van het Kubisme
Nadat Matisse een zo juist bij Père Sauvage gekocht Afrikaans beeldje bij Gertrude Stein had achtergelaten kwam Picasso op bezoek die het beeldje de hele avond in zijn handen had gehouden. Toen Matisse de volgende ochtend bij Picasso in zijn atelier kwam lag de vloer bezaaid met vellen tekenpapier waarop steeds een groot vrouwengezicht met één enkel oog was afgebeeld: de geboorte van het kubisme.

Gertrude begon te schrijven waarbij zij zich specialiseerde in automatisch schrijven, een stream of consciousness-techniek waarbij men zich zo veel mogelijk laat leiden door het onderbewuste. Gertrude wou net als in de moderne schilderkunst ook in de literatuur de bestaande orde en structuur plaats laten maken voor nieuwe manieren van zien en beschrijven. Haar manier van schrijven hield niet altijd rekening met de geldende grammaticaregels, maar zij beweerde dat er behoefte was aan een shockeffect en onsamenhangendheid.

In 1903 schreef ze een roman over haar romance met May Bookstaver, die na Gertrudes dood wordt uitgegeven onder de titel 'Things As They Are'.

In 1907 leerde zij bij haar oudste broer Michael, die eveneens in Parijs kwam te wonen, Alice B. Toklas kennen, met wie ze van dan af haar hele leven zou delen.

In 1913 verhuisde haar als schilder mislukte broer Leo die jaloers was op haar werk met een deel van de kunstcollectie die zij samen hadden opgebouwd naar Italië.

Gertrude Stein was de eerste die de term 'Lost generation' gebruikte, waarmee zij refereerde aan een groep Amerikaanse schrijvers die na de Eerste Wereldoorlog naar Parijs waren getrokken.

De bekendheid van Gertrude als letterkundige was zo groot dat aankomende schrijvers haar vroegen om hun werk te lezen en haar oordeel te geven, zoals o.a.Ernest Hemingway in 1922. Maar ondanks Gertudes vooraanstaande rol als cultfiguur, kreeg ze lange tijd geringe officiële erkenning voor haar werk. Dat kwam pas met de publicatie van haar levendige en grappige 'Autobiography of Alice B. Toklas' in 1933 en de hieropvolgende serie boeken, allemaal geschreven in haar persoonlijke stijl: in het heden, vaak zonder gebruik van interpunctie.

Dankzij een nazi de oorlog door
Hoe overleefde het joods-lesbische paar Gertrude Stein en Alice Toklas in hun Zuid-Franse buitenhuis de Tweede Wereldoorlog? Janet Malcolm, die eerder furore maakte met 'The Silent Woman' (1994) over dichteres Sylvia Plath, spoorde de gerenommeerde Stein-kenners Edward M. Burns en Ulla E. Dydo er toe aan nader onderzoek naar de collaborateur Bernard Faÿ in te stellen. Deze hooggeleerde homoseksuele Franse nazi, met wie de aartsreactionaire communistenhater en Pétain-aanhangster Stein al sinds de jaren twintig omging, zorgde ervoor dat Stein en Toklas (alsmede hun befaamde schilderijencollectie) de oorlog doorkwamen. In 1951, toen Faÿ, veroordeeld tot levenslang, ontsnapte uit een gevangenishospitaal, deed hij dat met financiële hulp van Toklas, die hiervoor één of meer van haar Picasso’s verkocht. Burns ontdekte dat de beschermheer van Stein en Toklas als medewerker van de Gestapo direct verantwoordelijk is geweest voor de dood van talrijke vrijmetselaars. We weten nu dat Steins en Toklas’ beschermer een bureaumoordenaar was. We weten echter niet in hoeverre Stein en Toklas dat ook wisten en welke gewetensvragen zij zichzelf gesteld hebben. - (* http://www.nrcboeken.nl/recensie/dankzij-een-nazi-de-oorlog-door)

Na de Tweede Wereldoorlog werd Gertrudes woning een ontmoetingsplaats voor Amerikaanse soldaten. In 1946 werd vastgesteld dat zij kanker had. zij werd 19 juli opgenomen in het ziekenhuis, waar zij 27 juli 1946 overleed. Gertrude Stein werd begraven op de begraafplaats Père Lachaise te Parijs. In 1967 zou haar levenspartner naast haar begraven worden.

Bronnen:
* http://www.rosadoc.be/citytrips_parijs/vwsteintoklas.htm
* http://www.kubisme.info/kb113.html


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 36.