kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-04-2009 voor het laatst bewerkt.

ondervindend-voorwerp

Een ondervindend voorwerp (of: indirect object) is het zinsdeel dat de zelfstandigheid aanduidt die de door het werkwoord uitgedrukte werking ondervindt. Deze ondervinding kan positief, negatief of neutraal zijn.

Het ondervindend voorwerp heeft in de meeste gevallen betrekking op personen of levende wezens.

Het ondervindend voorwerp is een variant van het meewerkend voorwerp of indirect object. Anders dan het meewerkend en het belanghebbend voorwerp kan het ondervindend voorwerp niet met een voorzetsel (aan of voor) worden verbonden.

Voorbeelden:
. Wat je daarmee bedoelt, ontgaat me ten enenmale.
. Het spijt hun zeer, dat ze jou er niet bij hebben betrokken.

Categorie├źn
Werkwoorden van ervaring en gevoel
. Het spijt moeder erg dat je er ook zo over denkt.
. Het verheugt me erg dat je er ook zo over denkt.
. Het voorval verbaasde de meesten van ons nogal.

Werkwoorden van gebeurtenis
. Niemand van hen is dat gebeurd.
. Hoe doe je dat toch? Mij mislukt het steeds.

Bij bepaling van graad
. Die reis duurt grootmoeder op haar leeftijd te lang.
. Hij praat mij te hard; doof word ik ervan.

Elementen
Het ondervindend voorwerp kan worden uitgedrukt door een zelfstandig naamwoord:
. Dat beviel die jongen zeker wel.

door een zelfstandignaamwoordgroep:
. Dat beviel die jongen en zijn kornuiten zeker wel.

door een voornaamwoord (niet wederkerend of wederkerig):
. Het verbaasde mij helemaal niet.

of door een voornaamwoordgroep:
. Het was mij en mijn bondgenoten geen bloedige strijd, met alle risico's van dien, waard.

Verschil met andere bepalingen
Het ondervindend voorwerp lijkt op een lijdend voorwerp. Het is dat echter niet. Een bedrijvende zin met een lijdend voorwerp kan immers worden omgezet in een lijdende zin:
De collega's verblijdden hem met een vorstelijk afscheidsgeschenk.
Hij werd door de collega's verblijd met een vorstelijk afscheidsgeschenk.

Bij een zin met ondervindend voorwerp is dat doorgaans niet mogelijk:
Het verheugt me dat je er ook zo over denkt.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 63.