kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 26 03 2017 026:48 voor het laatst bewerkt.

Sonja Prins

Nederlandse dichteres, geboren 14 augustus 1912 Haarlem - overleden 15 januari 2009 Baarle-Nassau/Breda,

Prins heeft talloze dichtbundels en één roman, De Groene Jas, geschreven.

Tot 1956 was Sonja Prins een actief communiste. In 1972 trok ze zich terug in een boshut om zich aan het schrijven te wijden. Lange tijd woonde ze als kluizenares in de bossen van Baarle-Nassau, nagenoeg vergeten door het literaire wereldje. In gedichten over de vervreemding van haar kinderen en de toenemende ouderdom is haar stijl expliciet en de toon soms bitter: ‘Er is een slijtproces / in mij dat afscheid neemt / van alles wat mijn jeugd verdroeg’.

Biografie
Als kind zwerft Prins over de wereld met haar ouders, journalist, schrijver en 'laatste bohémien van Nederland' Apie Prins en Ina Prins-Willekes MacDonald. Api Prins schreef zijn memoires onder de titel 'Ik ga m’n eige baan'. Hij is tabaksplanter geweest in Cuba en Suriname, was goudzoeker in Californië en uiteraard bordenwasser in New York. Tijdens de eerste wereldoorlog had hij een affaire met Mata Hari. Ina Prins-Willekes MacDonald was advocate van 1909 tot 1912, onderwijsvernieuwer, vrouwenactivist en medeoprichter van de Montessorischool in Nederland.

Op haar achtste verhuisde het gezin naar Schotland en in de volgende jaren naar Californië, Canada, Londen en Zwitserland. Toen ze veertien was, keerden ze terug naar Nederland.

Als 17-jarige ging ze al het huis uit en twee jaar later, tijdens haar studie te Amsterdam, werd Prins communiste en lanceerde ze met eigen middelen het avant-gardistische en internationale tijdschrift Front, waaraan buitenlandse grootheden als Ezra Pound en John Dos Passos bijdragen leverden.

Op 20-jarige leeftijd debuteert ze onder het pseudoniem Wanda Koopman met de dichtbundel 'Proeve in Strategie' (1933), een bundel sociaalhumanitaire poëzie met inleiding van Marsman. Dichters als Hendrik Marsman en Victor E. van Vriesland ontvangen de bundel jubelend. De dichter Hendrik Marsman noemt haar een ‘oorspronkelijk talent’. Ze publiceerde daarna nog tal van dichtbundels en één roman, De Groene Jas, maar grote roem bleef uit.

Sonja Prins bleef wel een strijdbare vrouw, die zich al in de crisisjaren had aangesloten bij de Communistische Partij Nederland (CPN) en werkte bij De Waarheid.

1934-1937: Sonja Prins krijgt drie kinderen. De tweeling Joris en Michiel en een dochter.

In de oorlog leefde ze gescheiden van haar echtgenoot en maakte en verspreidde ze de illegale communistische verzetskrant Vonk in Bilthoven en omstreken.

Ze werd in 1941 samen met haar moeder opgepakt en opgesloten in de gevangenis in Scheveningen. In 1942 werd zij op transport gesteld naar het beruchte vrouwenkamp Ravensbrück. Vlak voor de bevrijding van het kamp ontsnapt ze. Over die tijd schrijft ze: ‘Ik kan niet slapen 's nachts, want als ik slaap / is het mijn eigen stem die kermt’. Haar moeder komt weer vrij en zorgt voor haar kinderen.

In het concentratiekamp vond ze aansluiting bij een groep Nederlandse politieke gevangenen, die met Kerst 1943 een eigen versie opvoerden van het toneelstuk Midzomernachtdroom van Shakespeare. De tekst was geschreven door Prins, die het stuk als kind in Londen had gezien.

De kille ontvangst in het bevrijde Nederland, de vaststelling dat de jodenbuurt in Amsterdam, waar ze voor de oorlog woonde, niet meer bestond, en het feit dat al haar linkse vrienden dood waren leidde tot een mentale toestand van totale gevoelloosheid van koude mist over een kale vlakte. Een beeld dat zich in haar geest zou nestelen. Vanwege de strijd om het bestaan en de zorg voor haar kinderen sleepte ze zich na twee jaar uit deze psychische gesteldheid. In 1949 publiceerde ze De Groene Jas, een roman over Ravensbrück.

1949: Verschijning van de roman ‘De groene jas’ over haar kampervaringen.
Over haar ervaringen in het kamp schreef ze het boek De groene jas (1949). De tweede druk verscheen in 1982 onder de titel 'Dwangarbeid en verzet in Mecklenburg, 1944' bij uitgeverij SoMA die ze zelf had opgericht.

Sonja Prins vindt een baan als secretaresse van het maandblad 'Politiek en cultuur'. Ze krijgt een eigen kamertje aan de achterkant van Felix Merits, waar ook, maar dan aan de voorkant een aantal partijbestuursleden van de CPN huisden.
 
Haar naoorlogse poëzie geeft ze aanvankelijk in eigen beheer uit: 'Brood en rozen' (1953). Ook deze poëzie wordt gekenmerkt door engagement en associatieve techniek, redenen waarom ze door de Vijftigers als verwante dichteres wordt herkend. De Vijftigers Kouwenaar en Elburg roemen haar als voorloper. Volgens Elburg paarde zij een „prachtige artistiek peil aan een authentiek mededogen voor de medemens”.

In 1955 maakt ze samen met Lucebert en Hans Redeker een reis naar Bulgarije. In de bundel 'Amulet' uit 1957. draagt Lucebert vijf verzen op aan "sonja prins en hans redeker, mijn reisgenoten". Russische inval in 1956 brak Sonja Prins in 1960 met de CPN en het tijdschrift Politiek en Cultuur, waarvoor ze toen werkte. Ze vindt echter geen werk meer, naar ze vermoedt omdat de BVD haar tegenwerkt.

Na een lange periode van zwijgen verschijnen in de jaren zeventig opnieuw gedichten waarin de actualiteit centraal staat: Notities (1973) en Dagboekgedichten (1974). Soms ontkomt ze daarbij niet aan modieuze tendensen, maar haar sociale bewogenheid is daarom niet minder oprecht. In 1975 verzamelde ze een groot deel van haar vroege poëzie in Gedichten 1930-1958. Voorts werkte ze voor radio en tv mee aan documentaires en schreef ze tv- en hoorspelen.

Een verzetspensioen vanaf 1970 stelt haar in staat zich in 1972 terug te trekken in De Boshut buiten Baarle-Nassau, omgeven door kunst en literatuur en zelf nog bundels uit te geven. Bij SoMA publiceerde ze twee bundels 'Vanuit de boshut' (1979 en 1981), die blijk gaven van een groot inlevingsvermogen in de wereld van de dieren en de natuur.

Haar politieke gedichten uit de jaren 1979-1982 bundelde ze in 1983 in 'Ook wij waren vluchtelingen'.

24 september 1981 krijgt zij het verzetsherdenkingskruis uitgereikt.

2004: De gedichten 'portret', 'Rust' en 'kantoorwerk' worden door Gerrit Komrij opgenomen in 'Komrij's Nederlandse poëzie'.

Sonja Prins was al 94 en vergeten toen ze in 2006 weer in de openbaarheid zou verschijnen op een literair festival als ‘de oudste dichteres van Nederland’. Maar optreden mocht ze toen al niet meer van de dokter. Wel werd er een bloemlezing gepresenteerd. En Wim Hazeu vertelde over haar tragische leven. Dit voorjaar verschijnt de biografie. De uitgave van haar volledig werk is in voorbereiding.

Werken
. Tijdgedichten (1930-1958) (1982)
. Proeve in strategie (1933)
. De groene jas (1949)
. Brood en rozen (1953)
. Het geschonden aangezicht (1955)
. Nieuwe proeve in strategie (1957)
. Notities (1973)
. Dagboekgedichten (1974)
. Gedichten 1930-1958 (1975)
. Vrijheid om te zijn (1977)
. Brieven aan mijn zuster (1979)
. Rondom de boshut - vier seizoenen (1979)
. Dwangarbeid en verzet in Mecklenburg, 1944 (1982)
. Ook wij waren vluchtelingen: politieke gedichten 1979-1982 (1983)
. Ravensbrück : geen eind maar een beginpunt (1985)
. Het huis waarin ik woon (1990)
. Op een kale winderige vlakte: gedichten uit Ravensbrück en erna (1943-1983) (1999).

In 2006 bracht De Papieren Tijger in 'Het boek van de cineast en andere gedichten' een keuze uit haar poëzie.

In verzorgingshuis Lucia in Breda is donderdag 15 januari 2009, de 96-jarige dichteres Sonja Prins overleden. Sonja Prins woonde tot enkele maanden geleden nog als kluizenaar in de bossen van Baarle-Nassau, waar ze in de jaren zeventig vanuit Amsterdam de eenzaamheid opzocht om zich aan de literatuur te kunnen wijden.

Bij de Bredase uitgeverij Papieren Tijger verscheen in 2007 een bloemlezing van de gedichten van haar. Het verschijnen van haar biografie 'De eeuw van Sonja Prins' bij Bert Bakker komend voorjaar heeft ze niet mogen meemaken. Papieren Tijger zal haar Volledige werk op in vijf delen publiceren.

Websites:
. schrijf.trouw.nl
. www.dbnl.org
. www.cubra.nl
. www.papierentijger.org


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1523.