kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Mariken

Mariken krijgt berouw. Moenen sleept haar daarop mee de lucht in.
Houtsnede uit de druk van Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1515.

Mirakelspel uit het begin van de 16e eeuw, ca. 1500-1515, auteur onbekend, Antwerpen (?)

Mariken van Nieumeghen of 'Die waerachtige ende seer wonderlycke historie van Mariken van Nieumeghen die meer dan seven jaren met den duvel woonde ende verkeerde.' is een mirakelspel aan het begin van de 16e eeuw geschreven door een onbekende auteur. Op grond van het Brabantse taalgebruik met Vlaamsche accenten en de kennelijke vertrouwdheid met Antwerpen, is het waarschijnlijk geschreven door een Antwerpse rederijker. Het verhaal is overgeleverd in oude gedrukte boekjes, waarvan het oudste in ca. 1515 gedrukt werd door de bekende Antwerpse drukker Willem Vorsterman.

De Mariken bestaat voornamelijk uit dialogen op rijm, die ingeleid worden door korte prozastukjes. Waarschijnlijk was de Mariken eerst een roman die geheel in proza geschreven was. Iemand zette daarna de oorspronkelijke tekstgedeelten van scenische aard, monologen of dialogen, om in berijmde dialogen.

De moraal van het verhaal is dat hoe erg een mens ook zondigt, hij altijd vergiffenis kan krijgen door bemiddeling van Maria. In de Mariken staan verleiding, zonde en vergeving (door bemiddeling van Maria) centraal. In de Middeleeuwen waren dat heel belangrijke thema’s. Volgens hun geloof gingen de mensen naar de hel als hun zonden niet vergeven zouden worden. Vergeving kon verkregen worden door bijvoorbeeld boete te doen of via hulp van heiligen. Mariken moet metalen ringen dragen totdat God haar zonden vergeven zal hebben. Ook de Beatrijs vertelt over een jonge vrouw die jarenlang in zonden leeft, maar ten slotte vergeving vindt.

Het verhaal
Mariken wordt door haar oom Gijsbrecht, bij wie ze in huis woont, naar Nijmegen gestuurd om op de markt boodschappen te doen. ’s Avonds is het te laat om veilig naar huis terug te lopen, maar haar Nijmeegse tante wil haar geen onderdak bieden en jaagt haar weg.
Wanhopig gaat Mariken bij een heg zitten. Daar spreekt een vreemdeling haar aan, de duivel vermomd als mens. Hij maakt zich bekend als `Moenen met het ene oog’ (de duivel had in de Middeleeuwen altijd een lichaamsgebrek) en belooft haar kennis en rijkdom als ze met hem meegaat. Wel moet ze haar naam veranderen, want hij vindt het niet prettig steeds aan een zekere Maria herinnerd te worden. Mariken wordt nu Emmeken (een naam die kleine M betekent, en dus nog naar haar eigen naam verwijst).
Emmeken en Moenen reizen naar Antwerpen, waar ze zeven jaar lang een wild en zondig leven leiden. Dan wil Emmeken haar familie terugzien. Ze gaan naar Nijmegen en zien daar op straat de opvoering van een toneelstuk over Gods genade.
Emmeken krijgt berouw. Hierdoor wordt Moenen kwaad. De duivel voert haar hoog de lucht in en laat haar vallen om zo haar nek te breken en haar ziel mee te voeren naar de hel. Maar ze overleeft de val doordat haar oom, die tussen de toeschouwers staat, voor haar gebeden heeft. Met hem reist ze naar de paus om vergeving te vinden voor haar zondige jaren. Tijdens de reis probeert Moenen tevergeefs Gijsbrecht en Mariken te doden.
De paus geeft haar metalen ringen om haar nek en armen. Als de ringen eraf zullen vallen, zal dat het teken zijn dat God haar vergeven heeft. Mariken gaat het klooster in. Na vele jaren van boetedoening verschijnt er een engel die in haar slaap de ringen verwijdert. Als Mariken twee jaar later sterft, worden de ringen boven haar graf geplaatst.

De middelnederlandse tekst van Mariken van Nieumeghen (ed. Coigneau 1996) is on line raadpleegbaar op www.dbnl.nl.

Websites: www.literatuurgeschiedenis.nl, nl.wikipedia.org, cf.hum.uva.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 29.