kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Pieter Langendijk

Nederlandse damastwever, patroontekenaar, en toneelschrijver, (Haarlem, 25 juli 1683 – aldaar, 9 of 18 juli 1756).

De toneelstukken van Pieter Langendijk zijn vrijwel alle kluchten en blijspelen. Zijn bekendste stuk is het blijspel Het Wederzyds Huwelyksbedrog. Andere stukken van Langendijk zijn De Wiskunstenaars, De Vaderlandse Kooplieden.

Pieter Langendyk was een interessante figuur, die zichzelf door hard te werken heeft geprobeerd op te werken uit het tamelijk armoedige milieu waar hij uit kwam. Hij werkte onder andere als tekenaar van textielpatronen en als geschiedsschrijver van de stad Haarlem; de laatste taak heeft hij nooit ten einde gebracht. Franse auteur Molière na - soms benadert hij het niveau van deze zeventiende-eeuwse Franse toneelschrijver.

Langendijk besteedde veel aandacht aan de vorm: hij schreef stukken van vijf bedrijven met vergelijkbare lengte, waarin de symmetrie een rol speelde. Met een expositie, intrige en crisis, respecteerde hij de eenheden van tijd, plaats en handeling. Deze classicistische vorm gebruikte hij om de burgerij een spiegel voor te houden. Nergens wordt de toon moraliserend, maar toch gaat het duidelijk om zedenblijspelen (comédies de moeurs). Ze geven een beeld van de hypocrisie van de hogere standen: de hogere burgerij of de verarmde bourgeoisie.

Biografie
Pieter Langendijk was de zoon van Arend Kort, een metselaar die werd geboren in Langedijk. Op jonge leeftijd stierf zijn vader en zijn moeder begon een textielzaak. In 1695 verhuisden zij naar Den Haag. Vervolgens trokken de moeder en haar zoon naar Amsterdam. Met een baan in een damastweverij en als kantoorklerk zorgde Langendijk voor hun onderhoud. Rond 1708 volgde Pieter een opleiding in tekenen en schilderen, samen met Frans van Steenwijk.

Op 28-jarige leeftijd verscheen zijn Don Quichot op de Bruiloft van Kamacho. Het bleek een groot succes en werd een vast nummer in de Schouwburg van Van Campen. De kluchten De zwetser en Het Wederzijds Huwelijksbedrog verschenen in de daarop volgende jaren.

Langendijk schreef nog meer komedies in de trant van Molière, die hij vertaalde of bewerkte. Samen met Hermanus Angelkot schreef hij Cato. Het stuk werd opgedragen op de oud-burgemeester Nicolaes Witsen. Zeer beroemd werd Quincampoix of de Windhandelaars, geschreven in het beruchte jaar 1720 toen John Law in Parijs veel speculanten ruïneerde. Arlequin Actionist is een commedia dell' arte klucht over de windhandel, bestaande uit slechts een acte, met een heuse vechtpartij, dans en muziek.

In 1722 werd hij in Haarlem benoemd als patroontekenaar, zijn moeder was inmiddels aan de drank. Hij had zowel een woning in als buiten de stad, voor het geval hij 's avonds niet meer de stad uit kon. Nadat zijn moeder was overleden, trouwde hij met een ziekelijke, humeurige en bazige vrouw, die elf jaar later stierf. Vermakelijk is om te lezen dat Langendijk ooit zei dat hij voor zijn stuk Xantippe of het booze wijf des filozoofs Sokrates beteugeld (1756) niet ver van huis hoefde te gaan om inspiratie op te doen. Hij had namelijk een zeer slecht huwelijk.

Langendijk schreef aan het einde van zijn leven nog enkele treurspelen, die nauwelijks aansloegen. In 1747 moest hij een groot deel van zijn boeken en bezittingen verkopen. Langendijk woonde in het Haarlemse Proveniershuis, waar hij kosteloos onderdak kreeg. Als tegenprestatie schreef hij een geschiedenis van de stad Haarlem. De vorige beschrijving van de stad stamde uit 1628 en was geschreven door Samuel Ampzing. Op zijn ziekbed liet hij zich thuis dopen. Maar vijf dagen overleefde onze Langendijk deeze godsdienstige verrichting ...

Het wederzijds huwelijksbedrog
In deze komedie ontmoet Lodewijk Charlotte, die er rijk uitziet. Lodewijk is een aristocraat, die in feite grote financiële moeilijkheden heeft. Hij doet alsof hij een rijke Poolse graaf is. Ook Charlotte komt uit de verarmde aristocratie, en ook zij doet alsof ze tot de betere stand behoort. Lodewijk heeft een knecht, Jan, en Charlotte heeft een meid, Klaar. Jan doet alsof hij een baron is en probeert zo Klaar voor zich te winnen. Iedereen denkt dat hij door een huwelijk rijk zal worden. Dit 'wederzijdse huwelijksbedrog' komt aan het licht wanneer Karel, de broer van Charlotte, op het toneel verschijnt. Hij ontmaskert iedereen. Het einde is, dat de huwelijken tóch doorgaan, omdat de beide paren ècht op elkaar verliefd zijn geworden.

De spiegel der vaderlandse kooplieden
Ook dit stuk is een 'spiegel': een werk dat de toeschouwers een spiegel voorhoudt. Hier worden twee generaties tegenover elkaar geplaatst: de zeventiende- en de achttiende-eeuwers. Ernst en Hendrik zijn consciëntieuze zeventiende-eeuwse handelaars. Door hard te werken zijn ze rijk geworden. Hun zoons, echte fils-à-papa die de volgende generatie van achttiende-eeuwers vertegenwoordigen, heten Lichthart (getrouwd met Kwistgoed) en Losbol (echtgenoot van Zoetje). Zij verkwisten al het geld dat hun vaders bij elkaar hebben gebracht. Zo gaat het hele familiekapitaal verloren.

Gedicht
Twee haspelden op straat: maar stonden eindlijk pal.
'k Wijk voor geen gek, sprak de een; de wijste zeide, ik al.

Websites: GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Pieter_Langendijk


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 26.