kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 13-04-2009 voor het laatst bewerkt.

grammaticaal

Grammaticaal (bn, bw)

In overeenstemming met, betrekking hebbend op de (regels van de) grammatica.

Grammatica is de benaming voor de studie, beschrijving en verklaring van de systematiek van een natuurlijke taal of kunsttaal. Dus de structuur van de woorden en de zinnen van een taal wordt gedefinieerd.

Daarnaast is een grammatica een beschrijving van de systematiek van een specifieke taal. Dit kan een volledig formeel-wiskundige beschrijving zijn, een in de taal zelf (zie ook autologie) of andere taal opgeschreven beschrijving, of een combinatie hiervan. Ook een (studie)werk waarin de grammatica van een taal wordt beschreven wordt zelf een grammatica genoemd.

De grammatica van natuurlijke talen
Bij de beschrijving van de grammaticale structuur van talen wordt er traditioneel een onderscheid gemaakt tussen syntaxis (zinsbouw) en morfologie (woordbouw). Syntaxis is het meest uitgebreide deelgebied, waar traditioneel twee vormen van zinsontleding naast elkaar worden gebruikt: taalkundige ontleding ofwel woordontleding en redekundige ontleding ofwel zinsontleding.

Taalkundige ontleding
Woorden kunnen aan de hand van hun functie en combineerbaarheid worden gegroepeerd in woordsoorten. Het op deze wijze benoemen van woorden noemt men taalkundig ontleden, taalkundig benoemen of woordbenoemen:
. zelfstandige naamwoorden of substantieven
. bijvoeglijke naamwoorden of adjectieven
. bijwoorden of adverbia
. voornaamwoorden
. werkwoorden
. voegwoorden
. lidwoorden
. voor- en achterzetsels
. telwoorden
. tussenwerpsels

Redekundig ontleding
Los daarvan kunnen zinsdelen worden benoemd naar hun functie binnen de zin. Dit noemt men redekundig ontleden of zinsontleden:
. onderwerp
. gezegde (naamwoordelijk of werkwoordelijk)
. persoonsvorm
. lijdend voorwerp
. meewerkend voorwerp
. belanghebbend voorwerp
. bezittend voorwerp
. voorzetselvoorwerp
. handelend voorwerp
. ondervindend voorwerp
. bepaling van gesteldheid
. bijwoordelijke bepaling
. bijvoeglijke bepaling

Soorten zinnen
Niet alleen woorden, maar ook deelzinnen kunnen een functie binnen de (complete) zin vervullen; zie deelzinnen (hoofd- en bijzinnen).

Metatalen
Behalve bij de studie van "gewone" talen worden de begrippen grammatica, syntaxis en semantiek ook gebruikt voor formele en computertalen. Om de grammatica van een taal (zowel natuurlijke als computertalen) formeel te beschrijven zijn metatalen ontwikkeld. Een voorbeeld hiervan is de Backus-Naur Form (BNF). In de taalkunde is ook hier het werk van Chomsky baanbrekend geweest.

Bij grammaticaliteitsoordelen worden de labels 'twijfelachtig' en 'uitgesloten' gebruikt. Voorbeelden die als 'uitgesloten' zijn gelabeld, zijn in strijd met de regels van de Nederlandse grammatica. Als het niet duidelijk is of een bepaald voorbeeld tot de grammaticale mogelijkheden behoort, wordt het label 'twijfelachtig' eraan toegevoegd.

Websites:
De E-ANS, de elektronische versie van de tweede, herziene editie van de Algemene Nederlandse Spraakkunst (kortweg: de ANS), die in 1997 verschenen is GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Grammatica


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 56.