kunstbus
Dit artikel is 21-08-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Gelders Provinciehuis

Het Provinciehuis Gelderland (ook wel Huis der Provincie of Het Gelders Huis genoemd) op Markt 11 aan de kant van de Rijnkade naast de Sabelspoort in het centrum van provinciehoofdstad Arnhem is ontworpen in opdracht van de Provincie Gelderland door Johannes (Jo) Jacobus Margarethus Vegter in samenwerking met de bouwcommissie (mede-architect ir. Henk Brouwer, T.T. Deurvorst voor het interieur en ir. F.F. Venstra). Het ontwerp is van 1950 de oplevering was in 1954.

Het is sinds 2007 een rijksmonument vanwege zijnde een evidente mijlpaal in de ontwikkeling van de architectuur, stedenbouw, landinrichting, bouwtechniek of ruimtegebonden kunst in Nederland uit de periode 1940-1958. O.a. vanwege de architectuurhistorische waarde vanwege het ontwerp van Vegter, Brouwer en Deurvorst in de traditie van de Delftse School beïnvloed door de architectuur in Scandinavië.

In de miniatuurstad Madurodam in Den Haag staat een maquette van het gebouw.

Op de plek van het provinciehuis stond ooit het Hof van Gelre, later de Prinsenhof genoemd. In 1813 werd dit de zetel van het provinciebestuur. Het gebouw werd in 1917 wegens instortingsgevaar afgebroken. In 1924 werd een nieuw gebouw op deze plek in gebruik genomen. Dit 'Gouvernementsgebouw' werd tijdens de slag om Arnhem echter zwaar beschadigd. Het huidige gebouw, ontworpen door Jo Vegter, werd op 11 september 1954 door koningin Juliana geopend.

Na de verwoesting van het oude Provinciehuis bij de oorlogshandelingen in september 1944 werd bij de wederopbouw van de stad gekozen voor een groter Marktplein met aan de zuidelijke zijde een nieuw provinciehuis. Vegter kreeg op 21 augustus 1946 de opdracht om samen met de ontwerper van het nieuwe stadsplan ir. J. van der Laan de situering van het nieuwe provinciehuis te onderzoeken en te bepalen en af te stemmen op het wederopbouwplan van Arnhem. Het provinciehuis is gerealiseerd als onderdeel van het na de oorlog geplande bestuurlijk centrum aan de oostzijde van de Markt en was de verbindende schakel tussen de bebouwing aan de oostzijde en de westzijde van het plein. Onder invloed van de Scandinavische architectuur werd het gebouw niet alleen ontworpen voor de overheid maar ook voor de burger. De verbinding met de Sabelpoort zou zorgen voor een confrontatie tussen oud en nieuw. Het gebouw moest symbool staan voor herrijzend Nederland door de architectuur en de beeldende kunst te verbinden, welke in alle mogelijke vormen in het gebouw werd geïntegreerd volgens een van tevoren opgesteld programma. De vrije keuze en uitdrukkingsvaardigheid van de geschenken van burgers, instellingen en instituten werden ondergeschikt gemaakt aan het concept van het Huis van de Provincie waarmee ze onlosmakelijk verbonden zijn gemaakt met het ontwerp.

Het gebouw is zowel uitwendig als inwendig grotendeels bewaard gebleven. Ook van de oorspronkelijke interieurafwerking en het meubilair zijn de belangrijkste elementen behouden.

Het is gebouwd rond een binnenhof en werd in 1954 al door een glazen loopbrug verbonden met de naastgelegen middeleeuwse Sabelspoort. De door Vegter ontworpen toren die naast het Provinciehuis werd gepland is niet uitgevoerd.

Kunstenaars
Dit provinciehuis is een voorbeeld van shake-hands architectuur, een mengeling van traditionalisme en modernisme. 24 kunstenaars realiseerden onder leiding van prof. Dr. A.M.W.J. (Bram) Hammacher (directeur van het museum Kroller-Muller) kunstwerken voor dit project, waaronder beeldhouwer Hildo Krop, Willem Reyers, E. Henny, P. Donk, F. Heil, T. Leeser, Wessel Couzijn, Carel Kneulman, Piet Esser, Hans Verhulst en John Grosman.

Uitbreidingen
Vanwege de toename van het aantal provinciale ambtenaren verrees al in 1972 een dependance, Rijnstate, die eind 2014 buiten gebruik werd gesteld.

Het gebouw is uitgebreid met een extra verdieping in 1974 eveneens naar ontwerp van Vegter en gerestaureerd/gerenoveerd in 2007. De restauratie in 2007 heeft het comfort en het gebruik verbeterd als gevolg waarvan onder meer de raampartij aan de zuidzijde is vervangen en zonwering is toegevoegd.

In 1981 werd een gedeelte van het gebouw voorzien van een extra verdieping door Brouwer en Deurvorst.

In 1989 kwamen er een derde en vierde gebouw bij, De Prinsenhof (achter het Paleis van Justitie) en de andere tegenover de huidige locatie van woningcorporatie ing. Dit vierde provinciale gebouw werd overigens in 2015 gesloopt. De Markstate uit 1996, naast de Sabelpoort, werd na 2014 afgestoten.

Team V

In 2017 werd naar ontwerp van Team V Architectuur een nieuw gebouw op de oude locatie van Rijnstate in gebruik genomen, met een tien tot twaalf meter brede doorgang tussen beide provinciale gebouwen. De dichte delen van de loopbruggen zijn bekleed met spiegelend rvs. Tevens werd het monumentale Huis der Provincie grondig gerenoveerd. Op 20 september 2017 werd het compleet vernieuwde provinciehuis door koning Willem-Alexander samen met de Commissaris van de Koning in Gelderland geopend. In 2018 werd het vernieuwde provinciehuis uitgeroepen tot het Beste Gebouw van het Jaar door de bond van Nederlandse Architecten (BNA).



Archieven en bronnen:
rijksmonumenten.nl/monument/530828/provinciehuis/arnhem/
www.architectuur.org/bouwwerk/698/Provinciehuis_Gelderland.html
www.absolutefacts.nl/gelderland/arnhem/provinciehuis-in-arnhem.htm
http://www.architectuurgids.nl/project/list_projects_of_architect/arc_id/732/prj_id/578

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 781.