kunstbus
Dit artikel is 10-01-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Cornelis Hillenius

Cornelis van Hille(nius) (Norwich 1568 - Groningen 1635) was gereformeerd predikant in Uitgeest (1589) en Akersloot, Hillegersberg (1591), Alkmaar (1596), afgezet in 1610, en Groningen (1612-1632). Als eerste contraremonstrant werd hij in allerlei kerkelijke twisten betrokken en door de overheid afgezet. In ere hersteld, bereikte hij in Groningen een groot aanzien. Hij was afgevaardigde op de Nationale Synode van Dordrecht (1618-1619).

De Tachtigjarige Oorlog was een periode van onrust voor de hele Republiek. Zelfs tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) was er geen tijd om op adem te komen. Want niet alleen de katholieken en protestanten lagen met elkaar overhoop, ook de protestanten onderling hadden onenigheid. Dat leidde tot conflict, ook in Alkmaar.

Theologisch conflict
Twee protestantse theologen, Arminius en Gomarus, ruzieden sinds 1604 over een de mate waarin een mens een vrije wil heeft. De Gomaristen geloofden dat de mens geen vrije wil heeft en dat alles is voorbestemd. De Arminianen meenden dat de mens wel enige vrije wil heeft. Zij raakten bekend als remonstranten, naar aanleiding van een protest (remonstrantie) dat ze in 1610 indienden bij het bestuur van de Republiek. De Gomaristen werden contraremonstranten genoemd.

In Alkmaar zorgde het conflict voor hoogoplopende gemoederen. De remonstrantse predikant Venator en de contraremonstrantse predikant Hillenius konden elkaar niet uitstaan. Ze vielen elkaar in allerlei geschriften aan, en naar het schijnt verstopte Hillenius zelfs wel eens preekbenodigdheden als hij wist dat Venator na hem de kansel zou beklimmen. Ook werd Venator beschuldigd van een poging om twee getrouwde vrouwen tot echtbreuk te verleiden en werd er geprobeerd hem te schorsen.

Het Alkmaarse conflict werd een speelveld van de nationale politiek. Stadhouder Prins Maurits koos de kant van de contraremonstranten en Hillenius. Zijn concurrent, raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt, steunde de remonstranten en Venator.

Onrust in Alkmaar
Er ontstond ook strijd over de samenstelling van de Alkmaarse vroedschap. Dat liep zo uit de hand dat de overwegend remonstrantse schutterij op 31 december 1609 het gemeentehuis innam en de stadswallen en -poorten bezette. De schutters deelden wekenlang de lakens uit, tot de Staten van Holland onder Van Oldenbarnevelts leiding, een nieuwe, remonstrantse vroedschap aanwezen.

De remonstranten maakten acht jaar lang de dienst uit in Alkmaar. Hillenius en zijn contraremonstranten mochten niet meer in Alkmaar prediken en weken uit naar de kerk van Koedijk. Ook in andere steden weken de contraremonstranten vaak uit naar dorpskerken in de buurt. De wegen daarnaartoe waren vaak modderig, wat hen de bijnaam “slijkgeuzen” opleverde.

In 1618 greep Maurits de macht. Van Oldenbarnevelt werd gearresteerd en geëxecuteerd. De Alkmaarse remonstranten merkten de gevolgen al snel. Maurits trok 8 oktober naar Alkmaar met bijna 200 Haagse musketiers. Hij ontsloeg het remonstrantse stadsbestuur en stelde een nieuwe vroedschap aan, die door de schutters moest worden erkend. De remonstranten en contraremonstranten mochten nu om de week in de Grote Kerk dan wel de kapelkerk preken.

Websites:
&bul; https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/verdieping/blog/570-opstandige-remonstranten

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.


Er is nog niet op dit artikel gereageerd.

Pageviews vandaag: 50.