kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Vitalisme

vitalisme

literaire stroming in Nederland (1920-1933) die vooral het levensoptimisme predikte.

Het leven als beginsel van het Zijn, als de hoogste zin van het leven beschrijft een filosofie waarvan rond de eeuwwisseling door de Fransman Henri Bergson de grondslag wordt gelegd. Deze levensfilosofie, ook vitalisme genoemd, heeft tijdelijk een populariteit beleefd die haars gelijke in de geschiedenis van de filosofie niet kent. Hoge boekoplagen, die anders alleen bestsellerromans bereiken, zijn daarvan een bewijs. Bovendien bestaat er wel nauwelijks een filosofie die zozeer haar stempel op de literatuur heeft gedrukt, als deze levensfilosofie. Deze invloed blijkt duidelijk uit 'Op zoek naar de verloren tijd' van Marcel Proust, uit de literatuur van het Duitse expressionisme, uit de Toverberg van Thomas Mann en uit het werk van James Joyce en Paul Valéry.

De maatschappij van kort na de eeuwwisseling verkeert in een soort euforiestemming. Europa is het politieke centrum van de wereld, de sociale situatie van het proletariaat is beter dan enkele decennia daarvoor, de wetenschap creëert grote verwachtingen. Ook de kunst deelt in dat optimisme: het pessimistische naturalisme heeft uitgediend, decadentie en fin de siècle lijken achterhaald. Populair is impressionisme, een luchtig symbolisme en Jugendstil. Rond 1910 ontstaat in Italië bovendien het futurisme dat het moderne leven verheerlijkt.

Dit beate optimisme wordt brutaal verstoord door WO I. in 1914. Vier jaar later zullen vooral de jongeren de vroegere waarden verwerpen. Ze willen tabula rasa maken met de oude burgerlijke cultuur en gaan op zoek naar nieuwe waarden. Zo ontstaat het expressionisme en het vitalisme.

Vitalisme is welhaast een anarchistische reactie tegen de beschaving, die in haar geheel verworpen wordt. Het preekt de terugkeer naar de mythische oer-oorsprong van de mens, levend in magische verbondenheid met mens en dier.

Het stichten van een nieuwe nederzetting is een typisch vitalistisch motief. achterliggende idee: vanuit een academische situatie een nieuwe en zuivere wereld, een ideale gemeenschap met nieuwe ideale verhoudingen ( vrijheid - respect voor elkaars opvattingen en gedragingen - verdraagzaamheid - gemeenschapszin) opbouwen. Het verband met het door het humanisme getinte vitalisme van Gerard Walschap, - dat in wezen socialistisch, zelfs communistisch (in de echte zin van het woord) getint was, ligt voor de hand.

De Nederlandse versie van het expressionisme is het Vitalisme, met belangrijkste vertegenwoordiger Marsman. Karakteristiek is de cultus van het leven. Het lichaam is belangrijker dan de ziel, de ervaring belangrijker dan de beschouwing; de 'vent' belangrijker dan 'de vorm'. De waarde van een kunstwerk zal worden bepaald door de mate waarin intens leven in intense poëzie is omgezet.

Nederland: vitalisme: tijdschrift ' Het Getij ' 1916-1924
Herman van den Bergh - Hendrik Marsman ( en hier) en hier )- Slauerhoff - Edgar du Perron - Menno ter Braak.

Het prozawerk van een enkele auteur, met op de eerste plaats Hendrik Marsman, verder Felix Timmermans (1866-1947), Herman van den Bergh, Slauerhoff, Edgar du Perron, Menno ter Braak en tijdschrift (Het Getij) vertoont kenmerken van het vitalisme, een stroming met: 1. vitaliteit (= levenslust), 2. idealisering van de jeugd, 3. interesse in techniek.

Marsman, Nederlands dichter en prozaïst, studeerde rechten in Utrecht en was daar enige tijd advocaat. In 1921/1922 bezocht hij Duitsland en raakte onder de invloed van het opkomende expressionisme. Deze invloed is duidelijk waarneembaar in de bundel Verzen (1923), kwam daarna tot dynamische dichtstijl, bekend als vitalisme, die de Nederlandse poëzie grote vernieuwende impulsen schonk en hem tot een der belangrijkste dichters tussen beide wereldoorlogen maakt. Slechts één wet - die van het leven - erkennend, werd hij de verkondiger van het vitalisme, zelf noemde hij het ook kosmisch expressionisme. Marsman was medewerker van 'Forum' (1932-1935). In 1933 publiceerde Marsman in 'Forum' een artikel dat hij 'De dood van het vitalisme' noemde. hierin stelde hij dat het vitalisme als levensvisie gefaald had.

Een schrijver die functionalisme, vitalisme en realisme combineert in zijn werk is A. den Doolaard (1901-1993).

De volgende literaire stroming, de nieuwe zakelijkheid, is gericht tegen de emotionaliteit en kleurenroes van het impressionisme (in literatuur tegen de overdaad van adjectieven) maar ook tegen de ongebreidelde levensdrift van het expressionisme en vitalisme. De nieuwe zakelijkheid stelt daar een klare, koel-objectieve weergave ( filmische reportagestijl) van de moderne samenleving tegenover. Invloed van de nieuwe zakelijkheid vindt men in de Nederlanden terug bij de auteurs rond het tijdschrift Forum (1932-35): het eerste tijdschrift dat Noord en Zuid verenigde: Edgar du Perron - Menno ter Braak, M.Gijsen , Martinus Nijhoff, F. Borderwijk en W. Elsschot.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2022.