kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Roland Barthes

Franse taalfilosoof en literatuurcriticus, Cherbourg, 12 november 1915 - Parijs, 25 maart 1980

Roland Barthes is de auteur van velerlei essays, kritieken en boeken, zoals Le Degré zéro de l'écriture (1956), Mythologies (1957), S/Z (1970), Sade, Fourier, Loyola (1971), Le Plaisir du texte (1973), Fragments d'un discours amoureux (1977) en La Chambre claire (1980).

Roland Barthes was een vooraanstaand criticus en in de jaren '60 en '70 is hij, naast Althusser, Lacan Foucault en Derrida, uitgegroeid tot een beroemd acteur op het Parijse intellectuele toneel. Hij is een van de eersten in Frankrijk die de uit de linguïstiek afkomstige semiologie loslaat op literatuur en maatschappij.

Door tuberculose geplaagd en daarmee gepaard gaande opnames in sanatoria heeft hij niet de traditionele universitaire carrière doorlopen. Van eind veertig tot begin zestig had hij -veelal kortdurende- baantjes als onderwijzer of onderzoeker op uiteenlopende plaatsen zoals Roemenië en Egypte. Ondertussen publiceerde hij talloze essays voor een groot aantal tijdschriften. In 1962 kreeg hij een vaste aanstelling aan de École Prâtique des Hautes Études.

Mythologieen (Mythologies)
Zoals Levi-Strauss zijn vergelijkende studie van mythen op nieuwe taaltheorieen baseerde, zo benaderde de Franse filosoof Roland Barthes literaire en andere soorten teksten als nieuwe vormen van mythologie. In de jaren vijftig publiceerde hij een reeks korte analyses van teksten en beelden die typerend waren voor het Moderne Leven van toen, of dat een nieuw model Citroen was, de Tour de France, het gezicht van Greta Garbo, een dichtend meisje of Julius Caesar op het witte doek. De mythe lost de werkelijkheid op in beelden die de indruk wekken dat we met natuurlijke, vanzelfsprekende verschijnselen te maken hebben. Barthes bladert - geamuseerd, ironisch en kritisch - in een catalogus van collectieve beelden. (Biblion recensie, Redactie)
Aan bod komen zaken als de witheid van Persil, de dieptewerking van Omo, het epische karakter van de Tour de France, de conditionerende werking van speelgoed en het gezicht van Garbo.
Barthes bekritiseert de pogingen om iets dat sterk cultuurgebonden is voor natuurlijk te laten doorgaan. Hij wil de ideologie ontmaskeren die schuilgaat achter de opgeklopte manier waarop alle vanzelfsprekendheid van de moderne wereld ons wordt voorgeschoteld, een vanzelfsprekendheid die gedragen wordt door de mythe van de taal van de zogenaamde massacultuur.
Het woord 'mythe' heeft in deze teksten verschillende betekenissen, die elkaar overlappen en niet uitsluiten: 'een symbolisch verhaal over het mens-zijn', maar ook een 'leugen', een 'mystificatie'. Volgens Barthes gebruikt de burgerij mythes om haar ideologie uit te dragen en op te leggen.

De dood van de auteur
In 1968 publiceert Barthes zijn waarschijnlijk bekendste werk, het essay "La mort de l'auteur", waarin hij de auteur doodverklaart. Hiermee bedoelt hij dat de auteur van een tekst niet de betekenissen in een tekst legt die een lezer uit de tekst haalt, maar dat de lezer zelf betekenissen aan de tekst geeft en zelfs voortdurend verschillende betekenissen vindt (The birth of the reader must be at the cost of the death of the Author[1]). De autoriteit van één auteur zou betekenen dat een tekst slechts één interpretatie kent, maar er zijn meerdere interpretaties mogelijk. De tekst ontstaat zelfs pas tijdens het lezen van de tekst. Door de auteur dood te verklaren, kan de lezer worden bevrijd van een eenzijdige interpretatie. Deze essay heeft voor een ommekeer in de media- en literatuurwetenschappen gezorgd, van de aandacht voor de auteur achter een werk naar de aandacht voor de lezer, en wordt beschouwd als een van de eerste post-structuralistische werken.

In Uit de taal van een verliefde (1977) komen twee werelden op treffende wijze bij elkaar: aan de ene kant een van de grote Franse intellectuelen uit de 20ste eeuw en aan de andere kant de verliefde, die in dit boek in feite één lange monoloog houdt. Het resultaat is een ongehoord scherpe weergave van de uiterst herkenbare vertwijfelingen, onzekerheden en overpeinzingen die wereldwijd bij de verliefdheid horen.
Nog nooit heeft iemand zo geraffineerd weten uit te leggen dat 'ik hou van je' allang niets meer betekent, dat je tijdens het wachten op het telefoontje van de ander in feite een toneelstuk opvoert, dat een huilbui meestal niet zomaar een huilbui is, en dat verliefdheid helaas uit de mode is: kortom, dat het zo'n feest nog niet is om verliefd te zijn.

In 1977 werd hij hoogleraar semiologie aan het prestigieuze Collège de France. Zijn inaugurele rede in 1977 sloot hij af met wat je zijn lijfspreuk zou kunnen noemen: "Sapientia: nul pouvoir, un peu de savoir, un peu de sagesse, et le plus de saveur possible" Sapientia: geen macht, een beetje kennis, een beetje wijsheid en zoveel mogelijk smaak.

Hij stierf in 1980 na een ongeluk.

Websites: www.taalfilosofie.nl, nl.wikipedia.org boeken.vpro.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2200.

Tweets by kunstbus