kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 22-04-2009 voor het laatst bewerkt.

Tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap

De Gemeenschap

De Gemeenschap was een in Utrecht gevestigd tijdschrift en de gelijknamige uitgeverij van jonge katholieke intellectuelen van 1924 tot en met 1941.

Geschiedenis van het tijdschrift
In 1924 werd naast Roeping (literair tijdschrift) het periodiek De Gemeenschap, maandschrift voor Katholieke Reconstructie opgericht. Van 1925 tot en met september 1941 werd het 't leidende literaire tijdschrift voor katholieke jongeren. Gedurende de periode 1925-1933 vormden Jan Engelman, Hendrik Kuitenbrouwer en Willem Maas de redactie. Albert Kuyle was ook vanaf het begin verbonden aan het tijdschrift, aanvankelijk als redactiesecretaris, later als redacteur. Kuyles bijdragen bepaalden in die jaren mede het karakter van het tijdschrift.
In 1929 treedt Anton van Duinkerken, die steeds invloedrijker gaat worden, tot de redactie toe. Er ontstaat in die periode ook een scherpe controverse tussen Kuyle enerzijds en Maas en Engelman anderzijds. Kuyle vroeg per 1 november 1932 ontslag, dat eervol werd verleend, ofschoon er op zijn beleid veel kritiek was geleverd.

Na het vertrek van Kuyle keert Jan Engelman in 1934 weer terug. Hij en Anton van Duinkerken worden dan de steunpilaren van het blad. De Gemeenschap gaat in de jaren daarop steeds meer een anti-fascistische koers varen. In Christen en getuige protesteert Van Duinkerken bijvoorbeeld tegen tegen de afzetting van Karl Barth op 23 november 1934 als hoogleraar in Bonn. Jef Last publiceert bijvoorbeeld vanaf het Spaanse Republikeinse front in De Gemeenschap over de katholieke revolutionair José Bergamin, een Spaanse katholieke filosoof die beïnvloed was door Jacques Maritain en die de kant van de republiek had gekozen. Harrie Kapteijns schrijft: 'Het antifascistisch karakter van De Gemeenschap wordt met het nummer duidelijker'. In 1941 sneuvelt het maandblad onder het verschijningsverbod van de Duitse bezetter.

Na de periode 1940-1945 zou Kuyle voor zijn pro-Duitse en antisemitische publicaties uit de oorlog driemaal ter verantwoording worden geroepen.

Literatoren en andere publicisten
Door de jaargangen heen hebben veel schrijvers en dichters, katholiek en niet-katholiek in het blad gepubliceerd en soms ook gedebuteerd. Afgezien van de al genoemde redactieleden vinden we o.a. de volgende namen van medewerkers: Bertus Aafjes, Gerrit Achterberg, Willem ten Berge, J.C. Bloem, Leo Boekraad, F. Bordewijk, Louis de Bourbon, Gerard Bruning, Henri Bruning, Jan Campert, Anton Coolen, Bernard Delfgaauw, Anthonie Donker, A. den Doolaard, Chris de Graaff, Marnix Gijsen, Albert Helman, Ed Hoornik, C.J. Kelk, Pierre Kemp, Marie Koenen, Jef Last, Jacques Maritain, Hendrik Marsman, Pieter van der Meer de Walcheren, Wies Moens, Hélène Nolthenius, Paul van Ostayen, A.C. Ramselaar, Adriaan Roland Holst, Henriëtte Roland Holst, Joseph Roth, J. Slauerhoff, Stijn Streuvels, Simon Vestdijk, Victor van Vriesland, Theun de Vries en Gerard Wijdeveld.

Ontwerpers en beeldende kunstenaars
Jozef Cantré ontwierp voor het tijdschrift 24 omslagen en Charles Eyck 21 omslagen, Henk Wiegersma 10 omslagen, Leo Gestel 7 omslagen, andere ontwerpers van omslagen waren o.a. Willem Maas, Thomas Nix, Gerrit Rietveld, Sijbold van Ravesteyn, Constant Nieuwenhuys, Paul Schuitema, Henri Jonas, A.M. Oosterbaan, Piet Worm, Kees Strooband, P.A. Eggermond, A. van Dijck, H.G. Condoy, Lambert Simon, Ad Selhorst, Charles Roelofsz en Otto Freundlich.
Werk werd ook gepubliceerd of reproduceerd van o.a. Mari Andriessen, Kees van Dongen, Joris Ivens, Edvard Munch, Joep Nicolas, John Raedecker, Otto van Rees, Charley Toorop, Jan Toorop, Edgar Tijtgat, Hendrik Wiegersma en Ossip Zadkine.

De uitgeverij De Gemeenschap
De uitgeverij De Gemeenschap, voortgekomen uit het gelijknamige tijdschrift, stond vanaf 15 oktober 1925 ook onder leiding van Kuyle. De uitgeverij zou in haar bestaan 144 uitgaven verzorgen. Jozef Cantré zou ook hier 23 van de publicaties illustreren. Kuyle, die met veel beeldende kunstenaars contact hield, was door het directeurschap van de uitgeverij de belangrijkste figuur rondom de uitgeverij De Gemeenschap.

Literatuur
. Th. Bijvoet e.a., De Gemeenschap 1935 - 1941, Schrijversprentenboek 24. Nederlands Letterkundig Museum en Documentatiecentrum, 's-Gravenhage 1986.
. Lex van de Haterd, Om hart en vurigheid - over schrijvers en kunstenaars van tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap 1925-1941. Uitgeverij In de Knipscheer, Haarlem, 2004. (3 delen) - Deel I : Literair- en kunsthistorische Inleiding op tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap. - Deel II: 21 Portretten van de belangrijkste medewerkers van de Gemeenschap. - Deel III: Fondslijst van De Gemeenschap..
. Harrie Kapteijns, De Gemeenschap, 1925 - 1941. Amboboeken/Utrecht, z.j.
. Harry Scholten, Aspecten van het tijdschrift De Gemeenschap, Ambo, Baarn 1978.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 37.