kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 21-04-2009 voor het laatst bewerkt.

Oudemanhuispoort

Boekenmarkt Oudemanhuispoort

In de binnenstad van Amsterdam, op een unieke plek, meestal voor buitenstaanders nogal moeilijk te vinden, is één van de meest opmerkelijke boekenmarkten gevestigd. Als de boekenstallen zijn uitgepakt is er voor de liefhebers een keur van boeken en prenten te vinden.

Deze boekenmarkt, gelegen tussen de Oude Zijds Achterburgwal en de Kloveniersburgwal, is één van de oudste plekken in Nederland waar een geconcentreerde handel in oude boeken plaats vindt.

Midden in de poort is een ingang naar het complex van de Universiteit van Amsterdam.

De markt is ontstaan in 1879 toen een destijds op de Botermarkt (nu Rembrandtsplein) gevestigde markt werd opgedoekt en de op deze markt aanwezige boekhandelaren een plaats in de Oudemanhuispoort konden bekomen.
Zij namen hun intrek in de vijftien zogenaamde winkelkasten.

Joodse boekhandelaren
Tot 1940 werd de handel in boeken voornamelijk door Joodse boekhandelaren gedreven; daaronder waren bekende namen zoals Barend Boekman (1869-1942), Emanuel de Wolff (1867-1934), Juda Emmering (1879-1934), David Blok (1821-1904), Jacob Mossel (1852-1916), Mordechai “Markie” Lobo (1826-1899), de Van Kollem’s en Barend Frank (1869-1943). Na 1941 werd het de Joodse handelaren geleidelijk onmogelijk hun handel voort te zetten en werden ze afgevoerd naar Westerbork en later in de concentratiekampen om het leven gebracht. De winkelkasten in de Poort kwamen toen in andere handen.
Alleen Betsy en Jaques van Kollem overleefden de oorlog en kwamen toch weer een aantal jaren terug in de Poort.

Drie generaties Pfann in de Oudemanhuispoort
In het open gedeelte van de Poort, aan de kant van de Oude Zijds Voorburgwal, vestigde in 1924, in de daar aanwezige winkelruimte, de bekend geworden antiquaar Hendrik Daniël Pfann (1889-1957) zijn boekhandel “In ’t Oude Boeckhuys” ; hij was een flamboyante figuur die van de verkoop van elk van zijn boeken en prenten een heel toneelspel maakte. Zo omsteeks 1919 stond hij op het Amstelveld, de Nieuwmarkt en het Watelooplein met een boekenkraam. Na zijn dood in 1957 werd hij opgevolgd door zijn zoon Hendrik Daniël Pfann de tweede (1911-1974), die van daaruit een uitgebreid boekenimperium in Nederland zou vestigen, onder andere in Haarlem, Hilversum, Den Haag en Apeldoorn; zijn hoofdvestiging was op de hoek van Spui en Rokin in Amsterdam.

Na de dood van Henk Pfann in 1974 ging de handel nog een tijdje door onder leiding van de derde generatie, ook natuurlijk weer een Hendrik Daniël Pfann, die omstreeks 1980 nog enkele jaren in de oude vestging in de Poort heeft gewerkt, hij had daar zelfs een winkelkast.

Handelaren en handel na 1945
Van de na 1945 aanwezige boekhandelaren was de familie van der Heijden vanaf 1951 tot eind 2006 het langst aanwezig in de Poort; eerst vader Theo, daarna zoon Rob en toen kleindochter Constance hebben daar hun handel gedreven. Theo van der Heijden was al in 1943 samen met collega Rentinck een handel in de Poort begonnen, maar na een conflict tussen beide handelaren verdween van der Heijden al spoedig om in de Wolvenstraat een boekwinkeltje te beginnen.

Zo tussen 1950 en 1960 had één van de handelaren in de Poort nogal goede relaties met een paar grote antiquariaten in Amsterdam. Het resultaat was dat hij zo nu en dan een grote partij boeken, die werden afgestoten omdat er geen ruimte meer was in deze antiquariaten, verwierf. Hij kwam dan in de ochtend met een lading zakken met boeken bij zijn winkelkast, gooide de gehele handel, waarbij best wel een aantal goed verkoopbare boeken zaten, op zijn boekenstal. Zodra de collega’s in de Poort dat in de gaten hadden, ontstond er een wedloop, waarbij de meeste boeken voor een heel schappelijk prijsje in hun handen overging.

De boekhandelaar Leo Schröder had de gewoonte meerdere keren in de vroege ochtend de reveille op een trompet te blazen, wat een enorm kabaal in de Poort maakte.

Tussen de boekhandelaren van de Oudemanhuispoort waren sedert 1891 Italiaanse scharenslijpers gevestigd, eerst Raimondo Frizzi die werd opgevolgd door zijn broer Fiorino. Hij zou het bedrijf later overdoen aan zijn neef Pietro Gozzini die de slijperij in 1928 door zijn zoon Bino Gozzini zou laten runnen. Bino hield het omstreeks 1970 voor gezien.

Verbouwing in 1979
Tijdens een verbouwing in 1979 van het Binnengasthuis-complex en de Universiteit van Amsterdam, werd winkelkast no. 6 uitgebroken om als aparte doorgang te dienen tussen de ingang van het Universiteits-complex en het terrein van het voormalige Binnengasthuis, zodat nu nog veertien winkelkasten in gebruik zijn.

De universiteit en de boekenstalletjes zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden, duizenden studenten en medewerkers hebben herinneringen aan het snuffelen tussen de boeken.

De studenten hadden één nare gewoonte, zij stalden hun grote aantal fietsen in de doorloop van de Poort. Het gevolg was dat de wandelaars nagenoeg geen ruimte meer hadden om langs de boekenstalletjes te lopen. Dat bracht de boekhandelaren af en toe op een actie om alle fietsen buiten de Poort op een grote hoop te stapelen, in de hoop dat de studenten een andere manier van fietsen stallen zouden bedenken.

Als de winkelkasten in de avond, de nacht en het weekend onbemand zijn, maken zij met hun enorme luiken, die omhoog geschoven kunnen worden, een onwerkelijke indruk; iets uit andere tijden.

Deze pittoreske boekenmarkt waar ook oude prenten, landkaarten, muziek en prentbriefkaarten worden verkocht - deze waren worden op stalletjes voor de kasten geëtaleerd - is van maandag tot en met zaterdag geopend van ongeveer 9.30 uur tot 18.00 uur.

Literatuur:
Jurjen Vis; “De Poort, de Oudemanhuispoort en haar gebruikers 1602-2002”. Boom, Amsterdam 2002.
Ro Cohen – de Wolff; “Een naam is als een parfum”. In; Ons Amsterdam no.10 1958 p. 94-95.

Samenstelling: Bram Huyser


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1954.