kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Karel-ende-Elegast

Karel ende Elegast

Zoals bij zoveel middeleeuwse werken, is ook van Karel ende Elegast niet bekend wie het geschreven heeft. Mogelijk was het een Vlaming of een Brabander. Het verhaal uit ca. 1250 bestaat uit circa 1414 verzen.

Karel ende Elegast is een vóórhoofse (frankische) Karelroman, dat wil zeggen dat het verhaal zich afspeelt in de kringen rond Karel de Grote. In veel Karelromans blijft de machtige koning zelf op de achtergrond. Het bijzondere aan dit verhaal is dat Karel zélf een van de hoofdpersonen is.

Het verhaal
Karel de Grote krijgt aan de vooravond van een hofdag van een engel opdracht om uit stelen te gaan. Hij gehoorzaamt met tegenzin, en trekt uiteindelijk het duistere woud in. Daar verslaat hij een zwarte ridder, die Elegast blijkt te heten. Omdat hij Elegast indertijd verbannen heeft, en hij niet wil toegeven dat hij op pad is om te gaan stelen, stelt Karel zichzelf voor als Adelbrecht (dat betekent: van adellijke geboorte). Ze breken in bij Eggeric van Eggermonde, de zwager van Karel. Daar is Elegast ongewild getuige van een echtelijke ruzie, waarbij duidelijk wordt dat Eggeric samen met een aantal handlangers van plan is op de hofdag Karel van het leven te beroven. Weer buiten vertelt Elegast over het complot aan Adelbrecht/Karel, die de volgende dag zijn maatregelen treft. Eggeric wordt aangehouden, maar daagt Elegast uit om in een tweegevecht als godsoordeel uit te maken wie de waarheid spreekt. Elegast wint dit gevecht en mag met de zuster van de koning, Eggerics weduwe, trouwen.

Ontstaan
Aan het op schrift stellen van Karel ende Elegast gaat een lange mondelinge traditie vooraf. Vooral het motief van ‘een koning die incognito uit stelen gaat’ was al zeer oud (vanaf het antieke Egypte, met als basis vooral sprookje Rhampsinitos, uit het tijdperk 663-525 v.Chr.) en kende een ruime verspreiding in Europa en Azië. Naargelang de regio of het tijdstip kreeg die koning de naam van een charismatische heerser aan wie men zich op dat ogenblik wilde spiegelen. In het middeleeuwse West-Europa en Scandinavië was dat de figuur van Karel de Grote.

Al vrij snel werd de legende verspreid dat Karel een goddelijke boodschap gekregen had van een engel, dat hij op roverspad moest gaan en daarbij een verstoten vazal (Elegast) tegen het lijf liep. Uiteindelijk zou het tot ongeveer 1250 duren voordat het hele verhaal van Karel ende Elegast neergeschreven werd in de vorm die we – zo mogen we toch aannemen - vandaag de dag nog steeds kennen.

Het verhaal is misschien gebaseerd op een verloren gegaan Frans chanson uit de 12de eeuw, "Chanson de Basin", waarin Karel de Grote met de ridderlijke dief Basin uit stelen gaat. Dit verhaal komt voor in de Noorse "Karlamagnús saga" uit circa 1250, waar de dief ook Basin heet.

Van de handschriften zijn enkel fragmenten bewaard. In de Nederrijnse (Duitsche) "Karlmeinet" uit het begin van de 13de eeuw komt "Karel ende Elegast" voor. Deze versie wordt als een vertaling van het Nederlandse werk beschouwd. De karlmeinet is een grote bundel Karelteksten die in de 14e eeuw tot stand kwam in het Rijngebied.

Ontstaan rond 1250, werd het verhaal echter nog ten tijde van de uitvinding van de boekdrukkunst op de drukpersen gelegd en vele malen herdrukt. Dankzij een vijftal drukken uit de 15de en de 16de eeuw bezit men een volledige versie van dit verhaal. In het geval van Karel ende Elegast werd de tekst bij het ter perse gaan niet in proza omgezet, zoals bij de meeste versromans was gebeurd, maar werd de oorspronkelijke versvorm bewaard. Hiermee is Karel ende Elegast de enige Middelnederlandse Frankische ridderroman waarvan men vandaag de dag nog een volledige tekst bezit.


Tekst: www.dbnl.org/tekst

Websites: nl.wikipedia.org, cf.hum.uva.nl, www.literatuurgeschiedenis.nl, www.dbnl.org


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 113.

Tweets by kunstbus