kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 13-04-2009 voor het laatst bewerkt.

Hoofdzin

De hoofdzin [-nen] m

(taalkundig) zin die geen zinsdeel of zinsdeelstuk is van een andere/grotere zin.

Een hoofdzin (of: zelfstandige zin) is in de ontleding een zin die wordt onderscheiden van bijzinnen.

Een hoofdzin begint met een hoofdletter en eindigt met een punt, tenzij hij deel uitmaakt van een samengestelde zin met twee of meer nevengeschikte hoofdzinnen.

Een kenmerk van hoofdzinnen is dat de persoonsvorm in bevestigende zinnen doorgaans op de tweede, en in vraagzinnen altijd op de eerste plaats staat: Zag de man toen iets?

Een hoofdzin bevat altijd een onderwerp en een gezegde, maar bij nevenschikking - meestal door middel van het voegwoord en - kan het onderwerp van de tweede hoofdzin eventueel ook worden weggelaten indien het gelijk is aan dat van de eerste (zie verder samentrekking).

De hoofdzin (of: zelfstandige zin) is dus een zin die niet - zoals een bijzin - als zinsdeel of zinsdeelstuk fungeert in een samengestelde zin.

Indien de hoofdzin wordt voorafgegaan en/of gevolgd door een of meer bijzinnen, wordt de hoofdzin zonder de bijzin(nen) de "rompzin" genoemd en is het geheel een samengestelde zin:
Toen zij binnenkwamen (bijzin 1), zag de man (rompzin) die er al eerder was geweest (bijzin 2) dat er iets was veranderd (bijzin 3).
Deze samengestelde zin is dus in zijn geheel een hoofdzin.

Woordvolgorde in hoofdzinnen

In sommige talen - waaronder het Nederlands en Duits - is in bevestigende hoofdzinnen alleen de SVO-volgorde mogelijk:
. Jij (onderwerp) komt (persoonsvorm) morgen ook.
. Du (onderwerp) kommst (persoonsvorm) morgen auch.
. You (onderwerp) will (persoonsvorm) come tomorrow.

In vraagzinnen wordt inversie toegepast, waardoor een VSO-volgorde gecreƫerd wordt:
. Kom jij morgen ook?
. Kommst du morgen auch?

Bij twee of meer nevengeschikte hoofdzinnen is vaak samentrekking mogelijk:
. De man (onderwerp) liep (persoonsvorm) langs de winkel en (hij) (onderwerp) zag (persoonsvorm) daarbinnen de winkelier iets vreemds doen.

Indien in een bevestigende hoofdzin het object toch naar voren wordt gehaald teneinde het meer nadruk te geven, ontstaat zo een elders ongebruikelijke OVS-volgorde:
. Die man (object) zag (persoonsvorm) ik (onderwerp) gisteren.

Andere talen
In andere (bijv. Romaanse) talen kan de standaard SVO-volgorde in een bevestigende hoofdzin door middel van een verwijzend voornaamwoord met de functie van object worden doorbroken, waardoor een SOV-volgorde ontstaat:
. J' (onderwerp) y (verwijzend element) suis (persoonsvorm) convaincu (Frans: "Ik ben ervan overtuigd").

In het Engels kan de SVO-volgorde in bevestigende hoofdzinnen worden doorbroken middels een bijwoord:
. You (onderwerp) too (bijwoord) will (persoonsvorm) love (werkwoordelijke rest) U2's daring new melodies (object).


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdzin
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 45.