kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

James Joyce

Ierse schrijver, geboren in Dublin, 2 februari 1882, overleden in Zürich, 13 januari 1941.

James Joyce is één van de grootste dichters en romanschrijvers die Ierland heeft voortgebracht. Joyce leefde het grootste deel van zijn leven in vrijwillige ballingschap in Triëst, Parijs en Zürich. Zijn hele oeuvre liet hij echter spelen in zijn geboortestad Dublin.

Het werk van James Joyce is van grote invloed geweest op de moderne romankunst. Hij trachtte met heel verschillende middelen (oude taalvormen, revolutionair taalgebruik, ongebruikelijke composities) uitdrukking te geven aan het dagelijkse leven. Zijn werk is moeilijk toegankelijk, maar tegelijkertijd rijk en belangrijk door de visie waarmee hij het leven van de mens beschouwt. In het werk van Joyce verenigen zich het symbolisme en het realisme, wordt de zogeheten monologue intérieur volledig ontwikkeld en zijn alle mogelijke stijlfiguren en schrijftechnieken te vinden. Zijn werk culmineert in Finnegans wake.

bi(bli)ografie
James Joyce (voluit James Augustine Aloysius Joyce) zag op 2 februari 1882 in Rathgar bij Dublin als oudste zoon van John Stanislaus Joyce en Mary Jane Joyce Murray het levenslicht. Hij kwam uit een groot en rijk katholiek gezin dat door wanbeheer van de vader steeds dieper in de schulden raakte en tot armoede verviel.

1888-91 - Joyce was een leerling van Clongowes Wood, een Jezuïtische kostschool.
1893-98 - Leerling op Belvedere College.

1898-1902 - Joyce studeerde literatuur aan het University College in Dublin, waar hij een groot bewonderaar werd van het werk van Henrik Ibsen en Gerhart Hauptmann. Het is in deze periode dat hij het katholicisme afzwoer.

Voor hij Ierland voorgoed verliet, schreef Joyce enkele gedichten en essays, o.a. over Ibsen, in Fortnightly Review (1900), over James Clarence Mangan in St. Stephen's (1902) en een pamflet, The day of the rabblement (1901), waarin hij een scherpe aanval deed op Yeats en het Irish Literary Theatre.
In 1902 verschenen drie van zijn verhalen in een Iers tijdschrift voor boeren, geschreven onder het pseudoniem Stephen Dedalus. Deze 'epiphanies' werden later verwerkt in de verhalenbundel Dubliners. Joyce gebruikt het woord 'epiphanies' om het plotselinge bewustzijn van de ziel van iets te beschrijven.

Joyce vertrekt in november 1902 naar Parijs om medicijnen te studeren. In 1903 keert Joyce terug naar Dublin waar zijn moeder stervende is.

1904 - Voltooit de eerste versie van Stephen Hero.

10 juni 1904 maakt hij kennis met zijn kamermeisje Nora Bamacle, 16 juni spreken ze voor het eerst af. Op 8 oktober verlaat hij Ierland samen met Nora en reist via Zürich in 1905 naar Pola/Triëst, waar hij leraar Engels wordt aan de Berlitz School. Op 27 juli wordt zijn zoon Giorgio (George) geboren.

Toen James Joyce (1882-1941) in oktober 1904 Dublin verliet en zich samen met Nora Barnacle in vrijwillige ballingschap begaf, had hij in zijn koffer niet alleen het materiaal voor de verhalenbundel die in 1914 onder de titel 'Dubliners' zou verschijnen, maar ook aantekeningen voor een autobiografische roman, die in 1916 in New York als 'A Portrait of the Artist as a Young Man' werd gepubliceerd.

1906 - Voltooit Dubliners, werkt aan A Portrait of the Artist as a Young Man, vat het idee voor Ulysses op. Kort verblijf in Rome.

1907 - Publicatie van Chamber Music. Op 26 juli wordt zijn dochter Lucia Anna geboren.

1909 - Bezoekt Ierland.

In 1912 Bezoekt James Joyce Ierland voor de laatste maal. Maunsel & Co. weigert Dubliners te publiceren.

1914 - Dubliners wordt uitgegeven door Grant Richards.
Vijftien korte verhalen, in 1914 gebundeld in Dubliners, geven een indringende karakterisering van zijn stadsgenoten, geschreven in een uitermate knappe, geserreerde stijl. De verwachtingen door deze verhalen gewekt, gingen in vervulling in het autobiografische A portrait of the artist as a young man, in 1914/1915 door Ezra Pound als vervolgverhaal gepubliceerd in The Egoist; het fragment Stephen Hero, uitgegeven in 1944 door Th. Spencers, is een vroegere versie hiervan. In de persoon van Stephen Dedalus bevrijdde hij zich hierin van zijn jeugdtrauma's en deed dit met zelfmedelijden zowel als met zelfspot.

Een poging tot zelfbevrijding is ook het drama in drie bedrijven Exiles (1914), dat een driehoeksverhouding behandelt.

In 1914 begon Joyce ook aan Ulysses. Hij werkte er zeven jaar aan; het boek - geschreven in de stream of consciousness-techniek - verscheen in 1922 in Parijs en zou pas twaalf jaar later in Engeland en de Verenigde Staten verkocht mogen worden. (In 1984 verscheen een kritische editie, ontdaan van de talrijke 'Franse' zetfouten, waarbij is teruggegrepen op Joyce's manuscript en drukproeven.)

1915 - Vestigt zich, gedwongen door de oorlogsomstandigheden, in Zürich in het neutrale Zwitserland.

1916 - A Portrait of the Artist as a Young Man
De hoofdpersson Stephen Dedalus kan veel verduidelijken over zijn oudere naamgenoot in 'Ulysses'. Zonder enige sentimentaliteit verwoordt Joyce in deze toegankelijke roman de gevoeligheden van een jongen die afrekent met het geloof en het katholieke onderwijs en die verkiest kunstenaar te zijn.

1918 - Publicatie van Exiles. Ulysses begint in afleveringen te verschijnen in The Little Review (New York).

Na een korte terugkeer naar Triëst verhuisde het gezin in 1920 Joyce naar Parijs, waar Joyce Ulysses voltooide. In die tijd was de jonge Ierse schrijver Samuel Beckett secretaris van Joyce, die door een ernstige oogkwaal langzaam blind werd.
Op de vraag waarom hij niet in Ierland wil wonen antwoord hij: "Heb ik het ooit verlaten?"

1922 - Ulysses, gepubliceerd in Parijs door Shakespeare and Company.
In 1922 verscheen Joyce's meesterwerk 'Ulysses', de onovertroffen evocatie van één dag in Dublin aan het begin van de twintigste eeuw, 16 juni 1904. Bloomsday. In Ulysses gebruikt Joyce de mythen van Odysseus, Penelope en Telemachus om het het leven in Dublin te laten zien, met de nadruk op de vervallenheid en eentonigheid van de stad.
Drie Dubliners, vreemdelingen in hun eigen land, spelen de hoofdrol. Stephen Dedalus, de student die kunstenaar wil zijn; Leopold Bloom, een joodse colporteur van advertenties, de reïncarnatie van Odysseus, de eeuwige zwerver. En Molly, Blooms vrouw, die in het slothoofdstuk een magistrale, ontroerende en scabreuze monoloog afsteekt.
'Ulysses' is een roman met een ongelooflijke rijkdom aan taalspelen, tekstgenres, klankeffecten, referenties, stijlen en dialecten. Een hoogtepunt van complexiteit en raffinement, en een van de meeslependste en geestigste boeken uit de wereldliteratuur.

Nora bezoekt Ierland met haar twee kinderen.

In 1922 begon hij aan het meest gecompliceerde boek van de Engelse literatuur, Work in progress, dat uit 17 hoofdstukken bestaat en waaraan hij 17 jaar werkte. Na de voltooiing in 1939 werd het gepubliceerd onder de titel Finnegans wake.

In 1931 trouwde James Joyce Nora Barnacle.

1939 - Finnegans Wake
Finnegans Wake houdt zich op tussen slapen en waken, in een bewustzijnstoestand waarin de hele wereld, en vooral alle taal van de wereld samenkomt. Het boek, dat door zijn hoogst originele stijl en woordspel nog moeilijker is dan Ulysses, vertelt de dromen van een Dublinse kroegbaas, waarin allerlei mythen uit de historie opduiken en eigentijdse vormen aannemen.
Mythen, volksverhalen, losse anekdotes, liedjes, maar ook reclameslogans, wetenschappelijke formules, woordenreeksen, krantenfrasen en alledaagse conversatie zijn de grondstof voor een hallucinerende verkenning van de werking van de menselijke geest in droomtoestand. Invloeden van Carl Gustav Jung en Hans Günther Adler zowel als van L.W. Dunnes tijdsexperimenten zijn duidelijk aanwijsbaar. Door het gehele boek loopt het Oedipusmotief, klinken echo's van het misoffer en richt zich bij herhaling de toren van Babel op, gestimuleerd door de erotiek van de dromer.

Onder de dreiging van het oorlogszuchtige Duitsland probeert hij in 1939 opnieuw naar Zurich te gaan. Pas in december 1940 krijgt hij hiervoor toestemming van de Zwitserse autoriteiten. Een maand later sterft hij, op 13 januari 1941, na een (van de vele) oogoperatie(s) aan een maagzweer en wordt op Flüntern begraven. Toen zijn vrouw Nora tien jaar na hem op 9 april in Zürich overleed was er naast zijn graf geen plaats meer. In 1966 werden ze echter samen herbegraven. Bij het graf, waar in 1976 ook zijn zoon Giorgio begraven zou worden, staat een beeld van een zittende Joyce van de hand van Milton Hebald.

1944 - Publicatie van Stephen Hero.

1968 - Publicatie van Giacomo Joyce.

De literaire techniek is door Joyce op onnavolgbare wijze verrijkt en een groot deel van de romanproductie met name uit de jaren twintig en dertig, is zonder Ulysses nauwelijks denkbaar; men denke slechts aan werk van Virginia Woolf, Faulkner en Dos Passos. In die jaren was Joyce een onontkoombaar element in het literaire klimaat, zelfs als zijn werk werd verworpen, maar ook later tonen auteurs als Malcolm Lowry en Laurence Durrell zich geestelijke erfgenamen van de man die zich ondanks blindheid, armoede en verguizing met moed en integriteit heeft gehouden aan zijn artistieke doelstellingen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 387.