kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 24-03-2008 voor het laatst bewerkt.

Piet Paaltjens

Piet Paaltjens was het pseudoniem van de Nederlands dichter en predikant François HaverSchmidt, geboren te Leeuwarden op 14 februari 1835, overleden te Schiedam op 19 januari 1894.

Onder pseudoniem Piet Paaltjens schreef François HaverSchmidt in zijn studententijd humoristische, door de buitenlandse Romantiek (Heine, Schiller. Hugo) beïnvloede gedichten, die hij later in Snikken en grimlachjes (1867) bundelde. Paaltjens speelt in zijn werk een spel met het eigen romantisch sentiment door parodie en contrast met de nuchtere werkelijkheid.

Levensloop
1835 François HaverSchmidt geboren in Leeuwarden (14 februari)
1848 HaverSchmidt schrijft zijn eerste gedicht
1851 Staatsexamen in Delft

1852 Studeert theologie in Leiden

In 1855 publiceerde François HaverSchmidt in de Leidse Studenten-almanak de eerste melancholieke en geestige gedichten onder het pseudoniem Piet Paaltjens. HaverSchmidt deed voorkomen of hij slechts de editeur van Paaltjens' poëzie was en uit een groot aantal gedichten slechts enkele verzen voor publicatie geschikt vond. Het was in de relatief besloten studentengemeenschap al vrij snel duidelijk dat niemand anders dan Haverschmidt zelf achter deze gedichten zat. De gedichten zitten vol ironie, parodie en Weltschmerz, Piet Paaltjens was een echte romanticus. Belangrijke thema's in de gedichten zijn liefde en doodsverlangen. Het doodsverlangen bestond niet alleen in de gedichten van het alter ego Paaltjens, HaverSchmidt zelf verlangde ook naar de dood.

1858 Neemt afscheid van Leiden (4 juli); verhuist naar Leeuwarden; legt het kerkelijk examen af (oktober)
1859 Beroepen als predikant in Foudgum en Raard in Friesland (juli)
1862 Predikant in Den Helder
1863 Trouwt met Jacoba Johanna Maria Osti (‘Koos’) in Utrecht (6 augustus)
1864 Predikant in Schiedam; dochter Margot geboren (13 augustus)
1866 Geboorte van zoon Nico (3 december)

Pas in 1867 verscheen de poëzie van Piet Paaltjens in een bundel: Snikken en grimlachjes, uitgegeven door Roelants in Schiedam. In de inleiding ervan geeft de schrijver een levensgeschiedenis van de student-dichter Paaltjens tot zijn verdwijning uit Leiden 'op den 9 oktober 1853'. Voor de jonge veelbelovende student Piet Paaltjens op mysterieuze wijze verdween 'tussen twee biljarten in de Leidse studentensoos' deed hij Francois Haverschmidt enkele van zijn gedichten toekomen. Gelukkig maar, anders hadden wij wellicht nooit iets van deze briljante jongeling vernomen. Dat is tenminste wat er uit het voorwoord van de eerste publicatie (1856) van Paaltjens' gedichten blijkt.

HaverSchmidt had aanleg voor zwaarmoedigheid en depressie. Toen hij na zijn studie theologie dominee werd, sprak hij in zijn preken regelmatig over zelfmoord. September 1865 nam hij ook afscheid van zijn alter ego Piet Paaltjens met de woorden:
Dit heertje met zijn witte das
Was eertijds een minnezanger;
Maar sinds het die witte das omheeft,
Minnedicht het niet langer.

Vanaf dat moment was HaverSchmidt een serieuze dominee. Naast zijn werk als dominee hield hij voordrachten en behoorde tot een van de best betaalde sprekers van zijn tijd.

1868 Overlijden van zoon Nico (29 juli)
1869 Geboorte van zoon François (18 december)
1870 Lijdt aan een depressie (eind 1870-augustus 1871)

1876 Publiceert verhalenbundel Familie en kennissen. Een aantal humoristische realistische schetsen

1891 Overlijden van zijn echtgenote 'Koos' (14 juni)

HaverSchmidt was niet gelukkig. Depressies volgden elkaar op en na jarenlange worsteling met wat HaverSchmidt 'zijn worgengel' noemde, gaf hij op 19 januari 1894 de strijd op, hij hing zichzelf op aan het gordijnkoord van de bedstee.

Het grootste gedeelte van HaverSchmidts werk verscheen oorspronkelijk in bladen of bleef in handschrift, alleen gebruikt in voordrachten.

Haverschmidt is er herhaaldelijk van beticht de auteur te zijn van het Oera Linda boek, een nagemaakte Oud-Friese variant op de wereldgeschiedenis. Het laatste betoog hiervoor werd in 2004 gehouden in het proefschrift van Goffe Jensma.

Websites: cf.hum.uva.nl Project Laurens Janszoon Coster, www.kb.nl, www.dbnl.org, nl.wikipedia.org, boeken.vpro.nl, www.collegenet.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 182.