kunstbus
Dit artikel is 29-12-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

cisterciënzers

Aan het eind van de 11e eeuw werd in 1098 in Frankrijk door Robert van Molesme een nieuwe kloosterorde opgericht in de abdij van Cîteaux. Naar de Latijnse vorm van de plaatsnaam, Cistercium, werden de leden ervan cisterciënzers genoemd. Deze orde ontwikkelde zich in de late Middeleeuwen tot de grootste en belangrijkste kloosterorde en inmiddels bestaat deze ruim 900 jaar.

Deze nieuwe orde was een reactie op het feit dat de Regel van Benedictus steeds slechter werd nageleefd in de Franse benedictijnenkloosters, vooral in de Abdij van Cluny. Er was in Cluny veel armoe en ook tegen het vertoon daartegenover van rijkdom in de kloosterbouw en in de liturgie ontstond verzet.

Onder leiding van Bernard van Clairvaux (ingetreden in 1112) breidde de orde zich sterk uit en er werden voorschriften gegeven. De orde had een strakke hiërarchie: een jaarlijks te houden generaal-kapittel te Clairvaux en visitaties.

De cisterciënzers waren uiterst strijdvaardig, predikten en leidden kruistochten en voerden inquisitie tegen andersdenkenden. Zij namen actief deel aan de bestrijding van de katharen en zetten aan tot bloedige ketterjachten. In Oost-Europa stonden ze vooraan om de heidense Pruisen en Baltische volkeren desnoods met geweld te bekeren.

De monniken moesten leven van het werk van hun handen, dat wil zeggen: van landbouw en veeteelt; zij mochten oorspronkelijk geen inkomsten hebben uit renten, parochiekerken en begravingen. Dit principe was niet te handhaven. Door de tijd die zij moesten besteden aan de liturgie, kwam de handenarbeid in het gedrang en moesten zij hun toevlucht nemen tot de conversen, die wel een kloosterbelofte aflegden maar vrijgesteld werden van de koordienst.

Sinds de 18e eeuw zijn er twee afdelingen cisterciënzers: de strikte en de gewone observantie. Monniken van de strikte observantie (OCSO) hebben de bijnaam Trappisten naar een hervormingsbeweging vanuit het klooster La Trappe in Normandië.

Het eerste klooster van de orde is nog steeds de abdij van Cîteaux, in Bourgondië, in de buurt van Nuit-Saint George.
Ook in Nederland bestaan nog levendige cisterciënzer kloosters: te Diepenveen (Ov), Echt, Tilburg en Zundert. In Tilburg wordt zelfs het enige echte Trappistenbier van Nederland gebrouwen onder de merknaam La Trappe.

De Groninger cisterciënzerkloosters behoorden met die in Westerlauwers Friesland, Drenthe en Oost-Friesland tot de tak van het klooster Klaarkamp, dat in 1165 wellicht op initiatief van Clairvaux werd gesticht. De abt van het klooster Aduard was de vader-abt van Midwolda, Essen, Trimunt en Sint-Annen en daarnaast nog van lhlow en Meerhusen in Oost-Friesland en Assen in Drenthe.

De orde was tegen dubbelkloosters en verzekerde zich bij de stichting van een nieuw klooster van de levensvatbaarheid door inspectie. De vroegere opvatting dat deze kloosters vooral werden gesticht in afgelegen en nog niet bewoonde streken, is achterhaald; dit idee is ontstaan door de grote bewondering die de cisterciënzers hadden voor de allereerste monniken, de woestijnvaders, die zij wilden navolgen. De stichtingen vonden wel vaak plaats in marginale gebieden waar specialistische kennis vereist was om ontginning te laten slagen.

In de provincie Groningen hebben kloosters onmiskenbaar grote invloed uitgeoefend op de kerkbouw, vooral tijdens de romanogotiek: aangenomen mag worden dat de kloosterlingen de baksteenproductie hier introduceerden. De cisterciënzerorde speelde in Europa een belangrijke rol op architectonisch gebied, maar in Groningen kan die rol niet (meer) worden aangetoond: van de cisterciënzer bouwkunst bleef hier nagenoeg niets bewaard, hoewel de orde in de Ommelanden zeven kloosters telde. De Sint-Bernardusabdij te Aduard, waarvan alleen de voormalige ziekenzaal bewaard bleef, was de voornaamste. De rijke decoratie in de romano-gotische ziekenzaal, tegenwoordig de hervormde kerk, geeft een bescheiden indruk van wat de cisterciënzers in de provincie ooit tot stand brachten.


Pageviews vandaag: 2881.