kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Imre Kertesz

Imre Kertész

Joods-Hongaars schrijver en kampoverlevende, geboren 9 november 1929 Boedapest.

Het gehele oeuvre van de Hongaarse schrijver Imre Kertesz, in Nederland bekend geworden met zijn roman 'Kaddisj voor een niet geboren kind', staat in het teken van de literaire verwerking van de holocaust. Dat is niet verwonderlijk, want hij heeft als vijftienjarige jongen de Duitse concentratiekampen persoonlijk ervaren.

Kertész publiceerde romans, essays, lezingen, dagboekaantekeningen en schreef zelf het filmscript (Stap voor stap) naar zijn eerste roman, Onbepaald door het lot. Zijn boeken worden overal ter wereld vertaald. Kertész is ook de eerste Hongaarse schrijver die de Nobelprijs voor Literatuur heeft ontvangen 'Voor zijn werk dat de broze ervaring van het individu hooghoudt tegen de barbaarse willekeur van de geschiedenis'. 'een van de weinige mensen die over de concentratiekampen getuigen op een manier die toegankelijk is voor wie ze niet heeft meegemaakt' aldus de Zweedse Koninklijke Academie, die Kertész de Nobelprijs in 2002 toekende.

De auteur woont afwisselend in Boedapest en Berlijn, hij schrijft in het Hongaars en stuurt zijn manuscripten ook naar uitgevers in Hongarije.

Biografie
Imre Kertész groeide op in een niet-orthodoxe joodse familie en werd in 1944 gedeporteerd naar Auschwitz en in 1945 bevrijd uit Buchenwald.

Hij keerde na de bevrijding terug naar Boedapest, waar hij sinds 1948 werkte voor de stadskrant Világosság en korte tijd lid van de communistische partij. Na 1948 leefde hij in de totalitaire communistische samenleving' waar men alleen kan leven als men haar de rug toekeert'. In 1951, toen de krant de partijlijn ging volgen, werd Kertész ontslagen.

Na twee jaar militaire dienst legde hij zich toe op het vertalen van auteurs als Nietzsche, Schnitzler, Freud, Roth, Wittgenstein en Canetti, en op zijn eigen schrijverschap. Kertész werkte dertien jaar lang aan zijn eerste roman Sorstalanság (Onbepaald door het lot). Het boek verscheen in 1975 maar wordt vooralsnog doodgezwegen.

Lange tijd kon hij zijn literaire werk om politieke redenen in Hongarije niet publiceren. Hij hield zich in leven als vertaler en journalist en zelfs met het schrijven van vrolijke musicals. In andere Europese landen werd zijn werk vertaald en gelauwerd met literaire onderscheidingen.

Pas na de val van het Hongaarse communistische regime in 1989 kan hij vrijuit schrijven en publiceren.

Naast de Nobelprijs in 2002 werd Kertész nog een aantal prijzen toegekend; De Brandenburger Literaturpreis in 1995, de Leipziger Buchpreis zur Europäischen Verständigung in 1997, de Herder-Preis en de WELT-Literaturpreis in 2000, de Ehrenpreis der Robert-Bosch-Stiftung in 2001 en Hans Sahl-Preis in 2002.

Werken:
1975 Onbepaald door het lot (Sorstalanság of Fateless)
Een 15-jarige joodse jongen vertelt hoe hij in de Tweede Wereldoorlog twee concentratiekampen overleefde.
Onschuldig, naïef en optimistisch is het perspectief van de joodse jongen die na de Duitse bezetting van Hongarije op weg naar zijn werk wordt opgepakt en naar Auschwitz en Buchenwald wordt getransporteerd. Hij deelt niet de ontzetting van de lezer: hij past zich aan, probeert de logica in te zien van wat er gebeurt, maakt er het beste van en overleeft ten slotte, al is het op het nippertje. Hij leert het leven tot aan zijn uiterste grenzen kennen. Dat het bepaald wordt door het lot, ontkent hij: ieder van ons zet elk ogenblik zijn eigen stappen.
'Onbepaald door het lot' lijkt een autobiografie: de ik-figuur, een joodse jongen, wordt in het laatste oorlogsjaar in Hongarije op weg naar zijn werk opgepakt en eerst naar Auschwitz en vervolgens naar Buchenwald getransporteerd. Daar wordt hij uiteindelijk bevrijd door de Amerikanen; vervolgens keert hij terug naar Boedapest. Opmerkelijk is het perspectief vanwaaruit alles beschreven wordt: een naieve, nogal goedgelovige jongen, die de dingen graag ten goede duidt. Hierdoor worden de gruwelijkheden van het kampleven enigszins verdoezeld, wat een nogal vreemd effect heeft. Het verhaal is echter pakkend verteld en zal een groot publiek kunnen boeien. - (Biblion recensie, Redactie)

1977 De samenzwering
In deze indringende maar vlot geschreven roman toont Nobelprijswinnaar Imre Kertész van binnenuit hoe een gewone man besluit mee te werken aan de marteling en moord van onschuldige mensen. Voor het eerst in zijn oeuvre verplaatst Kertész zich in de rol van de dader.
Na de val van een obscure dictatuur in Latijns-Amerika moet geheim agent Antonio Rojaz Martens zich voor een volksgericht verdedigen. Terwijl hij in gevangenschap zijn terdoodveroordeling afwacht, legt hij op papier rekenschap af van zijn daden. Martens wordt zijn rol in de zaak Salinas ten laste gelegd: het tragische geval van een vader en zijn zoon, die door een samenzwering binnen het staatsapparaat valselijk zijn beschuldigd, gemarteld en vermoord. Zelf vindt Martens dat hij niets verkeerd heeft gedaan. Hij heeft wel momenten van twijfel gekend, maar dat maakt hem des te menselijker.
Met zijn scherpzinnige en analytische blik legt Imre Kertész de absurde logica van een totalitair systeem bloot, waarin angst en schuld regeren en er geen plaats is voor onschuld. Een indrukwekkend verhaal, geschreven met de scherpzinnige blik die al het werk van Kertész kenmerkt, maar ook met een zekere, wrange, humor. Dit verhaal over schuld en onschuld, daders, slachtoffers en meelopers heeft een universele zeggingskracht. De samenzwering verschijnt nu voor het eerst in Nederlandse vertaling.

1988 Het fiasco
In 'Het fiasco' is de hoofdperspoon een oudere schrijver die eigenlijk maar één echt boek geschreven heeft, dat over de jongen in het kamp, en daarna nog alleen maar schreef om zijn leven materieel veilig te stellen. De auteur staat voor zijn boekenkast nadat zijn laatste roman door de uitgever is afgewezen. Hij denkt na. Zijn enige doel is nog éénmaal een boek te schrijven.
Bij wijze van spel en uitstel schrijft hij een roman, 'Het fiasco', over een niet nader aangeduid land in de toekomst, waar mensen letterlijk over alles zelf moeten beslissen, maar misschien is er een onzichtbare plaats van waaruit men die beslissingen beoordeelt.
'De roman van de hoofdpersoon beslaat tweederde van het boek van Kertesz, maar ondertussen gaat het wel over drie verschillende soorten onvrijheid in drie perioden die meer met elkaar gemeen hebben dan men denkt. Zo fictief is de roman dus niet.' - (Biblion recensie, J.F. Vogelaar)
'Het fiasco is een roman in een roman. De schrijver neemt wraak op zijn personage - en laat dit opnieuw alle ervaringen doormaken die hij zelf heeft moeten doorstaan. Het is een roman over roem en mislukking. Is het fiasco wellicht de hoogst denkbare vorm van succes? Met deze roman over schrijverschap en geschiedenis, waarin de holocaust een sleutelrol vervult, heeft Kertész het meesterwerk geschreven dat hem bestempelt tot een van de belangrijkste Midden-Europese auteurs van de laatste halve eeuw. Het is een roman over stilstand en verandering, over herhaling en begin, een geheimzinnig en muzikaal boek dat voortdurend blijft verleiden tot lezen en herlezen.'

1990 Kaddisj voor een niet geboren kind (Kaddis a meg nem született gyermekért)
Monoloog van een oude joodse man die vanwege zijn ervaringen in Auschwitz geen kinderen wilde hebben.
De onschuldige vraag of hij ook kinderen heeft, beantwoordt de hoofdpersoon van het boek met een hartgrondig 'Nee'. Hij is Hongaar, schrijver en vertaler, en was als jongen in de oorlog in Auschwitz. Nu is hij een oudere man alleen. Zijn vrouw had genoeg van het moeras van het verleden en had met hem graag een kind willen hebben. In een lange monoloog vertelt de ik-figuur waarom zijn kampverleden hem van het ouderschap weerhield: het is al haast ondoenlijk om zelf te overleven. Ook zijn schrijverschap wordt erdoor overheerst: 'Het schrijven is voor mij niets anders dan het onophoudelijk delven van het graf waaraan anderen, die boven de wolken wonen, mee graven.'

2003 Liquidatie
Dit is de derde en laatste roman uit een trilogie, na 'Onbepaald door het lot' en 'Kaddisj voor een niet geboren kind'.
Boedapest, de jaren negentig - het communisme is gevallen, intellectuelen zijn de weg kwijt. Hoofdpersoon B., een schrijver die Auschwitz heeft overleefd, pleegt zelfmoord. Wat is de reden van die zelfmoord? Hoe kwam B. aan de morfine? En waar is de grote roman gebleven die B. heeft nagelaten? Zijn redacteur Keseru probeert deze mysteries te ontrafelen en vindt aanwijzingen in B.'s toneelstuk, getiteld Liquidatie.
B. was geboren in Auschwitz en droeg de last van de traumatische ervaringen uit het concentratiekamp zijn hele leven met zich mee, waarbij hij ook zijn vrouw Judit opzadelde met deze zware erfenis. Keseru was altijd zeer onder de indruk geweest van B. en zijn werk en op bijna obsessieve wijze gaat hij na B.'s dood op zoek naar het meesterwerk dat deze volgens hem geschreven zou moeten hebben. Keseru verwerkt in zijn relaas dialogen uit B.'s toneelstuk 'Liquidatie', maar beschrijft daarnaast op een persoonlijke manier zijn band met B., de zoektocht naar het vermeende manuscript en de toedracht van zijn raadselachtige dood.
Bij Keseru's gepassioneerde zoektocht naar de waarheid halen fictie en werkelijkheid elkaar voortdurend in. De terugkerende vraag is: hoe verder te gaan na het communisme, maar vooral: hoe door te leven na Auschwitz?
'Kertész wil een leesbaar graf achterlaten, en voor een graf, maar niet alleen voor een graf, is het zéér goed leesbaar, misschien geen vakantieliteratuur, maar daarvan is er ook al zoveel, waarschijnlijk zelfs genoeg.' - Arnon Grunberg in NRC Handelsblad
'Uit het verhaal komt duidelijk naar voren dat werkelijkheid en waarheid relatieve begrippen zijn die gemakkelijk te manipuleren zijn.' - (Biblion recensie, Eszter Zinkstok)

Ik, de ander
In Ik, de ander reist de Hongaar Kertész naar Berlijn, Tel Aviv, München, Hamburg en Amsterdam, waarbij hij terugblikt op de verlossing van het communisme en op zijn rol van eeuwige buitenstaander.
Een filosofisch essay over de verwarring die de schrijver ondergaat, mede als gevolg van de politieke omwenteling in zijn vaderland Hongarije en het weer opkomende anti-semitisme. Kertesz (1929, Nobelprijs voor literatuur 2002) heeft Auschwitz overleefd en kon in de communistische tijd zijn werk alleen clandestien publiceren. Inmiddels is hij een gevierd schrijver - vooral buiten Hongarije - en kan hij zonder probleem overal heen reizen. In dit zeer introspectieve boek verbaast Kertesz zich hierover en vraagt zich af of hij nog wel dezelfde persoon is als voorheen. Tijdens zijn omzwervingen door Europa en Israel - meestal op uitnodiging van uitgevers of congressen - observeert hij zijn omgeving en dit stemt hem niet vrolijk. Met veel verwijzingen naar bekende filosofen, komt hij tot de conclusie dat we niets hebben geleerd van Auschwitz. Met lede ogen ziet hij toe hoe West-Europa steeds hogere barrieres opwerpt tegen immigranten, met alle gevolgen vandien. (Biblion recensie, Redactie)

Dagboek van een galeislaaf
Naast of beter in de marge van zijn min of meer autobiografische boeken schreef hij twee dagboeken, waarvan eerder 'Ik, de ander' verscheen en nu 'Dagboek van een galeislaaf' uit de periode 1963-1993, met te grote onderbrekingen om een echt dagboek te kunnen heten.
'Decennialang leidt Imre Kertész een geheim bestaan als gevangene van zijn ervaringen; teruggetrokken richt hij zich op het schrijven, de dwangarbeid zonder welk het leven ondraaglijk is. Dagboek van een galeislaaf is het indrukwekkende resultaat van deze arbeid. Het boek bevat scherpzinnige observaties, prachtige aforismen en filosofische uiteenzettingen uit een periode van meer dan dertig jaar. Het is geen autobiografie, maar een 'dagboekroman' waarin een ultieme poging gedaan wordt de betekenis van Auschwitz voor het eigen leven en de eigen tijd te doorgronden.'
'Dagboek van een galeislaaf is meer een werkjournaal waarin hij nadenkt over het schrijven, de dood, zijn vreemdelingschap, jodendom, Auschwitz en verslag doet van zijn lectuur van onder meer Freud, Nietzsche en Wittgenstein. Hier is een buitenstaander aan het woord die zich soms heel pijnlijk bewust is dat hij weliswaar een overlevende is maar zich in zekere zin ophoudt buiten de tijd. Overigens is hij de eerste om als het ernst wordt een ironische of zelfs humoristische toon aan te slaan.' - (Biblion recensie, J.F. Vogelaar)

Sporenzoeker
In de verhalenbundel worden drie periodes uit de (Hongaarse) geschiedenis belicht vanuit het persoonlijke perspectief van een man die op een ironische manier commentaar levert op de maatschappij waarin hij leeft.
'Had hij hier geen rekening mee gehouden toen hij besloot deze reis te ondernemen? Was hij niet naar deze afgelegen fabriek gereisd om tegen die banale en onverdraaglijke waarheid te strijden en die waarheid voorgoed te bedwingen? En als hij daar niet voor was gekomen, waarvoor dan wel? Alleen om zich van zijn eigen bestaan te overtuigen?' Sporenzoeker is het verhaal van een man die jaren na zijn bevrijding terugkeert naar Buchenwald. Door terug te gaan naar de plaats van het misdrijf hoopt hij antwoord te krijgen op de vragen die hem kwellen. Op een weg 'in een vlakke en lege streek aan de rand van de wereld' komt hij tot een verhelderend inzicht. De volgende dag reist hij verder naar zijn vakantiebestemming.
'Sporenzoeker is een meesterlijke, ironische novelle van Imre Kertész die op lucide wijze de thematiek van de kampoverlevende beschrijft. Een subliem verhaal dat in alle eenvoud de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog voor ogen stelt. Het boek bevat tevens de meer autobiografische verhalen 'De Engelse vlag' en 'Het proces-verbaal', over het onvermogen van de taal en de onmacht van het individu in een totalitaire samenleving - twee belangrijke thema's uit oeuvre van Kertész.'
'De Engelse vlag' gaat over een journalist die de gebeurtenissen rond de Hongaarse Opstand van 1956 beschrijft. De kern van het verhaal is zeer kort, maar de verteller weidt zeer lang uit over de achtergronden en raakt verstrikt in details.
'Het proces-verhaal' is een kort autobiografisch verhaal over de moeilijkheden die Kertesz zelfs in het post-communistische Hongarije nog ondervindt als hij vanuit Boedapest naar Wenen probeert te reizen. (Biblion recensie, Eszter Zinkstok)

De verbannen taal
Na de val van de muur, toen het proza van Imre Kertész eindelijk een welverdiende weg naar de lezers vond, begon Kertész ook in de vorm van redevoeringen en essays over de holocaust te schrijven.
Deze bundel bevat de voltallige essays en redevoeringen van Nobelprijswinnaar Imre Kertész. In heldere bewoordingen doorgrondt Kertész de ethische en culturele betekenis van de holocaust en plaatst deze in een breed maatschappelijk verband. De onvergankelijkheid van de kampen en 'De Hollocaust als cultuur' vormen zijn eerste theoretische verhandelingen over het thema dat zijn hele oeuvre beheerst. Zijn scherpzinnige beschouwingen gaan over het totalitaire karakter van de twintigste eeuw, over ballingschap en overleven, de omwenteling na de val van de Berlijnse muur, en het nieuwe Europa. De genadeloos scherpe en analytische blik die we kennen uit zijn romans kenmerkt ook deze bespiegelende teksten.
'Kertesz onderscheidt een oud en een nieuw Europa, de realiteit van voor en na de holocaust. In zijn visie zal de nasleep van de holocaust nog lang doorwerken en hij onderstreept voortdurend het belang van deze gebeurtenis, aangezien deze in politiek, cultureel en moreel opzicht bepalend is (geweest) voor Europa. Naast het nazisme en antisemitisme behandelt de schrijver ook andere totalitaire stromingen, zoals het communisme, waarbij hij tevens vergelijkingen trekt tussen de verschillende systemen. Naast scherpe en analytische beschouwingen verwerkt hij in deze bundel ook zijn persoonlijke ervaringen uit Auschwitz.' (Biblion recensie, Eszter Zinkstok)

Websites: hongarije.diamental.nl, www.brakkehond.be, www.debezigebij.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 424.