kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 15-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Manuscript

Manuscript (of handschrift)

Een manuscript (Latijn) of handschrift (Nederlands) is een met hand geschreven tekst. (Lat. manu "hand", scribere "schrijven").

Meer specifiek kan dit zijn:

. een boek dat nog niet gepubliceerd is, dit wordt ook wel de kopij genoemd. Omdat veel boeken tegenwoordig niet meer met de hand worden geschreven, spreekt men ook wel van een typoscript.

. een geschreven werk, in het algemeen van voor de tijd van de boekdrukkunst. Het wordt ook wel codex (Lat. "blok hout", "boek"; mv. codices) genoemd.

Geschiedenis
Al in het oude Egypte verzamelde men handschriften, meestal op papyrus. De bibliotheek van Alexandrië is daarvan een goed voorbeeld. In de Middeleeuwen schreef men handschriften meestal op perkament en vaak werden zij ware kunstwerken door het aanbrengen van illustraties, zogeheten miniaturen. Dergelijke verluchte handschriften hanteerde men met meer zorg dan gewonere gebruikshandschriften waarvan er veel minder bewaard zijn gebleven. Het schrijven en kopiëren was letterlijk monnikenwerk. Er waren dan ook meestal maar enkele of een enkel exemplaar van een bepaald boek in omloop. Van de werken van belangrijke auteurs zijn er soms honderden handschriften bekend.

Bijbelse handschriften
De bijbel is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Koran, door verschillende mensen en in de loop van circa 1500 jaar tot stand gekomen. De oorspronkelijke handschriften van de bijbel, de zogenoemde autografa, zijn alle verloren gegaan. Er bestaat dus geen originele brief meer die nog persoonlijk door bijvoorbeeld de apostel Paulus is geschreven. De oorspronkelijke handschriften zijn verloren gegaan. Wel zijn de oorspronkelijke handschriften steeds gekopieerd. Overschrijven was de gebruikelijke manier van vermenigvuldigen van brieven en documenten in de Oudheid. Van de bijbel is in de loop der tijd een grote hoeveelheid handschriften gevonden. De tekstwetenschap van de bijbel tracht uit de verschillende handschriften, op basis van opgestelde regels, zo zorgvuldig mogelijk de oorspronkelijke tekst te achterhalen. Uiteraard blijft dat een werk met vragen en keuzes omgeven. Door de vondst van de Dode Zeerollen zijn weer vele handschriften van het Oude Testament beschikbaar gekomen. Het was opmerkelijk dat deze nieuw gevonden handschriften eigenlijk nauwelijks afweken van de reeds beschikbare handschriften. Over het algemeen ging men in het overschrijven kennelijk zeer nauwkeurig te werk.

Het oudste handschrift van het Nieuwe Testament stamt uit circa 125 na Christus. Het is een gedeelte uit het Evangelie van Johannes (Joh. 18: 31-33 en Joh. 18:37-38). Dit handschrift staat wetenschappelijk bekend onder de code P52. De tekst is geschreven op papyrus. Er zijn momenteel circa 3300 verschillende Griekse handschriften van het Nieuwe Testament beschikbaar. Dit is meer dan van welke klassieke tekst uit de oudheid ook.

Muziekhandschriften
Vanaf het ontstaan van de muzieknotatie in zijn oudste vorm in de 9e eeuw met het neumenschrift verschijnen handschriften met muziek. Zij vormen, naast teksten waarin sprake is van muziek, de enige bronnen voor de bestudering van de muziekgeschiedenis tot het verschijnen van de Odhecaton in 1501, het eerste gedrukte muziekboek.

Universiteitsbibliotheken en andere wetenschappelijke bibliotheken hebben veelal een aparte afdeling voor de bestudering van handschriften en oude drukken.

De paleografie (Grieks: paleios - 'oud', graphein - 'schrijven') is een hulpwetenschap van de geschiedschrijving. Ze houdt zich bezig met het bestuderen en ontcijferen van oude handschriften en archiefstukken. Paleografie ontstond in de 17e eeuw als wetenschapstak van de mediëvistiek.
Bij het ontstaan was de paleografie een specialisatie van de oorkondenleer. Ze bestudeert de geschiedenis van het handschrift, onder andere de vraag in hoeverre de schrijfstof (perkament, papier) en schrijfmiddelen (ganzenveer, pen, inkt) de vorm van de letters hebben beïnvloed. Zo worden bijvoorbeeld de oorkonden van een bepaalde heerser of instelling uiterlijk gekenmerkt door het gebruikte kanselarijschrift. Bepaalde soorten schrift, zoals de Karolingische minuskel en de humanistische cursief, werden vanaf specifieke momenten gebruikt en vanuit bepaalde centra verbreid. Deze kennis draagt bij aan de ontcijfering van oude stukken en teksten. Het resultaat van de ontcijfering is een transcriptie in modern schrift.

Codicologie, een woord uitgevonden door de filosoof Alphonse Dain, is de studie van samengebonden manuscripten in een codex gezien als materieel voorwerp. De codex heeft veel gemeen met het moderne boek waarvan men de pagina’s kan doorbladeren. De codex verscheen in de westerse wereld in de loop van de 3e eeuw N.C. De codex nam stilaan de plaats in van de volumen, of volume, de oorspronkelijke voorstelling van het boek in de vorm van een rol van papyrus die men afdraaide om de tekst te lezen.
Anders dan de paleografie, die zich bezighoudt met de studie van het schrift, concentreert de codicologie zich op het materiële aspect van de codex. Om de geschiedenis van een tekst (of teksten) beter te begrijpen bestudeert de codicologie de verscheidene fabricatietechnieken en de verschillende ongelukjes die deze werken opgelopen kunnen hebben in hun weg tot ons:
. Het samenbinden van twee manuscripten tot één, of, het tegenovergestelde, opsplitsing van een manuscript in meerdere
. Insertie, suppressie en interversie van boeken (een boek bestaat uit een enkel blad, dat, gevouwen, meerdere folio’s vormt, die elk twee zijden hebben - recto en verso)
. Nummering en hernummering van de folio’s of van de pagina’s
. Markeringen gebruikt door de ontwerpers van de codex om het werk te verdelen onder de verschillende kopiisten
. Destructieve ongelukken ( wormen, brand, corrosie, vlekken, enz.) In de 19e eeuw werd Paul-Louis Courier berucht in de kring van filologen door het veroorzaken van een enorme inktvlek op een bijzonder kostbaar manuscript van Longus’ Pastorale.
. Gebruikt schrijfmateriaal zoals het soort papier of het type huid waarvan perkament is gemaakt, de grootte van de codex, hun opening, enz.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Manuscript.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 227.

Tweets by kunstbus