kunstbus
Dit artikel is 22-12-2021 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Hamburgcultuur

De Hamburgcultuur (13.000-10.000 v.Chr.) is een in Nederland, Noord-Duitsland en het noorden van Polen verbreide laat-paleolithische groep culturen aan het einde van de ijstijd. Kenmerkend voor de cultuur zijn de vuurstenen kerfspitsen, klingschrabbers, krombekstekers en AA-stekers. Van botten en geweien werden speerpunten en harpoenen gemaakt.

De cultuur is genoemd naar vindplaatsen uit het Ahrensburger-Tunneldal in de omgeving van Hamburg. Alfred Rust stuitte daar in de jaren 20-30 van de twintigste eeuw op verschillende vindplaatsen van deze cultuur van jagers. Het begrip "Hamburgcultuur" is bedacht door de in 1933 in Kiel werkende prehistoricus Gustav Schwantes.

De Hamburg-cultuur is de eerste paleolithische cultuur in onze streken na een lange periode van extreme koude. De natuur en het milieu waren nog aangepast aan de ijstijd. De temperatuur steeg eerst in de Oude Dryas en de gletsjers begonnen te smelten. Toendra's met slechts hier en daar bomen kwamen het meest voor, en daar leefden grote kuddes rendieren. De mensen leefden als jager-verzamelaars die zich in de rendierjacht hadden gespecialiseerd. Daarnaast jaagden ze ook op kleinwild, vogels en ze visten ook.

De mensen van de Hamburgcultuur gebruikten nog de speer en speerwerper, terwijl de jagers van de latere Ahrensburgcultuur al pijl-en-boog kenden, die naar de huidige inzichten ca 11.000 jaar geleden ontwikkeld zijn. Blijkbaar veranderde met de nieuwe wapens ook de jachttechniek. De rendierjagers van de Hamburgcultuur beslopen een langstrekkende kudde en legden dan met hun speren enkele dieren neer. De jagers van de latere cultuur konden met drijfjachten een grotere buit binnenhalen.

Vindplaatsen
Het verspreidingsgebied van de Hamburg-cultuur omvat Zuid-Scandinaviƫ, Polen, Noord-Duitsland en Noord-Nederland. Vindplaatsen van jachtplaatsen met resten van rendieren en werktuigen bevinden zich in het Ahrensburger Tunneltal ten noorden van Hamburg, Hasewich (Kreis Stormarn) en Poggenwich. In Nederland zijn prominente vindplaatsen, zonder resten van rendieren, in Drenthe (Havelte en Vledder), Gelderland (Stroe) en in Friesland bij Oldeholtwolde, Ureterp en Makkinga (bij Lochtenrek). In Nederland zijn al met al een kleine 100 vindplaatsen van kleine groepen migrerende jagers-verzamelaars (4-8 personen) van deze cultuur bekend.

In de oudste fase van de Hamburg-cultuur (Meiendorfgroep) domineren de zogeheten kerf- of schouderspitsen, in de latere fase vooral (lange) gesteelde spitsen. De jongste fase staat bekend als de Havelter-fase of Havelter-groep en is genoemd naar enkele vindplaatsen uit de omgeving van Havelte, ontdekt door amateur-archeoloog Voerman.

Op vindplaatsen van de Havelter-fase zien we behalve steelspitsen (Havelter-spitsen) sporadisch ook Tjonger-spitsen of Federmesser (Federmesser-cultuur). Verder zijn ook lange krabbers met geretoucheerde zijden en, vooral in de oudste fase, kromme boren (krombekstekers) kenmerkend.

De jager-verzamelaars van de Hamburg-cultuur staan ook wel bekend als rendierjagers, want dat dier was een van hun belangrijkste bestaansbronnen. In Noord-Nederland zijn ruim honderd vuursteenvindplaatsen van de Hamburg-cultuur ontdekt, waarvan tientallen in Drenthe. In deze provincie zijn opgravingen gedaan op vindplaatsen bij Oosterhesselen, Diever, Rolde-Nijlande, Gasselte en Vledder. Op de vindplaats bij Vledder zijn behalve vuurstenen artefacten ook enkele stukken barnsteen en oker (rode kleurstof) gevonden. Een van de stukken oker is doorboord en waarschijnlijk gebruikt als hanger.

Groningen
Behalve twee deels opgegraven nederzettingen, een te Sassenhein bij Haren en een in de stad Groningen, kennen we nog een aantal losse vondsten uit de omgeving van Slochteren, waaronder een fragment van een grote spits van het Havelter-type (Tjonger-cultuur, Ahrensburg-cultuur)

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.


Er is nog niet op dit artikel gereageerd.

Pageviews vandaag: 90.