kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 26 02 2017 026:55 voor het laatst bewerkt.

Klaus Mann

 Duits schrijver, geboren 18 november 1906 in München - overleden 21 mei 1949 in Cannes. Klaus Mann verbleef van 1933 tot 1937 en van 1947 tot 1949 regelmatig in Amsterdam.

Klaus Mann was de oudste zoon van Nobelprijswinnaar Thomas Mann. Al op 18-jarige leeftijd publiceerde hij een toneelstuk en een roman.

Als tekstschrijver en acteur vormde hij met zijn één jaar oudere zus Erika Mann (1905-1969) bijna zijn hele leven een onafscheidelijk duo. Zij waren twee van de meest geëngageerde bestrijders van het nationaal-socialisme en zagen het als hun taak om via cabaret, lezingen, artikelen en boeken de wereld op de hoogte de stellen van de misstanden in Nazi-Duitsland. Tijdens hun ballingschap in Amerika leerden zij beiden Engels, wilden Amerikaans staatsburger worden en stelden zich beiden in dienst van het Amerikaanse leger.

Klaus Mann zette zich met zijn 'decadente' antiburgerlijke levensstijl af tegen zijn milieu van herkomst. Mann gebruikte geestverruimende middelen, was openlijk homoseksueel – in tegenstelling tot zijn vader, wiens onderdrukte homoseksualiteit pas jaren na zijn dood aan het licht kwam – en schreef daar ook nog over.

De geschiedenis van Klaus Mann is de geschiedenis van een individua­list, een schrijver die in de schaduw van zijn beroemde vader Thomas Mann tegen de achtergrond van een chaotische tijd op zoek is naar een doel in zijn leven, naar erkenning... Klaus Mann heeft, meer nog dan zijn vader, de angsten en depres­sies van de moderne mens in zijn werk weergegeven.

Tot aan zijn dood in 1949 heeft Klaus Mann een dagboek bijgehouden. Deze van een sterk pessimisme doortrokken dagboeken geven een indringend beeld van hoe het misging met de wereld in de jaren dertig en veertig en hoe het misging met Klaus Mann zelf. De wereld stevende onverbiddelijk op een enorme catastrofe af. Klaus Mann, die zich van meet af aan krachtig tegen het nazisme verzette, kon zich niet staande houden. Openhartig schrijft hij over zijn vlucht in drugs, zijn avonturen met jongens en jongenshoeren, zijn verlangen naar de rust van de dood.

In 1922 moet KLaus Mann voortijdig het Wilhelmsgymnasium verlaten waarna hij uiteindelijk op de met de Vrije School-beweging verwante Odenwaldschule terechtkomt. Met achttien jaar besluit Klaus Mann om een loopbaan als schrijver te kiezen. Dat is het begin van een zwervend bestaan, bij voorkeur in hotelkamers.

In 1924 debuteert hij met de verhalenbundel 'Vor dem Leben' en in 1925 komt zijn eerste roman uit: 'Der fromme Tanz' met de ondertitel 'Das Abenteuerbuch einer Jugend', één van de eerste Duitse romans waarin homoseksuele personages op een positieve manier wordt beschreven. Later volgt de 'Kindernovelle' en het tegen de burgerlijke moraal gerichte toneelstuk 'Anja und Esther'.

De 'burgerlijke' maatschappij waartegen Klaus Mann in zijn eerste publicaties aanschopt, is in feite al lang voor diens geboorte begonnen af te brokkelen. En het agressieve militarisme en nationalisme dat daar sinds de Eerste Wereldoorlog langzaam voor in de plaats komt, is in Manns ogen vele malen erger.

In 1925 speelt Erika in het eerste stuk van haar broer Klaus Mann, 'Anja und Esther' samen met de toneelspeelster Pamela Wedekind – met wie Klaus toentertijd verloofd was – een lesbisch paar. Het stuk, dat geregisseerd wordt door Erika's latere echtgenoot Gustaf Gründgens, is een groot succes. Niet alleen vanwege het optreden van de inmiddels bekende 'Dichterkinder' Erika en Klaus Mann, maar zeker ook door het taboe doorbrekende karakter ervan. - 1927 maakt hij met zijn zuster Erika een wereldreis. Over deze reis schreef hij een aantal boeken, waarna hij zich meer en meer ging toeleggen op de strijd tegen het opkomend fascisme.

1932 de vroege autobiografie 'Kind dieser Zeit'.

Op 6 februari 1933, enkele dagen nadat Hitler rijkskanselier was geworden, noteerde Klaus Mann in zijn dagboek: 'Het gaat niet goed, het gaat niet goed, het gaat HELEMAAL niet goed.' 13 Maart 1933, zes weken nadat Hitler aan de macht was gekomen, emigreerde hij. Hij vluchtte eerst naar Amsterdam, dan naar Parijs, Zuid-Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk en uiteindelijk Amerika.

Die Sammlung
Hij veranderde in een geëngageerd schrijver en begon met financiële hulp van de Zwitserse schrijfster Annemarie Schwarzenbach (1908-1942) het anti-nazi tijdschrijft Die Sammlung met ondertitel Literarische Monatschrift unter dem Patronat von André Gide, Aldous Huxley, Heinrich Mann, herausgegeben von Klaus Mann, dat werd uitgegeven door Querido Verlag in Amsterdam. Er verschenen in totaal 24 nummers van september 1933 tot augustus 1935. Annemarie Schwarzenbach was fel antifascistisch, maar kwam uit een van de rijkste families van Zwitserland die zeer pro-Hitler waren. Zij leverde zelf geen bijdragen aan Die Sammlung, maar betaalde het honorarium van de auteurs uit eigen middelen. Vanuit Duitsland werd sterke druk op de auteurs uitgeoefend afstand te nemen van het blad. Bij sommigen met succes: Thomas Mann bijvoorbeeld vond met Stefan Zweig dat het "niet om een zuiver literair, maar om een grotendeels politiek blad" ging.

1934 de roman Flucht in den Norden uitgegeven door Querido Verlag, Amsterdam.

'Mephisto. Roman einer Karriere' (1936)
Hij schreef in Amsterdam ook aan zijn roman Mephisto over de toneelspeler Hendrik Höfgen die zijn ziel aan de Nazi's verkoopt in ruil voor een succesvolle carrière. Uit dit werk komt een haarscherp beeld van de burgerlijke Duitse intellectuele traditie naar voren. Bovendien vormt het een indrukwekkende aanklacht tegen dictatuur en geweld.
De bekende Duitse acteur Gustaf Gründgens (1899-1963) heeft model gestaan voor Hendrik Höfgen. Gründgens, alom geroemd om zijn weergaloze vertolking van Mephisto in Faust van Goethe èn een bekende van Mann, zette zijn loopbaan onder het nazi-regime gewoon voort. Hij spon er garen bij. Gründgens werd in 1933 door Göring tot artistiek leider van de Staatstheater van Pruisen benoemd. Hetzelfde jaar werd hij ook senator van de Reichskulturkammer. Niettemin bekleedde hij ook tot lang na de oorlog allerlei topfuncties in de Duitse theaterwereld, zoals het voorzitterschap van de vereniging van podia. Klaus Mann legde in zijn autobiografie 'Der Wendepunkt' het waarom van zijn Mephisto uit: „Het gaat niet om het afzonderlijke geval, maar om een type. Als voorbeeld had ik net zo goed ieder ander kunnen nemen. Mijn keus viel op Gründgens - niet omdat ik hem voor uitzonderlijk slecht hield (hij was misschien nog wel een stuk beter dan menig andere waterdrager van de waarden in het Derde Rijk), maar eenvoudigweg omdat ik hem toevallig bijzonder goed kende. Juist doordat wij elkaar vroeger zo vertrouwden, vond ik zijn verandering, zijn desertie zo fantastisch, zo ongeloofwaardig.”

Uiteindelijk leidde zijn vlucht in 1938 in de VS. Zijn biseksuele geaardheid en vermeende sympathie voor de Communistische Partij van de Verenigde Staten waren reden voor de FBI om hem in de gaten te houden, zoals in 1948 bekend werd.

Thomas Mann distantieert zich onder zware druk van Erika en Klaus definitief voor de schrijvers in het Exil en van iedere dienst aan het Nazi-regime.

In 'Der Vulkan' (1939) beschrijft Mann de fictieve lotgevallen van Duitsers in ballingschap. Mann is daarbij duidelijk op zoek naar een alternatief voor het Duitsland van zijn tijd.

In New York geeft hij in 1941-42 het emigranten tijdschrijft 'Decision' uit.

'The Turning Point (Keerpunt), Klaus Manns autobiografie
Na het uitbreken van de oorlog zoekt Mann opnieuw zijn toevlucht tot de autobiografie. 'The Turning Point' verschijnt in Amerika in het Engels in 1942. De titel laat al zien dat het opnieuw een poging is van Mann om zijn koers te bepalen. In 1949, vlak voor zijn zelfmoord, publiceerde hij de - uitgebreide - Duitse versie ervan.

Hij gaat in dienst als soldaat in het Amerikaanse leger en bezoekt Duitsland en Oostenrijk in 1945 als correspondent voor Amerikaanse soldatenkranten.

Der Wendepunkt (in 1949)
Klaus Mann vijlde tot aan zijn dood in 1949 grondig aan zijn autobiografie. De Duitse versie 'Der Wendepunkt' eindigt betrekkelijk hoopvol, kort na de bevrijding. In Der Wendepunkt krijg je een indringend beeld van de bewogen en dramatische geschiedenis van een familie op de vlucht voor Hitler. Klaus beschrijft hierin zijn problematische verhouding met zijn vader en vele andere details, die voor een goed begrip van het leven van deze 'amazing family' van belang zijn.

Klaus Mann keert na de oorlog naar München terug en schrijft zijn vader na de aanblik van het ouderlijk huis: 'Ich hatte mir’s schlimm vorgestellt, aber es war noch schlimmer. .. Dies kommt nur in bangen Träumen vor'.

Klaus had na de oorlog moeite zijn plek te vinden. Zijn heroïneverslaving werd een steeds groter probleem, hij kampte met een writersblock en hij zag door de toenemende spanningen tussen de VS en de Sovjet-Unie de toekomst somber in. Na een eerdere poging tot zelfmoord, bracht hij zichzelf in 1949 met medicijnen om het leven. Hij werd te Cannes begraven. Zijn vader was niet aanwezig bij de uitvaart.

Internationaal oogstte hij pas echt successen na zijn dood. Velen kennen zijn werk vooral van de uitstekende verfilming van zijn boek Mephisto door István Szabó uit 1981 met Klaus Maria Brandauer in de hoofdrol.

Bronnen en websites:
. Klaus Mann. Op zoek naar een weg


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 241.