kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 21-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Lucianus-van-Samosata

Lucianus van Samosata

Griekstalige schrijver uit de 2e eeuw na chr.

Lucianus werd geboren te Samosata (of: Samosate)2 aan de Eufraat in het jaar 120, in een door Rome gedomineerde wereld. Zijn moedertaal was het Syrisch, een vorm van het Aramees, maar hij leerde Grieks op school en bediende zich later uitsluitend van deze taal. In een autobiografisch geschrift De Droom verhaalt hij dat hij oorspronkelijk het beroep van beeldhouwer moest leren bij zijn oom, maar daar wegvluchtte en naar de retorenschool trok, waar hij een grondige kennis van de Griekse literatuur opdeed.

Lucianus schreef niet in het Grieks van zijn eigen tijd (de zogenaamde 'koinè'), maar richtte zich in zijn taalgebruik naar de 5e en 4e eeuw v.Chr. Hiermee sloot hij zich aan bij een literaire stroming die bekend staat als de Tweede Sofistiek, wier voornaamste vertegenwoordiger hij is. Nadat hij eerst zonder succes een advokatenpraktijk had getracht op te bouwen in Antiochië, reisde hij vanaf 150 als sofist door het Romeinse rijk, hield allerlei voordrachten die op zichzelf weinig inhoud hadden, en beleefde vooral in Gallië veel succes. Na zowat tien jaar kwam hij tot rust en vestigde zich te Athene. Tenslotte kreeg hij een belangrijke functie bij het keizerlijke bestuur in Egypte, waar hij ± 190 overleed.

Lucianus was een productief schrijver. Wij bezitten een 80-tal geschriften die op zijn naam staan, maar mogelijk zijn ze niet allemáál van zijn hand. Zijn belangrijkste werken zijn de volgende.
. In zijn Godengesprekken steekt hij de draak met de traditionele Griekse mythologie met haar al te menselijke ruzies in het godengezin op de Olympus.
. De Dodengesprekken zijn 30 korte satirische gesprekken in de onderwereld tussen figuren uit geschiedenis en mythologie (zie ook: dodengesprek).
. De Leugenminnaar bevat o.m. een verzameling verhalen omtrent spoken en geesten, waaronder het verhaal van de tot leven gewekte bezemsteel, bekend als "de Tovenaarsleerling" uit de moderne literatuur (Goethe) en muziek (Dukas).
. De Alexander of Leugenprofeet ridiculiseert de wonderdoener en kwakzalver Alexander van Abonouteichos (in Klein-Azië).
. De slechte filosofen moeten het o.m. ontgelden in Veiling van levens, waarin de god Hermes als afslager in opdracht van Zeus filosofen veilt voor spotprijzen.
. Thematisch verwant aan de Avonturen van Baron von Münchhausen is zijn Waarachtige verhalen en zijn dialoog De Luchtreis, genoemd naar Icarus, de eerste sciencefiction verhalen - uit 165 na Chr.
. Lucius of Ezel behandelt hetzelfde thema als De gouden ezel van Apuleius.
. In zijn Macrobii, (lang-levenden) behandelt hij het thema van levensverwachting. hij geeft een paar extreme voorbeelden zoals dat van Nestor die 3 eeuwen zou geleefd hebben, maar het merendeel van de levens die hij bespreekt zijn normaal (80-100 jaar). Hij geeft goede raad i.v.m. voeding en gematigdheid.
. Behalve een voortreffelijk stilist was Lucianus een geestig spotter, die zich er vooral op toelegde in zijn geschriften op ongenadige wijze het bijgeloof, de pretentieuze filosofische theorieën en de religieuze hocus-pocus van zijn tijd aan de kaak te stellen.

Inzake taalgebruik streefde hij naar de Attische zuiverheid van de 5e/4e eeuw v.Chr., zodat men gerust kan stellen dat deze niet-Griek het zuiverste Grieks van zijn tijd schreef.

Lucianus en het christendom
Met het christendom had Lucianus weinig op. In een van zijn geschriften, ‘de dood van Peregrinus’ drijft hij de spot met de naastenliefde van de christenen en hun minachting voor de dood: “deze mensen zijn in alle gevallen waarbij de hele gemeenschap betrokken is, buitengewoon actief en sparen daarbij kosten nog moeite … Want deze arme mensen hebben het in hun hoofd gehaald te geloven dat zij lichamelijk en geestelijk onsterfelijk zijn en in alle eeuwigheid zullen leven. Dit is ook de reden waarom zij de dood verachten en velen van hen zelfs hem vrijwillig aanvaarden. Bovendien heeft hun eerste wetgever (Paulus) hen geleerd dat ze allemaal broeders van elkaar zullen worden, zodra zij de beslissing hebben genomen de Griekse goden te verloochenen, hun knieën voor die gekruisigde sofist (Jezus) te buigen en volgens zijn wetten te leven”

Voetnoten
1. In het Nederlands treft men behalve Lucianus en Loukianos ook Loekianos als schrijfwijze aan: deze vorm maakte in de 2e helft van de 20e eeuw opgang. Ook de schrijfwijze Luciaen/Luciaan treft men aan (zie volgende noot). Verder ook de vorm Lucianus Samosatensis.
2. Niet te verwarren met Lucianus van Antiochië, de christelijke auteur uit de 3e/4e eeuw, die (volgens betwistbare overlevering) eveneens in Samosata zou geboren zijn (1, 2) - deze wordt door Vondel Luciaen genoemd (3).


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Lucianus
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 44.