kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 20 07 2017 10:15 voor het laatst bewerkt.

Miguel de Cervantes

Één  van de belangrijkste roman- en toneelschrijvers uit de Spaanse literatuur. Hij schreef een twintigtal toneelwerken, maar is vooral bekend geworden door zijn boek Don Quichot van La Mancha.

Miguel de Cervantes y Saavedra (29 september 1547 - 23 april 1616) is geboren in Alcalá de Henares. Miguel de Cervantes Saavedra groeide op als zoon van een verarmde landadellijke familie in Alcalá. Hij liep school bij de Jezuïeten en zette al in zijn jeugd zijn eerste stappen in de poëzie. Cervantes trok in zijn jeugd heel Spanje door met zijn vader, die chirurgijn was van beroep.

Hoewel in Alcalá de Henares een van de belangrijkste universiteiten van Spanje was gevestigd, is het niet zeker of Cervantes aan een universiteit heeft gestudeerd. Hij was echter wel zeer goed op de hoogte van het gedachtengoed van zijn tijd: de literatuurtheorieën van Aristoteles en Ariosto, het analytische humanisme van Erasmus, de medische opvattingen over sanguinische en melancholische temperamenten (de waanzin van Don Quijote past in een bepaald ziektebeeld) en uiteraard de ridderverhalen die in de vijftiende eeuw zeer geliefd waren geweest op het Iberische schiereiland. Hij was dus geenszins de geniale schrijver die zijn werken geheel uit het niets schiep, zoals men sinds de romantiek wel geloofde.

Doordat hij deels van Joodse afkomst was kon hij minder makkelijk dan andere grote kunstenaars in zijn tijd profiteren van het adellijke mecenaat. Hij zou net zoals zijn vader een dolend bestaan leiden.

Een gerechtelijke veroordeling, waarvan de inhoud en de reden onduidelijk zijn, dwong hem naar Italië te vluchten toen hij pas tweeëntwintig jaar was. In 1569 vertrekt Cervantes naar Italië, waar hij soldaat wordt. In Italië werd hij tot afkapping van zijn rechterhand veroordeeld, nog later in Algiers tot duizend stokslagen (beide malen ontsprong hij de dans)

In 1571 vecht hij mee tegen de Turken in de Slag bij Lepanto. Volgens ooggetuigen gedraagt hij zich uiterst heldhaftig. Hij wordt geraakt door drie haakbusschoten en verliest het vermogen over zijn linkerarm. Sindsdien luidt zijn bijnaam 'El Manco de Lepanto' (de eenarmige van L.). De Turken worden verslagen en Cervantes is er later zeer trots op dat hij meegevochten heeft.

Op de terugweg wordt Cervantes gevangengenomen door piraten en vervolgens zit hij vijf jaar vast in Algiers. Hij wordt uiteindelijk vrijgekocht door zijn familie en keert terug naar Spanje. Daar schrijft hij onder andere het toneelstuk El trato de Argel, waarin hij zijn ervaringen in gevangenschap verwerkt.

In Spanje teruggekeerd, werd hij door Filips II met verscheidene opdrachten belast, o.m. met het innen van belastingen. Intussen schreef hij toneelstukken, die wel gespeeld, maar niet uitgegeven werden.

Hij werd tweemaal gegijzeld wegens schulden en raakte in opspraak wegens een bruidsschat voor zijn dochter.

In 1585 debuteert hij als romancier met de herdersroman La Galatea; verder publiceert hij novellen, toneelstukken en gedichten. Zijn hartenwens was om als toneelschrijver furore te maken, maar zijn werkelijke roem kwam pas met 'Don Quichot'.

In 1587 krijgt Cervantes een aanstelling bij de bevoorrading van de Armada, die - de macht van Spanje was reeds tanende - in 1588 ten onder gaat.

De Picareske roman
De roman heeft zijn wortels in drie verschillende tradities: de Amadische roman, de Pastorale roman en de Picareske roman. Het is niet echt verwonderlijk dat een Spaans schrijver met de eer van de eerste roman gaat lopen.

El Ingenioso Caballero Don Quijote de la Mancha (1605)
Don Quichote, de vernuftige edelman van La Mancha
Vanaf 1597 schrijft hij het eerste deel van zijn meesterwerk El Ingenioso Caballero Don Quijote de la Mancha (1605). Direct na het verschijnen van het eerste deel van de Quijote was het werk een succes: vele herdrukken volgden en het werd al snel vertaald. Het tweede deel verschijnt in 1615.

Het is het verhaal van een verdwaalde ridder, Don Quichote (Don Quijote), die het tanende ridderideaal poogt te realiseren, maar daar wegens de snel veranderende sociale context niet in slaagt. Het tweede hoofdpersonage, Sancho Panza, is een hedonistisch figuur, prototype van de boerse volksmens die vooral blijk geeft van een praktische realiteitszin -op die manier symboliseren de twee hoofdpersonages trouwens ook het echec van de moderne mens: de keuze tussen idealisme en materialisme. Renaissancistisch is dit werk omdat het een parodie is op de middeleeuwse habitus, een satire op de samenleving en omdat, opnieuw, het individu evolueert in conflict met de maatschappelijke context. Daarnaast zijn ook maatschappijkritische bedoelingen manifest aanwezig.

Primera parte del ingenioso hidalgo Don Quichote de la Mancha (1605) is, samen met zijn in 1615 verschenen vervolg, verreweg de bekendste roman van de Spaanse literatuur, en tevens van de zeventiende eeuw in het algemeen. Zijn hoofdfiguren, Don Quichot, Sancho Panza en Dulcinea, zijn spreekwoordelijk, net als natuurlijk de strijd tegen de windmolens. De naam 'Don Quichot' verwijst inmiddels, door de enorme verspreiding van het werk, in het algemeen naar een persoon die zich door zijn ingebeelde heldendaden belachelijk maakt. Ook de uitdrukking 'tegen windmolens vechten' behoort inmiddels tot de vaste woordenschat van vele Europese talen.

Het boek is opgezet als een persiflage op de ridderromans die bij het grote publiek van Spanjes gouden eeuw razend populair waren. Maar gaandeweg gaan de personages hun eigen weg leiden en worden ze tot de karakters die wij zo goed kennen: de wereldvreemde idealist Don Quichot, die de vermoorde onschuld nog uit de poppenkast wil bevrijden met ridderlijk geweld; de nuchtere ezelberijder Sancho Panza, die zijn natje en zijn droogje belangrijker vindt dan de besognes van zijn baas, die hij dan ook bedenkt met het droogst denkbare commentaar; het boerenmeisje Dulcinea, dat in Don Quichots fantasie een hoogverheven en begeerlijke prinses is. Weinig boeken uit de wereldliteratuur hebben zoveel weerklank gevonden.

De krankzinnige avonturen van Don Quijote (of, anders gespeld, Don Quichot, Don Quichotte, Don Quixote), die zoveel ridderromans las dat zijn enige verlangen nog was om als dolend ridder de wijde wereld in te trekken en op de bres te staan voor alles wat onderdrukt, kwetsbaar en maagdelijk was. Zo werd hij wat hij las en schiep hij de wereld rondom hem naar de beelden die hij zich door het lezen had geschapen. Hij trekt er met zijn strijdros Rosinante en zijn schildknaap Sancho Panza op uit en beleeft talrijke ingebeelde avonturen (waaronder de strijd tegen de windmolenvleugels). Ook zijn grotendeels ingebeelde romance met Dulcinea van Toboso is onvergetelijk.

Geleidelijk overstijgt Cervantes de parodievorm: vooral in het tweede deel wordt Don Quijotes waanzin steeds meer afgewisseld door momenten van helderheid, waarin de ridder zeer verstandige oordelen weet te vellen, zozeer dat hij soms zelfs de enige is die de waarheid ziet, het thema van de verstandige waanzinnige, dat we ook al vinden in Lof der zotheid (1511) van Erasmus. 

In de Quijote speelt Cervantes vaak een spel met de lezer: fictie en werkelijkheid lopen voortdurend door elkaar, niet alleen in de waarneming van Don Quijote zelf, maar ook in de presentatie van het verhaal: het is aanvankelijk gebaseerd op zogenaamd historische bronnen, later op een Arabisch manuscript dat Cervantes dan weer van commentaar voorziet. Toch wil de schrijver niet beweren dat het onderscheid tussen fictie en werkelijkheid niet te maken is: in het complot tussen auteur en lezer is er altijd een objectieve waarheid aan te wijzen. Cervantes schrijft in de eerste plaats om de lezer te vermaken.

Zijn Novelas ejemplares (1613) worden gezien als de eerste verhalenbundel uit de wereldliteratuur. Onder zijn novellen La Gitanella de Madrid, d.i. het Spaans Heidinnetje.

Zijn laatste, minder turbulente levensjaren slijt hij in Madrid. Ondanks zijn roem is hij arm gestorven.

Persilas en Sigismunda (1617)
Cervantes heeft zijn neo-aristotelische opvattingen over literatuur nooit systematisch uiteengezet, maar evenals in de Quijote laat Cervantes soms zijn personages in Los trabajos de Persiles y Sigismunda (posthuum verschenen in 1617) discussiëren over literaire onderwerpen.

cultuurhistorische context
Pas meer dan driehonderd jaar na het verschijnen van de Don Quijote probeerde men het werk van Cervantes voor het eerst te plaatsen in de cultuurhistorische context van renaissance, humanisme en barok. Tot in deze eeuw ontkenden Spaanse literatuurhistorici de invloed van de renaissance op de Spaanse klassieken. In 1925 zette Américo Castro met het baanbrekende El pensamiento de Cervantes (De gedachtenwereld van Cervantes, Madrid 1925) de toon voor deze cultuurhistorische benadering. Vroegere interpretaties zijn evenwel belang omdat ze ons beeld van Don Quijote in hoge mate hebben beïnvloed.

invloed op cultuur
De invloed van de tot mythische proporties uitgegroeide figuur Don Quijote op onze cultuur en op andere schrijvers is door de eeuwen heen nooit afgenomen. Een recent voorbeeld: in Een voortreffelijke ridder (1995, eveneens uitgegeven door Querido) laat Willem Brakman zijn Don Quijote in het 20e-eeuwse Den Haag zijn Dulcinea vinden.

vertalingen
Na de bijbel is geen boek vaker vertaald en herdrukt dan Cervantes' verslag van de dolende ridder. De eerste maal dat de Quijote `uyt de Spaensche in onse Nederlantsche tale' werd vertaald was in 1657. In later eeuwen volgden eveneens talrijke bewerkingen voor kinderen. In de achttiende eeuw beval Justus van Effen het werk vooral de jeugd aan om de geest te scherpen en het gezond verstand te ontwikkelen. Op de integrale vertaling in het Nederlands van J.W.F. Werumeus Buning en Prof. Dr. C.F.A. van Dam (Querido, 1941) is altijd veel kritiek geweest. Hoe spitsvondig en virtuoos ook, de vertalers interpreteerden te veel, zodat er veel onnodige verschuivingen ten opzichte van het origineel ontstonden en de suggestieve kracht van de brontekst hier en daar verloren gaat. In 1997, het 450-ste geboortejaar van Cervantes, is een nieuwe vertaling in het Nederlands verschenen bij uitgeverij Atheneum-Polak & van Gennep (imprint van Querido, 2 delen, vertaald door Barber van de Pol.

Bronnen: Alwin van Ee (1958)

Zie ook https://www.google.nl/search?q=De+waarheid+over+Don+Quixote+%2F+Het+bedrog+van+Cervantes

 


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 515.