kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 14-04-2009 voor het laatst bewerkt.

lettergreep

De lettergreep [-grepen] v(m)

1. Kleinste verbinding van letters waarin een woord kan worden verdeeld met het oog op het afbreken aan het einde van een regel.
2. een prosodische eenheid in gesproken taal.

Een lettergreep (of: de syllabe [-n] v(m)) is elk van de woorddelen waarin een woord bij het schrijven of scanderend uitspreken kan worden verdeeld. Een open lettergreep eindigt op een klinker (bijv. va-ten); een gesloten lettergreep eindigt op een medeklinker (bijv. (vat-ten).

Er zijn geen volledig objectieve regels te geven voor de opdeling van een stroom taalklanken in lettergrepen, maar in grote halen delen sprekers de intuïtie dat lettergrepen overeenkomen met de klanken die men op de tellen van een maat uitspreekt, wanneer de spraakklanken op melodie worden gezet.

Lettergreepstructuur
Lettergrepen bestaan uit een sonore en accentdragende kern of nucleus, die vaak maar niet altijd wordt voorafgegaan door een onset en gevolgd door een coda. De onset en coda bestaan uit medeklinkers, de kern is een enkele klinker, tweeklank of hoog-sonore medeklinker. Het laatste type kern komt in het Standaardnederlands niet voor.

In het Nederlands wordt onderscheid gemaakt tussen open en gesloten lettergrepen. Een open lettergreep heeft geen coda en eindigt dus op een klinker. Een gesloten lettergreep heeft wel een coda en eindigt op een medeklinker.

Het aantal toegestane onsets en coda's in een taal is beperkt. In veel gevallen zijn de toegestane onsets het spiegelbeeld van de toegestane coda's. Dat komt doordat sprekers geneigd zijn bepaalde medeklinkers dicht bij de kern te houden, terwijl ze andere liever wat verder van de kern af schrijven. Daardoor is bijvoorbeeld de reeks 'str' wel toegestaan in de onset van een lettergreep ('straat'), maar niet in de coda (*'taastr'), terwijl zijn spiegelbeeld 'rts' wel een toestane coda vormt ('arts'), maar geen toegestane onset (*'rtsa'). De gebruikelijke afstand van een medeklinker tot de kern noemen we de sonoriteit van die medeklinker.

Wanneer er in een taal woorden voorkomen met onsets en coda's die niet overeenkomen met de sonoriteitshiërarchie, dan neigen sprekers ertoe die te herstellen, bijvoorbeeld door de medeklinkers van plaats te laten verwisselen. Dat verklaart de uitspraak 'weps' voor 'wesp' en 'spycholoog' voor 'psycholoog'.

Sprekers neigen ernaar lettergrepen te gebruiken die bestaan uit een korte onset en een kern, zonder coda. Dat verklaart dat nieuwe talen, zoals pidgintaal en creootalen weinig woorden met een coda hebben, en dat sprekers ertoe neigen medeklinkers uit lange onsets en coda's te verwijderen.

Het uitgebreide begrip 'lettergreep' als orthografische conventie
Bij uitbreiding wordt het begrip lettergreep of syllabe ook toegepast op reeksen letters in de schriftelijke weergave van taal. Dergelijke orthografische lettergrepen hebben hun eigen conventies. Zo wordt in het Nederlands een medeklinker die met twee tekens wordt geschreven tot beide lettergrepen gerekend, zoals in het onderstaande voorbeeld met de 't' het geval is.

lettergreep = let + ter + greep

Een van de conventies bij het afbreken van woorden aan het einde van een regel is in het geschreven Nederlands dat orthografische lettergrepen in hun geheel op één regel dienen te staan. Zo kent het bovengenoemde woord lettergreep' slechts twee afbreekpunten, namelijk die punten waar een plusteken staat.

De eindlettergreep is de lettergreep die zich op het einde van een woord bevindt, ongeacht het woord een enkelvoudsvorm, meervoudsvorm of verkleinwoord is:
. water : -ter is de eindlettergreep
. xenofobie : -bie is de eindlettergreep
. massa : -sa is de eindlettergreep
. schriften : -ten is de eindlettergreep
. karretje : -tje is de eindlettergreep
. murmelen : -len is de eindlettergreep

Eénlettergrepige woorden
Eénlettergrepige woorden (kar, bad, zak, bol, ...) hebben geen eindlettergreep.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Lettergreep
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 47.