kunstbus
Dit artikel is 21-10-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Peter Aleksejevitsj Kropotkin

Peter Aleksejevitsj Kropotkin (Moskou, 9 december 1842 - Dmitrov, 8 februari 1921) was een Russische theoreticus van het anarchisme. Peter Kropotkin zag af van een carrière in dienst van de tsaar, publiceerde over zijn belangwekkende geografische onderzoekingen in Siberië maar koos er uiteindelijk voor zijn leven te wijden aan propaganda voor het anarchisme en aan het geven van een wetenschappelijke onderbouwing daarvan.

Kropotkin meent dat persoonlijke vrijheid, vrijwillige samenwerking en controle van onderaf in organisaties de basis vormen voor een rechtvaardige maatschappij. Dat is een maatschappij die gebaseerd is op gelijkheid, eerlijk delen en wederzijdse hulp, waarin geen plaats is voor gezag en dwang.

Hij was in Rusland werkzaam als geograaf en geoloog en bewees onder andere dat de toenmalige landkaarten de loop van de bergketens in Siberië onjuist weergaven. Daarnaast deed hij onderzoek naar de IJstijd in Finland. Tijdens zijn ballingschap in het buitenland werkte Peter Kropotkin het anarchocommunisme verder uit en wist hij zijn denkbeelden hierover met succes te populariseren.

Daarnaast bekritiseerde hij in zijn boek Wederzijdse Hulp, als factor in de evolutie, het denkbeeld van sommige biologen, dat zich in de natuur tussen dieren van dezelfde soort, overwegend onderlinge strijd zou afspelen.

Kropotkin stamde af van de hoogste kringen van de Russische aristocratie maar deed zonder enige spijt afstand van alle voorrechten van zijn stand om voor de bevrijding van het volk te strijden. Kropotkin stelde zijn leven in dienst van de revolutie en propageerde een niet aan gezag onderworpen en egalitaire maatschappelijke orde in zelfbeheer, zonder hiërarchische structuren, waarin door de vrijwillige en solidaire vorm van werken een rechtvaardige verdeling van de maatschappelijke rijkdom bereikt wordt. Hij beschouwde de afschaffing van de staat, van de gecentraliseerde overheid en van de regering als noodzakelijke voorwaarde voor de vrijheid van de mensheid. Wederzijdse hulp, solidariteit en vrije ontwikkeling van de afzonderlijke individuen zouden in de plaats daarvan het samenleven in libertaire verbanden reguleren.

Kropotkin wees elke partijorganisatie, zoals het marxisme die vereist, af, als bevoogding van de massa's door een voorhoede. Een centralistische ordening van boven naar beneden zou nooit een sterke solidariteit mogelijk kunnen maken. Dat kan alleen door de eigen initiatieven van de massa's en een vrijwillige samenwerking in federaties. Kropotkin ontwierp geen gesloten sociale utopie maar gaf een concept van een menselijke samenleving op wetenschappelijke basis.

Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak, namen de meeste anarchisten een antimilitaristisch of pacifistisch standpunt in. In tegenstelling tot de meeste anarchisten was Kropotkin een voorstander van een Geallieerde overwinning in de Eerste Wereldoorlog, want volgens hem zou een Duitse overwinning het einde betekenen van bepaalde vrijheden die in Frankrijk en Groot-Brittannië beter gewaarborgd waren dan in Duitsland. In februari 1916 schreven Jean Grave en Kropotkin het Manifest van de Zestien dat verklaarde dat de anarchisten terecht de oorlog hadden afgewezen en dat de beste oplossing zou zijn als vrede afgedwongen kon worden door een internationaal vredescongres van Europese arbeiders. Volgens het manifest was een vredescongres op dat moment niet mogelijk, omdat er te weinig verzet vanuit de Duitse bevolking kwam tegen haar regering. Het manifest riep de Duitse arbeiders op om zich te verzetten tegen alle vormen van annexatie door Duitsland. Het manifest riep anarchisten en antimilitaristen op om de verdedigers van België en Frankrijk te steunen. Kropotkin werd bekritiseerd door zijn anarchistische vrienden Errico Malatesta, Emma Goldman, Rudolf Rocker en Ferdinand Domela Nieuwenhuis die vonden dat anarchisten tegen zowel de Centralen als de Geallieerden moesten zijn.


Pageviews vandaag: 3.