kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 16-04-2009 voor het laatst bewerkt.

Tautologie

De termen pleonasme en tautologie hebben allebei betrekking op het gebruiken van meer woorden dan noodzakelijk is. Pleonasmen en (vooral) tautologieën zijn lang niet altijd 'fout'; vaak worden ze bewust toegepast als stijlfiguur.

De tautologie ((v.), ~ën)
(Nodeloze) herhaling van iets dat al gezegd is, bv. ik ben blij en verheugd.; maar...echter; daarom (is het) dan ook...; zoals bijvoorbeeld....

Een tautologie (afkomstig van het Griekse woord ταυτολογία, tauto logos, dat hetzelfde woord betekent) is het benadrukken van eenzelfde denkbeeld of begrip met een andere uitdrukking. Men noemt dit ook wel dubbelop gebruik van woorden. Meestal zijn het twee bijvoeglijke of zelfstandige naamwoorden.

Tautologieën komen vaker over als een taalfout dan als een stijlfiguur, maar in het laatste geval is er sprake van versteend gebruik. Veel staande uitdrukkingen zijn dan ook tautologieën. Ook kan een tautologie soms dienen om een gevoel te versterken. Tautologieën die op zulke manieren worden gebruikt kunnen niet als fout worden aangemerkt.

Soms wordt een tautologie bewust gebruikt als een stijlfiguur of in een vaste uitdrukking. Min of meer versteende tautologiëen zijn bijvoorbeeld:
. gratis en voor niets
. één en dezelfde
. leugen en bedrog
. list en bedrog
. geheel en al
. vast en zeker / zeker en vast
. wis en waarachtig
. nooit en te nimmer
. voor eeuwig en altijd
. afgelopen (over) en uit
. klaar uit
. blij en gelukkig
. nooit ofte nimmer
. enkel en alleen

Voorbeelden van (nog) niet versteende en daarom als fout te beschouwen tautologieën zijn:
. netjes en verzorgd
. al reeds
. nooit niks ("Wij mogen nooit niks", etc.)
. vuil en smerig
. blij en verheugd
. vrolijk en blij
. lief en aardig
. leuk en aardig
. identiek hetzelfde
. eenzaam en alleen
. laat alles zijn gedaan, voorbij, verleden

Aan de tautologie verwant is het pleonasme.

Het pleonasme (~n)
Uitdrukking waarin eenzelfde begrip dubbel is uitgedrukt.

Voorbeelden: gele boterbloemen, hete zon, houten boomstam, oude grijsaard, uiterste limiet...

Bij een pleonasme wordt een eigenschap die al onlosmakelijk aan een begrip verbonden is ook benoemd door een ander woord. Het gaat meestal om een combinatie van een bijvoeglijk en zelfstandig naamwoord

Combinaties als weer hervatten, verbetering ten goede, verplicht zijn autogordels te moeten dragen, in staat zijn een brief te kunnen schrijven en gehandhaafd blijven worden ook wel pleonastisch genoemd.

Zie ook Hypallage, Contaminatie.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 618.