kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Pieter Kuhn

Striptekenaar Pieter Kuhn als Kapitein Rob met keeshond Skipper voor het paleis op de Dam, 1950.
Foto: Ben van Meerendonk

Pieter Joseph (Piet) Kuhn (Amsterdam 22 mei 1910 - Amsterdam, 20 januari 1966) was een Nederlandse striptekenaar.

Met Marten Toonder (Tom Poes, Kappie, Panda, Koning Hollewijn) en Hans G. Kresse (Eric de Noorman) wordt Kuhn door vele stripliefhebbers gerekend tot de belangrijkste drie Nederlandse striptekenaars van na de Tweede Wereldoorlog. Zijn tekenstijl wordt over het algemeen als technisch knap omgeschreven, hoewel hij niet bekend staat als begenadigd kunstenaar. Het bedenken van plots wordt vaak gezien als zijn sterkste punt, terwijl de precieze teksten bij het verhaal een zwaktebod waren. Hij werd dan ook bijgestaan door andere tekstschrijvers.

Biografie
Kuhn volgde in de jaren 20 van de 20e eeuw lessen in Amsterdam op de Kunstnijverheidsschool Quellinus. In de periode 1930-1932 volgde hij een avondcursus op de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten. Hij werkte toen reeds bij drukkerij Senefelder, waar hij een opleiding tot lithograaf volgde en in 1929 zijn diploma behaalde. Hij trad in 1932 in dienst bij drukkerij Van Dooren in Vlaardingen als reclametekenaar. Hij ontwierp in die tijd daarnaast onder andere filmaffiches met Marlene Dietrich en illustreerde boeken. Nadat zijn pogingen om zich te vestigen als zelfstandig ontwerper en illustrator schipbreuk hadden geleden, verhuisde hij in 1939 naar Hilversum, waar hij ging werken bij reclamebureau Kastelein.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde hij een (volgens hemzelf) bescheiden rol in het verzet met het vervalsen van persoonsbewijzen (onder andere voor de Joodse uitgever Hein Kohn), het illustreren van illegale boeken (onder andere De steppenwolf van Hermann Hesse) en het helpen van onderduikers (onder andere boekhandelaar Richard Bing). De wens voor zichzelf te beginnen had hem echter niet losgelaten en hij nam in 1943 ontslag bij het reclamebureau. Hij illustreerde toen boeken voor diverse uitgevers.

De avonturen van Kapitein Rob
Omdat er tegen het einde van de oorlog steeds minder opdrachten binnenkwamen, ontwikkelde Kuhn ideeën voor een krantenstrip, die hij kort na de bevrijding aanbood aan de voormalige verzetskrant Het Parool. Het stripverhaal gaat over de avonturen van een zeezeiler, voor wie dan nog een aansprekende naam moet worden bedacht. Toen dit stripverhaal door de krant werd geaccepteerd, stortte hij zich vol overgave op deze nieuwe uitdaging.

Op 11 december 1945 verscheen de eerste aflevering van de strip, Die dan De avonturen van Kapitein Rob is gaan heten. De strip verhaalt de ongelooflijke belevenissen van kapitein Rob van Stoerem met zijn zeilschip 'De Vrijheid' en zijn enige vriend, zijn hond Skip. Omdat hij minder bedreven was in het schrijven van de bijpassende teksten, werd Kuhn daarin bijgestaan door Parool-journalist Evert Werkman (alleen bij het eerste verhaal was de tekst van Nanny Aberson). De afbeeldingen die hij signeerde met de letters QN, getuigen van een scherp oog voor details van schepen of historische gebouwen. Hij probeerde volledig in overeenstemming met de werkelijkheid te tekenen. Alleen als dat lukte, gaf hij de tekening vrij voor publicatie. Zelf noemde Kuhn deze tekeningen altijd bescheiden 'plaatjes'.

Het sterk nastreven van de werkelijkheid gold zelfs voor levende wezens; Marga en Willy uit de strip zijn gebaseerd op een model (met donker haar) dat voor Pieter Kuhn heeft geposeerd. De namen zijn aan Kuhns dochters ontleend, die destijds nog in hun prille jeugd waren. Kapitein Rob is in feite Kuhn zelf, want hij tekende zichzelf voor de spiegel. Professor Lupardi, een van de hoofdpersonen uit Kuhns strip, is gebaseerd op Detmer Detmers, een vriend van Kuhn terwijl Yoto, de assistent van Lupardi, op ene oom Job is gebaseerd. Hitler, Göring en Goebbels verschijnen in verhaal 6 (Het geheim van de Boschplaat) als schadelijke bacteriën, want Kuhn was in de oorlog anti-Duits. Interessant is dat Skip ontleend is aan twee Samojeden van Detmer Detmers.

De grote belangstelling die Pieter Kuhn voor geschiedenis en techniek had, verwerkte hij in zijn beeldverhalen. Hij plaatste een avontuur van Kapitein Rob even gemakkelijk in de Gouden Eeuw (waartoe hij Rob terug in de tijd laat reizen of voor diens voorvader door laat gaan) als in het tijdperk van de ruimtevaart. En daar, waar de techniek nog niet aan toe was, schoot hem zijn ongebreidelde fantasie te hulp. Vooral door het laatste werd hij nog wel eens vergeleken met Jules Verne. Maar de dramatiek, die het werk van Verne kenmerkt, ontbreekt echter geheel in de verhalen van Kapitein Rob. Het zijn spannende avonturen zonder achterliggende boodschap.

Om inspiratie op te doen maakt Kuhn diverse bootreizen. Het Middellandse Zeegebied staat hierbij centraal. In 1947, 1948, 1952 en 1955 vaart hij met respectievelijk de Dundee, Iris, Julia Mary en Bonaventura. Maar desalniettemin is na tien jaar Kapitein Rob de pijp leeg bij Kuhn. Hij besluit in april 1955 tot een sabbatical year, maar neemt al gauw zijn oude stiel van reclametekenaar weer op.

Op aandrang van velen en ook om financiële redenen besloot hij anderhalf jaar later weer door te gaan met de strip. In september 1956 verscheen het verhaal De Stranding van de Atlantide, waarin Kapitein Rob wederom figureert, weer op zijn vertrouwde plek in Het Parool, die tijdens zijn afwezigheid was ingenomen door Frank de Vliegende Hollander, een stripverhaal van tekenaar Piet Wijn over een piloot, dat echter nooit de allure van Kapitein Rob kreeg. Kapitein Rob zelf haalde, zo lijkt het wel, overigens zijn oude niveau ook niet meer.

Van november 1958 tot juni 1959 was er opnieuw een onderbreking: Kuhn was getroffen door een hartinfarct en moest rust nemen. Na te zijn hersteld zette hij zijn werk aan Kapitein Rob voort. Maar op 20 januari 1966 trof hem een tweede infarct. Deze werd hem fataal en na 73 verhalen was het einde van Kapitein Rob bezegeld. Pieter Kuhn is slechts 55 jaar oud geworden.

De Avonturen van Kapitein Rob zijn daarna tweemaal opnieuw volledig uitgegeven, inclusief de nog niet uitgewerkte schetsen van het laatste verhaal.

Kapitein Rob
Kapitein Rob is de held van het stripverhaal De avonturen van Kapitein Rob, getekend en bedacht door Pieter Kuhn (1910-1966) met tekst van journalist Evert Werkman (1915-1988), dat in 73 verhalen van 11 december 1945 tot en met 21 januari 1966 (onderbroken door twee periodes van langere duur) in de Paroolbladen is verschenen.

11 december 1945 vaart Kapitein Rob met zijn zeilschip De Vrijheid samen met zijn hond Skip uit voor zijn eerste avontuur, maar het verhaal heeft nog het karakter van een try-out. Kuhn is een uitstekend tekenaar, maar mist de gave van het woord en krijgt daarom van Paroolwege een tekstschrijver toegewezen om zijn gedachten vorm te geven. Vanaf het tweede verhaal is dat Evert Werkman en komt er meer lijn in de verhalen.

Dat tweede verhaal voert de lezer terug naar de zeventiende eeuw en Kuhn toont zich een meester in het tekenen van historische zeilschepen. De maritieme geschiedenis is een veelvuldig terugkerend decor in de avonturen van Kapitein Rob. Onder andere de zeerover Peer den Schuymer (Soliman Reis), de legendarische Vliegende Hollander, de ontdekkingsreiziger Olivier van Noort en de pionier Jan van Riebeeck figureren in deze verhalen. De geschiedenis komt niet alleen tot leven via oude scheepsjournaals waar Rob de hand op weet te leggen, maar ook door het 'Historisch Oog', een uitvinding die de held in staat stelt om terug in de tijd te reizen.

In het derde verhaal presenteren zich twee booswichten die het Kapitein Rob gedurende zijn hele verdere stripleven lastig zullen maken: professor Lupardi en diens assistent Yoto. Met deze stripgeleerden wordt het element sciencefiction in de verhalen geïntroduceerd. Ruimtereizen en wetenschappelijke experimenten zijn er genoeg in dit genre, maar Kuhn blijkt een groot talent te hebben voor het bedenken van originele plots. Een hoogtepunt is De geheimzinnige baron Himota: professor Lupardi doet zich voor als fabrikant van koelkasten voor wetenschappelijke doeleinden waarmee het absolute nulpunt kan worden benaderd. Ze worden echter gebruikt om geleerden van naam te dematerialiseren om ze vervolgens, gematerialiseerd en wel, in zijn laboratorium te laten verschijnen om zijn opvattingen over wereldvrede aan te horen. Het misschien meest klassieke Kapitein Robverhaal is Het geheim van de Boschplaat, waarin Kapitein Rob, even na de Duitse capitulatie, op Terschelling een ondergrondse bunker ontdekt waarin nazi's boze plannen smeden, die Rob gelukkig op het nippertje weet te verijdelen.

De Avonturen van Kapitein Rob worden een succes en de boekjes van de krantenstrips die tot 1961 bij Het Parool verschijnen vinden gretig aftrek. Er is zelfs een jeugdblad gewijd aan Kapitein Rob (verschenen onder verschillende namen): "Ketelbinkiekrant" (1948-1957; o.a. Rotterdam), "Kapitein Rob's Vrienden" (1949-1952; Amsterdam), "Robs Vrienden" (1952-1957; landelijk). Daarnaast verschijnt het blad commercieel in Nederland en België gedurende enige tijd als respectievelijk "Remia Post" en "Jeugdclub 3 Molens". Maar ook anderen liften mee op de populariteit van de strip: de hoofdpersoon in de deeltjes 9 ("Atlantic Star") en 10 ("Algiers") die in 1948 in de "Panterserie", een reeks beeldromans, zijn verschenen, is onmiskenbaar Kapitein Rob. Een duidelijk geval van plagiaat door tekenaar Leen Spierenburg en tekstschrijfster Gerda Spierenburg. Belangrijk is dat de Kapitein Robverhalen aansluiten bij de werkelijkheid. Locaties als Amsterdam, West-Terschelling en Tanger zijn naar de realiteit getekend. In Amsterdam b.v. hotel The Silver Dollar (O.Z. Voorburgwal 11), het kroegje De Juiste Koers (Prins Hendrikkade 93) en het keldertje van de tagrijn Ome Jan Tijms (Geldersekade 23).

De jaren vijftig was de grote tijd van Het Parool dat coryfeeën als Simon Carmiggelt ("Kronkel"), Henri Knap ("Dagboekanier"), Jeanne Roos ("Tip van Roos") en Annie M.G. Schmidt in de gelederen had en "Kapitein Rob" misstond niet in dit gezelschap van klinkende namen. Integendeel, toen Pieter Kuhn het halverwege dat decennium voor gezien hield, was het Simon Carmiggelt zelf die pleitte voor hervatting van de strip: "Het Parool zonder Kapitein Rob, dat is al te grijs …"

Kapitein Rob keerde terug in Het Parool om zijn belevenissen voort te zetten, hoewel de verhalen minder kwaliteit lijken te hebben dan de eerste reeks. Er was nadien nog een langere onderbreking van de strip, toen Pieter Kuhn werd geveld door een hartaanval. Een tweede hartaanval, enkele jaren later, betekende echter het definitieve einde van "De Avonturen van Kapitein Rob".

Naast de 73 stripverhalen zijn er 33 geïllustreerde verhalen "Kapitein Rob vertelt". Oorspronkelijk verschenen in het jeugdblad "Ketelbinkiekrant/Kapitein Rob's Vrienden"; april 1949 t/m september 1950 (niet altijd). Tekeningen van Pieter Kuhn en tekst van Evert Werkman. Later in boekvorm uitgebracht door Uitgeverij Panda (Den Haag): "Kapitein Rob vertelt" (1980) en door Uitgeverij De Vrijheid (Den Haag) in de herdrukreeks "Kapitein Rob, volledige werken" (album 21; 1997).

Verfilming
In de jaren na zijn dood zijn diverse pogingen ondernomen om de strips te verfilmen, echter allen zonder resultaat. In 2005 nemen Simon de Waal en Hans Pos contact op met de Erven Kuhn, om plannen te bespreken voor een speelfilm. In 2007 is het dan zover. De Waal en Pos hebben een scenario geschreven en hun gezamenlijke filmproductiemaatschappijen (Screenpartners en Shooting Star Filmcompany, de laatste bekend van de Pietje Bell- en Kruimeltjefilms) starten de opnamen voor de speelfilm 'Kapitein Rob en het geheim van Professor Lupardi. Thijs Römer speelt Kapitein Rob en Arjan Ederveen is de vreselijke vijand Professor Lupardi. Ook andere coryfeeën uit de strips zijn vertegenwoordigd in de film: Yoto, Skip, Cigaret Larry en Marga en Paula. Ook in de film wordt Kapitein Rob verliefd op Paula, net als in de strips. De film komt in november 2007 in de Nederlandse en Belgische bioscopen.

Websites: GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Kapitein_Rob


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 51.