kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 25-10-2008 voor het laatst bewerkt.

Max Frisch

Max frisch

Zwitsers architect en romanschrijver, geboren 15 mei 1911 Zürich - overleden 4 april 1991 aldaar.

Max frisch (geb. 1911 - gest. 1991) is naast Friedrich Dürrenmatt de belangrijkste Zwitserse dramaturg en schrijver van de 20ste eeuw.

Frisch' romans draaien om thema's als het verlies van het ik, zelfbeschikking, rollenspellen in het bestaan en de identiteitsproblematiek.

Zijn eerste roman 'Jürg Reinhart' verschijnt in 1934 - in 1936 opnieuw uitgegeven als 'Die Schwierigen'. Andere bekende prozawerken zijn 'Homo faber' uit 1957 en 'Mein Name sei Gantenbein' uit 1964. Verder is vooral in Nederland zijn stuk Herr Biedermann und die Brandstifter zeer bekend. Oorspronkelijk was het bedoeld als radiohoorspel (1955) en later is het bewerkt voor toneel (1958).

Leven
Max Frisch werd geboren als de zoon van de architect Franz Bruno Frisch en Karolina Bettina Wilder.

Tijdens zijn schooldagen begint Max al met het schrijven van korte toneelstukken die nooit echt gespeeld worden.

Frisch studeerde eerst germanistiek en kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Zürich. Hij ziet zich door de vroege dood van zijn vader echter genoodzaakt zijn studie af te breken. Om in zijn levensonderhoud te voorzien, bouwt Frisch de journalistieke activiteiten als losse medewerker van de Neue Zürcher Zeitung verder uit.

Zijn eerste roman kwam in 1934 uit: "Jürg Reinhart. Eine sommerliche Schicksalsfahrt". Het wordt in 1936 opnieuw uitgegeven als 'Die Schwierigen'.

Frisch wil zijn toekomst veilig stellen met een ‘viriel’ beroep. De herinnering aan zijn vader wijst hem de weg naar de architectuur. Met de steun van een mecenas vat hij met succes architectuurstudies aan. In 1936 schrijft Max zich in voor de Architectenopleiding aan de Hogeschool van Zürich en studeert 5 jaar lang om in 1941 zijn diploma in architectuur te behalen.

Hij opent in Zürich een architectenbureau. Het verlangen om te schrijven blijft echter knagen en hij begon hij weer te schrijven. Sindsdien leidde hij een 'dubbelleven' als schrijver en architect.

Stiller
De held van zijn bekendste roman is 'Stiller' (1956), de beeldhouwer. Anatol Stiller, die een afkeer heeft van de steeds weer terugkomende clichés van het leven die individualisme onmogelijk maken, verlangt naar een tweede identiteit, die hij in de plaats van de eerste kan stellen. 'Ik ben Stiller niet' luidt de ongehoorde uiting van Stiller, waarmee de roman begint.

Homo faber
Faber, de hoofdfiguur van de roman 'Homo faber' (1957), symboliseert de mens uit het tijdperk van de techniek, die, in de waan een volledig te berekenen wereld voor zich te hebben, plotseling het onwaarschijnlijke moet beleven: het noodlot van Oedipus. Door verliefd te worden op zijn eigen dochter, waarvan hij tot nu toe niets wist, heeft hij een tweede bestaan geleid, zonder het zelf te weten.

'Herr Biedermann und die Brandstifter' was oorspronkelijk bedoeld als radiohoorspel (1955) en later bewerkt voor toneel (1958).
Dit werk is ook wel uitgelegd als een parabel of gelijkenis over de opkomst van het nationaalsocialisme en als een waarschuwing tegen Verrtauensseligkeit. De hoofdpersoon Biedermann is een wat naïeve man die boud vindt dat brandstichters moeten worden opgeknoopt. Doordat hij het tegelijkertijd echter ook ongepast en 'onbeleefd' vindt argwaan te tonen, wordt desalniettemin onder zijn eigen ogen door ongenode gasten zijn woning volgestouwd met vaten benzine en uiteindelijk reikt hij zelf eigenhandig de lucifers aan waarmee dan het huis en zelfs de hele stad in vlammen opgaan. Iemand die zelf niet eens lucifers op zak heeft, zo luidt Biedermanns onnozele 'redenering' , die kan toch geen brandstichter wezen?

'Andorra' (1961, toneel)
Tot de verplichte schoollectuur in Duitsland behoort zijn toneelstuk Andorra, dat in 1961 verscheen en over antisemitisme en massapsychologie handelt. Het is een relatief statisch 'Stück in zwölf Bildern', dat een aantal niet mis te verstane vragen met betrekking tot schuld, het besef en de onderkenning ervan, op poignante wijze oproept.

Gantenbein
In het middelpunt van de roman 'Meine Name sei Gantenbein' (1964) staat de verandering van het leven in verhalen en dat van het bestaan in kunst. In het begin van de roman monteert de verteller, berichtend in de ik-vorm, de figuur uit een lichaam van een man uit Parijs met het hoofd van een Amerikaan. Deze krijgt de naam Gantenbein. Met de steeds weer terugkerende formule 'Ik stel me voor' probeert Gantenbein nu onophoudelijk verhalen uit, waarbij steeds slechts een voorgestelde wereld wordt toegelaten.

Frisch kreeg voor zijn roman 'Stiller' in 1955 de Wilhelm-Raabeprijs en in 1958 de Büchnerprijs.

Max Frisch overleed na een langdurig ziektebed op bijna 80-jarige leeftijd.

Werken
1934 Jürg Reinhart: Eine sommerliche Schicksalsfahrt
1937 Antwort aus der Stille
1939 Blätter aus dem Brotsack : Geschrieben im Grenzdienst
1943 J'adore ce qui me brûle oder Die Schwierigen
1944 Santa Cruz (première 1946)
1945 Nun singen sie wieder
1945 Bin oder die Reise nach Peking
1947 Die Chinesische Mauer
1947 Tagebuch mit Marion
1949 Als der Krieg zu Ende war
1950 Tagebuch 1946 - 1949
1953 Don Juan oder die Liebe zur Geometrie
1954 Stiller
1955 Achtung: die Schweiz (met Lucius Burckhardt en Markus Kutter)
1957 Homo faber
1958 Herr Biedermann und die Brandstifter
1961 Andorra
1963 Graf Öderland
1964 Mein Name sei Gantenbein
1968 Erinnerungen an Brecht
1968 Biographie: Ein Spiel (nieuwe versie in 1984)
1971 Wilhelm Tell für die Schule
1972 Tagebuch 1966 - 1971
1974 Essay Dienstbüchlein
1975 Montauk
1978 Triptychon
1979 Der Mensch erscheint im Holozän - De mens treedt op in het Holoceen
1982 Blaubart
1983 Forderungen des Tages. Portraits, Skizzen, Reden 1943-1982
1989 Schweiz ohne Armee? Ein Palaver
1990 Schweiz als Heimat? Versuch über 50 Jahre


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Max_Frisch.

Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 45.