kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 04-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Tristan Tzara

Roemeens-Franse dichter en essayist, geboren 16 april 1896 te Moineþti in Roemenië – overleden 25 december 1963 in Parijs.

Tristan Tzara, pseudoniem van Samuel Rosenstock (Sami Rosebstock), leefde het grootste deel van zijn leven in Frankrijk. Hij is vooral bekend geworden als één van de stichters van het Dadaïsme. Na de bundeling van de 7 Dadamanifesten bleef de revolutionaire geest ervan doorwerken in literatuur, muziek en schilderkunst van de twintigste eeuw. De dada-beweging werd als nihilistisch bestempeld, vanwege de systematische aanval op grammatica en woordbetekenis. Tzara was geïnteresseerd in primitieve uitdrukkingsmogelijkheden, maar zou zich later tot surrealist en nog later tot lyrisch dichter ontwikkelen.

Biografie
Hij begon Dada toen hij in de Eerste Wereldoorlog, samen met Hugo Ball, naar Zürich vluchtte. De eerste voorstellingen vonden daar plaats, in Cabaret Voltaire.
Tristan ging naar Zürich om filosofie te studeren. In Zwitserland ontmoette hij Hans Arp en Kurt Schwitters met wie hij Dada oprichtte.

De Dadaïsten waren teleurgesteld door de chaos van de oorlog. Hun afkeer voor de zgn. beschaving uitten zij door op goed geluk een naam in het woordenboek te prikken voor hun groep. Het resultaat was het Franse woord dada (stokpaardje). Echte Dadaïsten ontbreken in Centraal-Europa, omdat deze beweging vooral in Zwitserland en Frankrijk onder emigranten opkwam.
Op 1 februari 1916 zette Hugo Ball Cabaret Voltaire op in Zurich in een kroeg de Meierei waarbij hij de eigenaar beloofde dat hij met zijn literaire cabaret voor meer omzet van bier en worsten zou zorgen. Zijn vrouw Emmy Hennings zong chansons en Ball begeleidde haar met de piano. Tristan Tzara las zijn russische gedichten voor, Max Oppenheimer deed performances, Marcel Janco deed met zijn schilderijen mee (deze hingen op de muur). Al snel kwamen ‘vrinden’ en geinteresseerden naar de kroeg.

Tzara schreef een van de eerste Dadaïstische teksten zoals: “La Premiére Aventure cèleste de Monsieur Antipyrine” (“Het Eerste Hemelse Avontuur van Mijnheer Mr. Antipyrine”)(Manifest des Herrn Antipyrine) uit 1916 en “Vingt-cinq poémes” (“Vijfentwintig gedichten”) uit 1918.

Van 1917 tot 1922 was hij redacteur van het tijdschrift van de dadaïsten, Dada.
Aanvankelijk schreef Tristan Tzara gedichten onder invloed van symbolistische schrijvers. Onder invloed van Arp en anderen ontstonden avantgardistische gedichten, waarin kunstzinnig weergegeven typografie een belangrijk onderdeel vormde. Tzara droeg deze gedichten voor op Dada-avonden. Tijdens deze avonden en in het tijdschrift Dada kwamen verschillende avant-gardistische stromingen aan bod, zoals het futurisme, het expressionisme en het kubisme.

. “Ik schrijf een manifest en wil niets, en toch beweer ik een en ander, en ben ik in principe tegen manifesten, zoals ik ook tegen principes ben (maatbekers voor de morele waarde van elke zin) – te gemakkelijk. Ik schrijf dit manifest om te tonen dat je tegengestelde daden tegelijk kunt verrichten, in een frisse ademtocht; ik ben tegen de daad, voor de voortdurende contradictie, en voor de affirmatie, ik ben voor noch tegen en ik leg niet uit want ik haat het gezond verstand.” – Tristan Tzara, Dada Manifesto, 1918.
. “like all new born movements we were convinced that the world began anew with us; but in fact we had swallowed Futurism – feathers, bones and all. It is true that in the process of digestion all sorts of bones and feathers had been regurgigated.” – Tristan Tzara, Dada Manifesto, 1918.
. Naast dynamiek, simultaneity, beweging etc is Dada toch heel anders: Futurisme had een programma die volbracht werd door het werk, Dada had niet alleen geen programma, het was tegen elk vorm van programmering. - Hans Richter
. “I smash drawers, those of the brain and those of social organization....order = disorder, self = not-self, affirmation = negation: ultimate emanations of absolute art. Absoluteness and purity of chaos cosmically ordered, eternal in the globule second without duration without breath without light without control – I love an old work for its novelty. It is only contrast that attaches us to the past.” – a raging anti anti anti linked with an equally passionate pro pro pro.
. Het principe van contradictie, het stichten van verwarring was vooral een facade, een belangrijk onderlaag van de Dada beweging was vooral het provoceren van de burgelijke klasse – middels absurditeit zoveel mogelijk de bourgeois kwaad maken om zo in kwaadheid een zelf-bewustzijn van de bourgeois te veroorzaken.
. Tzara pikte zijn ideeën vooral op van Walter Serner en liet in zijn manifest uitschijnen alsof hij er auteur van was. Tristan Tzara stuurde zijn manifest op naar André Breton in Parijs. Daar sloegen de ideeën in als een bom en werd Tzara uitgeroepen tot de vader van het Dadaisme. - Dada. (1924))
Beginselverklaringen van het dadaïsme. Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog hadden de jonge kunstenaars het wel zo'n beetje door: meedoen aan de maatschappij leidt tot chaos en oorlog. In het eerste dadaïstische manifest van Tristan Tzara beweert hij 'absoluut tegen de toekomst' te zijn. De kunstenaars van Dada wijzen de waarden van de Oude Wereld radikaal af. Dit vindt o.a. een felle uitdrukking in de manifesten van Tzara. De revolutionaire geest van Dada bleef doorwerken in literaire werken, schilderijen, muziek en films van bv. Man Ray, Max Ernst of Francis Picabia.

In 1919 vestigde hij zich in Parijs waar hij na drie jaar, als Dada ophoudt te bestaan (in 1921), bij de literaire voorloper van de surrealisten terechtkomt. In Parijs ging Tzara om met kunstenaars en schrijvers als Louis Aragon, André Breton en Philippe Soupault. Later werd hij een bewonderaar en verdediger van het surrealisme.

Tristan Tzara had veel belangstelling voor niet-Westerse culturen. Hij vond dat deze kunstuitingen een spontaniteit behouden hadden, die de Westerse kunst had verloren.
Rond 1920 ontmoette hij Picabia met wie hij een grote verwantschap voelde.
In 1920 kwam de Roemeen Tristan Tzara met Dadaphone, een gedicht met nadruk op typografie.

Op 19 september 1922 kwam hij aan in Weimar, waar hij op 21 september het Bauhaus bezocht. Op 24 september was hij, naast László en Lucia Moholy-Nagy, Kurt Schwitters, Jean Arp, Theo en Nelly van Doesburg, Max Burchartz, Cor van Eesteren en Werner Graeff, aanwezig op een bijeenkomt van de Städtische Kunstverein van Walter Dexel in Jena. Een dag later gaf hij de conference 'Dada à Paris' tijdens een dada-avond, georganiseerd door Theo van Doesburg, onder auspiciën van Mécano in Hotel Fürstenhof in Weimar.

De gedichten die Tzara tussen 1924 en 1925 schreef kregen gebundeld de titel "Indicateur des chemins du coeur" en missen de agressiviteit, die zo kenmerkend was voor zijn werk in de Dada-tijd.

In 1926 liet hij door de Oostenrijkse architect Adolf Loos een woonhuis aan de Avenue Junot in Parijs bouwen.

Marcoussis illustreerde met 13 etsen Indicateur des chemins de coeur van Tristan Tzara (1928). Marcoussis was van Poolse afkomst. Hij werkte eerst in impressionistische trant en ging in 1910 tot het kubisme over. In vergelijking met andere kubisten is hij minder intellectueel en is hij poëtischer gestemd. Zijn ritme van vormen en van lichte tegen donkere kleuren verleent aan zijn werk een geheel apart karakter.

Tzara wilde een tijd niets van de surrealisten rond André Breton weten, maar zocht in 1928 toch contact met hen.

Hij verliet ze later om lid te worden van het verzet en de communistische partij. Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloot Tzara zich aan bij de communisten en publiceerde hij illegale gedichten. Na de oorlog stelde hij publicaties samen over kunstenaars als Max Ernst, Man Ray, Henri Rousseau en Kurt Schwitters.

1956 Le fruit permis
Auteur: Tristan Tzara (1896-1963)
Kunstenaar: Sonia Delaunay (1885-1979)
Uitgever: Parijs, Caractères, 1956

Sonia Delaunay onderhield met Tzara een levenslange vriendschap, die begon nadat Robert Delaunay een bijdrage leverde voor het tijdschrift Dada. Tzara schreef speciaal voor Delaunay een gedicht bij de opening van haar boetiek Simultané op de internationale art-decobeurs van 1925. Na de Tweede Wereldoorlog illustreerde Sonia Delaunay twee boeken van Tzara. Dit eerste bevat negen gedichten en stamt uit 1956. Tristan Tzara overleed in december 1963 in Parijs. Tzara werd begraven op het Cimetière du Montparnasse in Parijs. .


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2022.