kunstbus

Zie ook Cultuurstad Leeuwarden

Dé niet officiële website over Leeuwarden.

Klik hier voor al het nieuws over Friesland en Culturele hoofdstad Leeuwarden!


Je kunt ook zelf een artikel op Kunstbus of Muziekbus plaatsen!

Henrik Ibsen

Noorse dichter en toneelschrijver.

In de theatergeschiedenis wordt de Noor Henrik Ibsen (20 maart 1828 – 23 mei 1906) algemeen beschouwd als de eerste moderne toneelschrijver, als de wegbereider voor het realistische toneel dat zich in de loop van de twintigste eeuw verder zou ontwikkelen. idee stond voorop. De vorm waarin hij zijn ideeën goot, werd een voorbeeld voor vele toneelschrijvers. In bijna al zijn stukken is er sprake van een geheim uit het verleden dat nu ontsluierd wordt. Het verleden beheerst het heden.

Hij schreef over maatschappelijke problemen als vrouwenemancipatie en Darwinisme. De inhoud van zijn stukken was voor zijn tijdgenoten vaak zo schokkend dat zij de voorstellingen ervan verboden. Ook buiten Noorwegen, in Berlijn, Parijs en Londen moesten zijn stukken in besloten clubs gespeeld worden om aan de censuur te ontkomen.

Zijn toneelstukken hebben weinig aan actualiteit ingeboet en worden nog steeds in theaters overal ter wereld opgevoerd. Men zegt dat Ibsen na Shakespeare de meest gespeelde dramaturg ter wereld is.
In totaal gaf Ibsen 26 toneelstukken en één dichtbundel uit. Zijn werk wordt vaak in vier periodes ingedeeld:
• Nationaal-romantische en historische drama’s
De toneelstukken vanaf Catilina (1850) tot en met Mededingers naar de kroon (1863).
• De ideeëndrama’s
De komedie der liefde (1863), Brand (1866), Peer Gynt (1867) en Keizer en Galileër (1873).
• De realistische, contemporaine drama’s
Steunpilaren der maatschappij (1877), Een poppenhuis (1879), Spoken (1881) en Een vijand van het volk (1882).
• De psychologische en symbolische drama’s
De wilde eend (1884), Rosmersholm (1886), De vrouw van de zee (1888), Hedda Gabler (1890), Bouwmeester Solness (1892), Kleine Eyolf (1894), John Gabriel Borkman (1896) en Als wij doden ontwaken (1899).

Ibsen heeft gedurende zijn gehele schrijverschap gedichten geschreven, maar vooral tijdens de eerste helft daarvan, tot 1875. Daarna liet hij de poëzie als literatuurvorm praktisch voor wat het was.

Henrik Ibsen liet als beeldend kunstenaar een grote hoeveelheid werken na in de vorm van o.a. landschapsschilderijen, karikatuurtekeningen en toneel- en kostuumschetsen. Ibsen.net heeft in samenwerking met Erik Henning Edvardsen van het Ibsen-museum in Oslo een database van al deze werken gemaakt. poëzie en theologie.

1846 Krijgt een buitenechtelijk kind met Else Sophie Jensdatter, een van de dienstmeisjes van Reimann.
1849 Schrijft Catilina.

In 1850 vertrok hij naar Christiania (het huidige Oslo) voor zijn toelatingsexamen tot de universiteit. Hij had echter niet de financiele middelen om te beginnen te studeren.
Catilina verschijnt onder het pseudoniem Brynjolf Bjarme.
Is redacteur van oa een socialistische krant, het blad Samfundsbladet van de studentenbond en het satirische weekblad Andhrimner.
Het eerste toneelstuk van Ibsen gaat in première: de eenakter De grafheuvel wordt op 26 september voor het eerst opgevoerd in het Christiania Theater.

1852 Verhuist naar Bergen en begint als toneelregisseur bij Det norske Theater. Dat hield in dat hij een aantal stukken schreef, terwijl hij daarnaast optrad als manager, producent en ontwerper. Die praktijkervaring en inzicht in het medium theater is duidelijk voelbaar in de structuur en opbouw van zijn stukken.
Studiereis naar Kopenhagen en Dresden

1853 Première van Sint-Jansnacht.
1854 Première van De grafheuvel in bewerkte vorm.
1855 Première van Mevrouw Inger van Østråt.
1856 Première van Het feest te Solhaug.

Verloofd met Suzannah Thoresen.

1857 Première van Olaf Liljekrans.
Wordt aangesteld als artistiek directeur bij het Kristiania Norske Theater.

1858 Trouwt op 18 juni met Suzannah Thoresen.
Première van De vikingen in Helgeland.

1859 Schrijft het gedicht "Paa Vidderne" (Op de hoogvlaktes) en de gedichtencyclus "I billedgalleriet" (In het schilderijenkabinet).
Zoon Sigurd wordt geboren op 23 december.

1860 Schrijft "Svanhild" – een voorstudie van De komedie der liefde.

1861 Schrijft "Terje Vigen".

1862 Het Kristiania Norske Theater gaat failliet.
Reist met een beurs naar het Gudbrandsdal en West-Noorwegen om folkloristische informatie in te zamelen.
De komedie der liefde komt uit (voor het eerst opgevoerd in het Christiania Theater op 24 november 1873).
Wordt aangesteld als consulent bij het Christiania Theater.

1863 Mededingers naar de kroon verschijnt.
Schrijft het gedicht "En broder i nød" (Een broeder in nood).

1864 Mededingers naar de kroon wordt voor het eerst opgevoerd in het Christiania Theater.

In 1864 vertrok Henrik Ibsen met een beurs naar Italië, waar hij vier jaar in Rome verblijft. Hij woonde bijna dertig jaar lang in achtereenvolgens Rome, Dresden en München.

1865 Schrijft "De epische Brand". Bewerkt tot het toneelstuk Brand.
1866 Brand verschijnt en wordt een succes.
Ontvangt een kunstenaarsbeurs van de staat.

1867 Publiceert De komedie der liefde in een bewerkte versie.
Schrijft en publiceert Peer Gynt (voor het eerst opgevoerd in het Christiania Theater op 24 februari 1876).

Zijn eerste stukken waren historische stukken, romantische versdrama's over het Scandinavische verleden. De belangrijkste werken uit deze periode zijn Brand (1866) en Peer Gynt (1867), twee grote dramatische gedichten die zijn reputatie vestigden. De titelfiguur Brand is een fanaticus die leeft onder het motto 'alles of niets', Peer Gynt zoekt zijn leven lang naar 'zichzelf.

Peer Gynt: lbsen schreef Peer Gynt in Rome. Voordat hij Noorwegen verliet had hij op verzoek van de regering een rondreis gemaakt door de Rondë Bergen om volksverhalen te noteren. In Vinstra is het graf van de historische Peer Gynt, wiens avonturen lbsen optekende uit de verhalen van de bergbewoners. Hij nam zijn opschrijfboekje mee naar Rome, en het is vandaag de dag te bezichtigen in het museum in Noorwegen.
Peer Gynt behandelt het leven van een eenvoudige boerenzoon, die alle denkbare avonturen beleeft voor hij als oude man terugkeert in zijn geboortestreek en sterft. Het speelt zich af in de bergen van Noorwegen, tussen dorpelingen en kobolds, in Marokko, onder de Bedoeïenen, in een gekkenhuis in Kaïro en aan boord van een schip. Als jonge man verleidt Peer een bruid op haar trouwdag, wordt verliefd op Solvejg, een jong meisje dat op de bruiloft is, en moet vluchten. Hij komt terecht bij de kobolds, en verwekt een kind bij 'De Groene Vrouw'. Dan bouwt hij een hut voor zichzelf in de bergen, waar Solvejg hem vindt en hem belooft dat ze altijd van hem zal houden. De kobolds komen hun rechten opeisen en weer moet Peer vluchten. Solvejg belooft op hem te wachten. Vele jaren later komt Peer terug in de hut om te sterven en vindt daar tot zijn vreugde Solvejg, die haar hele leven op hem gewacht heeft. Haar liefde verlost hem van zijn zonden en hij sterft in haar armen.
Noot: Edvard Grieg componeerde de muziek bij de Noorse première in 1876.

1868 Verhuist naar Dresden, waar hij met zijn gezin zeven jaar blijft wonen.

1869 De bond der jongeren verschijnt en wordt voor het eerst opgevoerd in het Christiania Theater.
Neemt deel aan een Scandinavische bijeenkomst over spellingsregels in Stockholm.
Reist naar Egypte en is aanwezig bij de opening van het Suez-kanaal.

1870 Schrijft het gedicht "Ballongbrev til en svensk dame" (Ballonbrief aan een Zweedse dame).
1871 Publiceert zijn eerste en laatste dichtbundel: Digte (Gedichten).

1872 Het grootste deel van Keizer en Galileër wordt geschreven.
1873 Voltooit en publiceert Keizer en Galileër.
Lid van een internationale kunstjury tijdens de wereldtentoonstelling in Wenen.

1874 Bezoekt Noorwegen (Kristiania). Reist door naar Stockholm.
Publiceert Mevrouw Inger van Østråt in een nieuwe versie.

1875 Publiceert een nieuwe versie van Catilina.
Verhuist naar München, waar hij drie jaar blijft wonen.
Schrijft het gedicht "Et rimbrev" (Een rijmbrief).

Vanaf 1877 tekent zich een scherpe breuk af in het werk van Ibsen. Hij schrijft een reeks moderne drama's en verlaat het versdrama, omdat die stijl niet geschikt is bij het oproepen van een illusie van de werkelijkheid. Hij verwerkt een sociale problematiek in zijn stukken en bekritiseert de burgerlijke maatschappij: de hypocrisie in De Steunpilaren van de Maatschappij (1877), de ondergeschikte rol van de vrouw in Een Poppenhuis (1879), of de huwelijksproblematiek in Spoken (1881).

1877 Steunpilaren der maatschappij wordt geschreven en voor het eerst opgevoerd in Det Kongelige Teater in Kopenhagen.
Steunpilaren van de Maatschappij was de eerste van een reeks stukken die lbsen schreef volgens de toen nieuwe opvattingen van het naturalisme: gewone mensen op het toneel, die gewoon met elkaar praten. Geen koningen, tronen of heksen die dichterlijk met elkaar van gedachten wisselen, maar acteurs en actrices, die gewone mensen van vlees en bloed speelden. Geen overdreven dramatiek. En dus ook geen monologen meer.

Krijgt een eredoctoraat van de universiteit van Uppsala.

Voor de ontwikkeling van het moderne drama is Ibsen vooral van grote invloed geweest door zijn introductie van een retrospectieve techniek die brak met de traditionele intrige-opbouw van het well made play. In zijn ideëendrama's hebben de bepalende gebeurtenissen al plaats gevonden voor het stuk begint. Langzaam krijgen we een inkijk in het verleden van de personages die hun meest intieme geheimen prijsgeven. Dit levert een psychologisch inzicht op in hun daden en maakt hun ultieme en vaak radicale beslissingen geloofwaardig.

1878 Verhuist opnieuw naar Rome, waar hij, op enkele onderbrekingen na, zeven jaar blijft wonen.

Het werk van Ibsen ontwikkelde verder en kreeg langzaam een meer symbolische inslag.
1879 Schrijft en publiceert Een poppenhuis. Wordt voor het eerst opgevoerd in Det Kongelige Teater in Kopenhagen.
Nora, (of een poppenhuis): het failliet van een huwelijk.
In Een Poppenhuis tekent Ibsen een aangrijpend familieportret. Torvald Helmer, een gevestigd advocaat, en zijn vrouw Nora leiden een op het eerste gezicht ideaal leventje: perfect gelukkig, een geslaagd huwelijk en drie wolkjes van kinderen. Zijn gezin is Helmers pronkstuk. Het is niet alleen zijn trots, maar ook het fundament waarop zijn maatschappelijke opgang gebouwd is.
Helmer staat op het punt benoemd te worden tot directeur van een vooraanstaande bank. Alles in dit huishouden is op dit wereldlijke aanzien gericht. De schijn van een modelhuwelijk kan in die zin alleen maar bijdragen tot een succesvolle carrière, het hoogste doel waar alles moet voor wijken. Tot een ongelukkig voorval uit Nora's verleden plots opduikt en een blaam dreigt te werpen op Helmers carrière.
Helmers liefde voor Nora gaat dan even snel verloren als ze gekomen was. Zijn felle reactie opent Nora's ogen. Haar wereld stort als een poppenhuis in elkaar. De droom is voorbij. De wazige, romantische blik wordt scherp gesteld. Wat is ze geweest al die jaren? Wat betekent haar huwelijk? En haar gezin?

De premiere van lbsens Nora op 29 maart 1889 was spraakmakend: de inhoud stuk was scandaleus (vrouw laat echtgenoot en drie kinderen in de steek), de manier waarop het geschreven was, gold als nieuw en moeilijk (meer gericht op karaktertekening dan op handeling) en de enscenering werd als ongewoon realistisch ervaren. De Nora van 1889 staat te boek als de doorbraak van lbsen in Nederland. Met deze produktie zou de Nederlandse toneelpraktijk zich bekeerd hebben tot het realisme.
De aanloop naar 29 maart 1889 was in zekere zin drie jaar eerder al ingezet. In 1886 kwam het bij de Koninklijke Vereeniging 'Het Nederlandsch Tooneel' tot een conflict tussen H.J. Schimmel, eerste man bij het gezelschap, en zijn secretaris J.H. Rössing. Schimmel weigerde om de stukken van de nieuwste schrijversgeneratie op het repertoire te nemen. Hij was van mening dat een kunstenaar de natuur geïdealiseerd weer moest geven; dat het uiteindelijk ging om het scheppen van een schoonheid die de toeschouwer zou verheffen. En de produkten van schrijvers als Zola en lbsen waren naar zijn oordeel allerminst verheffend. Omdat Schimmel in dit standpunt volhardde, besloot Rössing bij de Koninklijke Vereeniging te vertrekken. Twee jaar later richtte Rössing, intussen als 'tooneelverslaggever' den aan het Nieuws van den Dag, samen met een aantal andere vooraan critici en letterkundigen de Tooneelvereeniging op.

1881 Spoken wordt geschreven en gepubliceerd (voor het eerst opgevoerd in Aurora Turner Hall in Chicago op 20 mei 1882).
1882 Een vijand van het volk wordt geschreven en gepubliceerd (voor het eerst opgevoerd in het Christiania Theater op 13 januari 1883).
1883 Publiceert een nieuwe editie van Het feest te Solhaug.
1884 Schrijft en publiceert De wilde eend (voor het eerst opgevoerd in Den Nationale Scene op 9 januari 1885).

1885 Bezoekt Noorwegen (Kristiania, Trondheim, Molde en Bergen).
Verhuist naar München, waar hij zes jaar blijft wonen.

1886 Schrijft en publiceert Rosmersholm (voor het eerst opgevoerd in Den Nationale Scene op 17 januari 1887).

1887 Brengt de zomer door in Noord-Jutland (Sæby). Reist door naar Gothenburg, Stockholm en Kopenhagen.

1888 Schrijft en publiceert De vrouw van de zee (voor het eerst opgevoerd in zowel het Hoftheater in Weimar als het Christiania Theater op 12 februari 1889).

1889 De laatste zomer in Gossensass. Komt in contact met Emilie Bardach.

1890 Schrijft en publiceert Hedda Gabler (voor het eerst opgevoerd in het Residenztheater in München op 31 januari 1891).

Hedda Gabler is een moderne vrouw, die haar eigen leven wil leiden: wild en onverantwoord, net als de mannen in haar omgeving. Na een onstuimige jeugd met talloze minnaars trouwt ze Jurgen Tesman, een succesvol wetenschapper. Ze is bijna dertig, haar vader is overleden en haar geld is op. Het is voor beiden een liefdeloos en opportunistisch huwelijk: Hedda krijgt luxe en maatschappelijke zekerheid, Tesman krijgt een 'trophy wife'. Hedda walgt echter van het leven als huisvrouw. Verveeld en gefrustreerd droomt ze van de wereld buiten en de woeste feestjes van huisvriend Brack. Als Hedda's vroegere geliefde Lovborg terugkeert van een verblijf in het buitenland, wordt ze geconfronteerd met de leegte van haar bestaan. De enige uitweg is zelfmoord.
In Hedda Gabler (1890) toont Ibsen een vrouw die worstelt met een existentiële crisis. Volgens de Noorse psycholoog Arne Duve is dit stuk een zelfportret van de schrijver en diens beklemde emotionele leven.

In 1891 keerde lbsen terug naar Noorwegen. Vestigt zich in Kristiania. Ontmoet Hildur Andersen.
1892 Schrijft en publiceert Bouwmeester Solness (voor het eerst opgevoerd in het Lessingtheater in Berlijn op 19 januari 1893).
Sigurd Ibsen trouwt met Bergliot Bjørnson.

1894 Schrijft en publiceert Kleine Eyolf (voor het eerst opgevoerd in het Deutsches Theater in Berlijn op 12 januari 1895).

1895 Verhuist naar het appartement op de hoek van Arbiensgate en Drammensveien in Kristiania. Blijft hier tot zijn dood wonen.

1896 Schrijft en publiceert John Gabriel Borkman (voor het eerst opgevoerd in zowel Det svenske teater als Det finske teater in Helsinki op 10 januari 1897).

1898 Viert zijn 70e verjaardag: grootse festiviteiten in Kristiania, Kopenhagen en Stockholm

1899 Schrijft en publiceert Als wij doden ontwaken (voor het eerst opgevoerd in het Hoftheater in Stuttgart op 26 januari 1900).

1900 Krijgt zijn eerste beroerte.

1906 Oud, ziek en eenzaam overleed hij 23 mei 1906 in Oslo na een lang ziekbed.

Zie ook: http://www.noorwegen.nl/ibsen

Zie ook Cultuurstad Leeuwarden

Dé niet officiële website over Leeuwarden.

Klik hier voor al het nieuws over Friesland en Culturele hoofdstad Leeuwarden!

Pageviews vandaag: 949.