kunstbus
Dit artikel is 08-04-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

cartesianisme

Een filosofie gebaseerd op de ideeën van de filosoof René Descartes (1596-1650). De meest directe invloed had hij als grondlegger van de filosofische stroming rationalisme, dat stelde dat kennis gebaseerd kan zijn op het denken alleen. Soms spreekt men ook wel van cartesianisme om de specifieke groep filosofen aan te duiden die Descartes' filosofie aanhingen. Het cartesianisme werkte door bij denkers zoals Baruch de Spinoza, Gottfried Leibniz en later bij Nicolas Malebranche en Christian Wolff.

Het cartesianisme was het dominante paradigma in de filosofie en wetenschap in de zeventiende eeuw.

In 1663 werd het werk van Descartes door de paus in de ban gedaan; zijn boeken werden op de Index librorum prohibitorum geplaatst. In 1671 verbood Lodewijk XIV het onderwijs in het cartesianisme.

Het cartesianisme zorgde er voor dat er in Groot-Brittannië een tegenbeweging gevormd werd, namelijk het empirisme, dat niet het denken als uitgangspunt nam, maar de ervaring als grond van alle kennis zag. Vertegenwoordigers van deze stroming waren John Locke, George Berkeley en David Hume.

Deze impasse in de door Descartes aangevangen zoektocht naar een rationele verklaring van de menselijke kennis, zij het door het denken dan wel door de ervaring, zette Immanuel Kant ertoe aan in zijn Kritik der reinen Vernunft (1781) een oplossing voor dit probleem te zoeken. Hierin bewandelde Kant een middenweg waarin hij Descartes gelijk gaf dat kennis zonder denken en concepten 'blind' is, maar tevens stelde dat de empiristen ook een punt hadden in hun stelling dat de inhoud van het denken uit de ervaring moet komen. In bredere zin kan men dit rationeel denken van Descartes ook zien als een van de fundamenten voor de latere Verlichting.

Toch waren er niet enkel positieve reacties op Descartes. Er was ook veel kritiek, voornamelijk uit de conservatieve en theologische hoek. Deze controversen die oplaaiden rond Descartes gingen wel niet zozeer om inhoudelijke kritieken op zijn filosofie, maar de eventueel gevaarlijke gevolgen die het cartesianisme had voor het traditioneel christelijk geloof. Een duidelijk voorbeeld was Blaise Pascal die Descartes een te intellectualistische opvatting van kennis, de wereld en God verweet.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.

Pageviews vandaag: 261.