kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Joseph Heller

Amerikaanse schrijver, geboren 1 mei 1923 Coney Island, overleden 13 december 1999 East Hampton, New York.

Beroemd geworden met zijn zwartgallige oorlogsroman 'Catch 22' en onlangs beschuldigd van plagiaat m.b.t. datzelfde boek. Het boek is gebaseerd op zijn eigen oorlogservaringen, maar Heller relativeert die onmiddellijk. ,,Ik ben maar negen maanden in Europa geweest. In die tijd heb ik de vereiste zestig bombardementsmissies gevlogen en daarna ging ik terug. De missies die we vanaf Corsica vlogen waren lang niet zo gevaarlijk als die de Amerikanen vanaf Engeland vlogen. (...) Bij de infanterie vielen veel slachtoffers, maar ik heb nooit een dode soldaat gezien.''

De titel van zijn in 1961 verschenen bestseller, dat hij schreef in de jaren dat hij werkte als advertentieverkoper en pr-man bij een aantal New-Yorkse tijdschriften, gebaseerd op Hellers ervaringen als vlieger in de Tweede Wereldoorlog, werd in vele talen een synoniem voor een situatie zonder uitweg. Tijdens de jaren zestig groeide zijn debuut uit tot een cultboek. Nu wordt Catch-22 alom beschouwd als klassieke satire over de waanzin van de oorlog en de uitwassen van het kapitalisme.

Catch-22 is het verhaal van kapitein Yossarian, die telkens gedwongen wordt om extra missies te vliegen. Alleen als hij zich gek kan laten verklaren, hoeft hij niet meer te vliegen. Maar dan is er artikel 22 van de luchtmacht, 'catch-22': wie geen missies wil vliegen kan niet werkelijk gek zijn.

Catch-22 werd om zijn humor en absurdisme in de jaren zestig vergeleken met de boeken van Kurt Vonnegut en Thomas Pynchon. Het schetste de oorlog als één groot complot waar niemand beter van wordt behalve een paar hoge pieten (én de ondernemende fourageur Milo Minderbinder, die uit winstbejag zelfs de luchtmachtbasis door zijn eigen manschappen laat bombarderen). Geen wonder dat het in de jaren van Vietnamdemonstraties en nucleaire dreiging kon uitgroeien tot een cultboek. De titel van de roman werd in vele talen een synoniem voor een no-win situation; Yossarian, het individu dat weigerde om zich te laten vermangelen door het systeem, werd een van de bekendste figuren uit de Amerikaanse literatuur. 'Er wordt wel beweerd dat Catch-22 de tijdgeest heeft beïnvloed', zei Heller in 1995; 'maar dat lijkt me overdreven. De mensen werden er hoogstens door bevestigd in hun wantrouwen tegenover de autoriteiten en het militair-industrieel complex.'

Heller was 38 toen het boek uitkwam, 41 toen het een succes werd en 51 toen hij genoeg geld had verdiend om zich uitsluitend nog met schrijven bezig te houden. ,,De oorlog is heel belangrijk voor me geweest. Op je achttiende, zeker wanneer je geen rijke toekomst te wachten staat, weet je niet wat je met het leven aan moet. De oorlog bracht daar verandering in. (...) De oorlog heeft mij en mijn hele generatie, een hoop psychologische verwarring bespaard''.

Na Catch-22 publiceerde Heller nog vijf romans.

Joseph Heller, die er van beschuldigd werd dat hij de verhaallijn van Catch-22 had gestolen van de onbekende schrijver Louis Falstein, probeerde in zijn volgende romans vergeefs om uit de schaduw van zijn debuut te komen. Hij publiceerde een allegorische komedie over Amerika in de jaren zeventig (Something Happened, 1974), een politieke satire (Good as Gold, 1979), een zeer vrije bewerking van het verhaal van David uit de Bijbel (God Knows, 1984), en een historische farce over onder anderen Rembrandt en Socrates (Picture This, 1988). Maar bij iedere roman werd door critici geroepen dat hij na Catch-22 nooit meer zo'n goed boek had geschreven. Hellers reactie, 'Wie wel?', werd een running gag.

In 1994 was het zover: Heller publiceerde Closing Time, een indrukwekkende roman die niet verder ging waar Catch-22 ophield, maar die de draad een halve eeuw later oppikte en beschreef hoe het Yossarian en zijn vrienden verging in de jaren negentig. Met humor en zwarte gal schreef Heller, die in de jaren tachtig had gekampt met een ernstige verlamming, over ziekte en ouderdom, over de verloedering van Amerika en het einde van de wereld. Typische Catch-22-dialogen, waarin de logica tot het absurde wordt doorgevoerd, werden afgewisseld met melancholieke terugblikken van de oorlogsveteranen Sammy Singer en Lew Rabinowitz, die hun jeugd in joods Brooklyn en hun leven na de oorlog beschreven.

De Amerikaanse schrijver Joseph Heller is zondagnacht in zijn woonplaats op 76-jarige leeftijd overleden aan een hartaanval.

Heller schreef ook enkele toneelstukken en was medeauteur van een boek over het Guillain-Barresyndroom, een zenuwaandoening waaraan hij in de jaren tachtig leed.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1566.