kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Polen

Polen (Pools: Polska; Engels: Poland) is een land in Midden-Europa. In het westen wordt het begrensd door Duitsland (Oder-Neissegrens), in het zuiden door Tsjechië en Slowakije, in het oosten door Litouwen, Wit-Rusland en Oekraïne en in het noorden door de Oostzee en door Rusland (exclave Kaliningrad). In poëzie wordt Polen ook wel Lechia genoemd.

De officiële taal is Pools. In Silezië bevindt zich het grootste deel van een aanzienlijke Duitse minderheid. Kleine Kasjoebische minderheid nabij Gdańsk, alsmede kleine Oekraïense, Litouwse, Wit-Russische, Roetheense (Lemko). In het algemeen geldt dat het jongere deel van de bevolking redelijk goed tot uitstekend Engels spreekt. De taal Duits kan gevoelig liggen bij sommige Polen.

Godsdienst: rooms-katholiek (89%, waarvan 42% praktiserend, in Warschau 18%). In de provincie Podlachië (Bialystok) orthodoxe (Wit-Russische) minderheid.
De Heiligen Casimir, Stanislaus (van Krakau), Wojciech (Adalbert), Stanislaus Kostka, Andreas Bobola, Hyacinthus en Cunegonde zijn de patroonheiligen van Polen.

Geschiedenis
De geschiedenis van Polen gaat terug tot 966 na Christus, toen vorst Mieszko I zich bekeerde tot het christendom en de verschillende Slavische stammen op de laagvlakte tussen de rivieren Oder en Wisła verenigde. Zijn zoon Bolesław de Dappere werd tot eerste koning gekroond en verstevigde de positie van de jonge staat in Midden-Europa. Het woord Polen is afkomstig van het Poolse woord Pole, hetgeen veld of vlakte betekent.

Onder koning Casimir de Grote (1333-1370) moderniseerde Polen; de Universiteit van Krakau (1364) werd opgericht, de economie groeide sterk en het land werd uitgebreid in oostelijke richting. In 1386 werden Polen en Litouwen in personele unie samengevoegd in een gemenebest onder heerschappij van Władysław II Jagiełło, koning van Polen, grootvorst van Litouwen (1386-1444). Het Pools-Litouwse rijk was tussen 1386 en 1572 qua oppervlakte het grootste rijk in Europa, dat zich uitstrekte vanaf de Oostzee tot de Zwarte Zee, met het huidige Wit-Rusland en grote delen van het huidige Oekraïne binnen zijn grenzen. In 1569 werden de twee staten nauwer aan elkaar verbonden in het Pools-Litouws Gemenebest. Polen kreeg in 1791 de eerste geschreven grondwet in Europa. Het hervormingsproces stopte met de verdelingen van Polen onder Rusland, Oostenrijk en Pruisen (1772, 1792 en 1795, zie: Poolse delingen). Het tijdens de Napoleontische oorlogen opgerichte Hertogdom Warschau werd door de Russische tsaren geannexeerd.

Tussen 1795 en 1918 vonden er twee grote opstanden plaats met als doel het herstel van een soeverein Polen. Beide opstanden, in 1830 en 1863 mislukten met grotere repressie van de overheersers tot gevolg. Polen kende echter een sterke bloei van het (veelal clandestiene) culturele leven, die van belang zouden zijn bij het in stand houden van het Poolse onafhankelijkheidsstreven.

Na de Eerste Wereldoorlog werd in 1918 een nieuw Polen opgericht, dat zijn onafhankelijkheid tegenover de Sovjet-Unie succesvol verdedigde tijdens de Poolse-Russische Oorlog van 1919-1921. Bij de aanvang van de Tweede Wereldoorlog werd het land verdeeld tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie. Na de Tweede Wereldoorlog, waarbij 20% van de bevolking was omgekomen en het land relatief zwaar getroffen, werden zowel de oostgrens als de westgrens naar het westen opgeschoven. Grote gedwongen volksverhuizingen waren het gevolg. Zelf kwam Polen onder de directe invloed van de Sovjet-Unie.

In 1980 volgde arbeidersonrust in Gdańsk onder Lech Wałęsa en de vakbond Solidariteit. In augustus 1989 won deze de verkiezingen, de eerste vrije verkiezingen achter het IJzeren Gordijn. Daarna stortten alle communistische regimes van de overige Centraal- en Oost-Europese landen in, met als symbolisch hoogtepunt de val van de muur. In 1999 voegde Polen zich bij de NAVO, sinds 1 mei 2004 is het land lid van de Europese Unie.

Poolse Muziek
De eerste belangrijke speciale vormen van Poolse muziek vond men in dansen, die al spoedig ook buiten het land populair werden, zoals polonaise, mazurka, polka en krakowiak, waarvan de twee eerste ook ingang vonden in de kunstmuziek.
Als "vader" van de Poolse muziek geldt Frédéric Chopins leraar Joseph Elsner, die in Warschau een muziekschool oprichtte.
De belangrijkste Poolse componist was Stanislav Moniuszko (1819-1872). Hij legde de basis voor de nationale Poolse nationale opera met Halka (1848, in 1858 tot vier akten uitgebreid). Ook in zijn opmerkelijke liederen zijn nationale elementen zowel in de tekst als in de muziek prominent aanwezig.
Wereldberoemd werd de pianovirtuoos en componist Frédéric Chopin.
De belangrijkste vertegenwoordiger van de recentere Poolse muziek is Karol Szymanofski, en daarna Witold Lutoslawski.
Niet in de laatste plaats moet Krzysztof Penderecki worden vermeld die ook in het buitenland zeer bewonderd wordt.

Poolse tradities
Alle belangrijke Poolse feesten hebben een samenhang met de christelijke tradities. Poolse feesten stammen niet alleen af van de christelijke rituelen, maar ook van de gebruikelijke en bestendige elementen van de heidense plechtigheden. Deze mengeling veroorzaakte, dat de heidense tradities zich met de christelijke tradities vervlecht hebben en deze een nieuwe betekenis en maat gegeven hebben.

Klimaat
Het klimaat van Polen is een overgang van een gematigd zeeklimaat in het noorden en westen van het land naar een droog landklimaat in het zuiden en oosten. De neerslag bedraagt in de Karpaten en de Sudeten meer dan 800 mm per jaar; op de plateaus en meervlakten 600 tot 800 mm per jaar en in Centraal-Polen 450 mm. In de maanden september en oktober wordt het frisser en neemt de kans op regen toe, maar het aantal zonnige dagen is nog behoorlijk groot. November en december hebben veel mist en regen.
. De winters duren van circa half december tot in april en zijn door de oostenwinden in het oosten en het zuiden erg streng met veel sneeuwval. Rivieren en meren zijn in die regio’s dan grotendeels bevroren. In de bergen komt de temperatuur ca. 130 dagen per jaar niet boven het vriespunt uit.
. In de lange, warme zomerperiode stijgt de temperatuur tot boven 25°C; in de winter daalt het kwik tot onder 0°C. De gemiddelde julitemperatuur is 17°C aan de Oostzee tot 20°C in het zuidoosten; de gemiddelde januaritemperatuur varieert regionaal van -1°C tot -6°C.

Staatsinrichting sinds de invoering van de democratie (1990-heden)
Reeds in 1989 werd er een tweekamerstelsel ingevoerd. De Sejm werd verdeeld in een hoger- en een lagerhuis. Het lagerhuis (Sejm) telt 460 leden, het hogerhuis (Senaat) telt 100 leden. Via een speciale regeling wisten de communisten tot 1990 nog aan de macht te blijven.
In 1991 werd een stelsel van evenredige vertegenwoordiging ingevoerd.
De president wordt sinds 1991 rechtstreeks gekozen. Hij heeft verregaande bevoegdheden en kan het parlement ontbinden, heeft vetorecht en kan verkiezingen uitschrijven.
In 1990 werd Polen gedecentraliseerd, de lokale overheden kregen meer bevoegdheden. Bestuurlijk gezien is Polen verdeeld in 16 województwa (provincies). Naast provincies zijn er 822 steden en 2121 gemeenten. (Bron Encarta 98 Encyclopedie)

Verkeer en vervoer

Vliegvelden
Polen telt in totaal 123 vliegvelden waarvan 12 bestemd voor burgerluchtvaart. Naast het vliegveld van Warschau (8,1 miljoen passagiers in 2006) zijn Luchthaven Kraków-Balice (2,35 miljoen passagiers in 2006), Luchthaven Katowice-Pyrzowice (1,44 miljoen passagiers in 2006) en Luchthaven Gdansk Lech Wałęsa (Gdansk-Rebiechowo) (1,25 miljoen passagiers in 2006) het grootst.

Wegennet
Het Pools wegennet telt 423.997 kilometer, waarvan 295.356 kilometer verhard en 128.641 kilometer onverhard is (stand 2003). Hiervan is 948 kilometer snelweg waarvan 741 met een A aanduiding (snelheidslimiet 130 km/h) en 207 kilometer met een S aanduiding (snelheidslimiet 110 km/h) (stand 2007).
Het gehele jaar is het in Polen verplicht met licht aan te rijden.
De kwaliteit van de wegen wordt gezien als barrière in de economische ontwikkeling van het land, voornamelijk in het kader van de Europese integratie. Momenteel wordt er gewerkt aan het uitbreiden van het wegennet met het aanleggen van snelwegen (zogenaamde autostrada). Er zijn zes snelwegen met een A-nummer, waarvan de meeste nog in aanbouw zijn (2007).

Spoorwegen
Polen kent een uitgebreid spoorwegennet van 23072 kilometer dat wordt beheerd door de Poolse staatsspoorwegmaatschappij PKP (Polskie Koleje Państwowe). Wel rijden veel treinen relatief langzaam voor West-Europese begrippen. Warschau is via een rechtstreekse Intercity verbonden met Berlijn. Deze trein stopt ook in het ongeveer halverwege gelegen Poznań, rijdt meerdere malen per dag en doet ongeveer 6 uur over de route. Ook steden als Gdansk, Krakau en Wrocław zijn rechtstreeks verbonden met Berlijn.
In het land rijden verder tussen de grote steden intercitys, de rest van de land wordt bediend met sneltreinen, versnelde treinen en stoptreinen.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Polen.

Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 869.