kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 22-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Princeps

Princeps (De eerste) is de afkorting voor princeps senatus ('eerste der senaat')(Meervoud: principes senatus), ook wel genoemd princeps civitatis ('eerste der burgerij'). Dit was een laatrepublikeinse titel in het Romeinse Rijk die gegeven werd aan senatoren - meestal oud-consuls - die door hun gezag en politieke overwicht eersten onder gelijken waren.
De Princeps senatus was de leidende figuur in de Senaat. Deze werd bij senaatsvergaderingen als eerste der senatoren gehoord door de voorzittende consuls.
Het was geen ambt in de cursus honorum en er was geen imperium (bevelhebberschap) aan verbonden. Een princeps oefende zijn invloed slechts uit door zijn ervaring en bewezen capaciteit, kortom op basis van een zeker auctoritas (moreel gezag). Dit zou leiden tot het ontstaan van een monarchale staatsvorm: het principaat.

De princeps senatus was niet, zoals de meeste andere Romeinse ambten, een titel verbonden aan een bepaalde leeftijd. De aanstelling wordt door de censores (dus om de vijf jaar) bepaald, of deze konden de huidige dragers periode voor vijf jaar verlengen. De princeps senatus wordt - meestal - onder de rangen van de patricische senatoren met consulaire rang gekozen. Meestal was het een voormalig censor met een voortreffelijke politieke loopbaan.

Zijn belangrijkste officiële functie oefende hij in de eerste plaats uit bij formele stemmingen in de senaat. Met zijn stemaangifte (sententia) kon de princeps senatus de senatoren van lagere rang beïnvloeden. Ook kon hij soms een grote, doch niet formele invloed gehad hebben in de senaat.

De typische taken van een moderne parlementsvoorzitter (opening en sluiten van de senaatszittingen, vastlegging van de dags- en zittingsorde, enz.) viel officieel toe aan de ambtenaren, waarop de senaat zich beroep deed (consul, praetor of tribunus plebis), toch kon ook hier de princeps senatus door zijn auctoritas medestemmingsschap gekregen hebben.

Om te voorkomen dat een princeps senatus niet te machtig werd, werd hij bij te grote machtsopbouw geïsoleerd. Toen er echter twee mannen aanspraak maakten op de titel van princeps senatus (Gnaius Pompeius Magnus maior en Gaius Iulius Caesar) en deze ook effectief hun invloed lieten gelden, wist de senaat niet meer van welk hout pijlen te maken. Toen beide rivalen, die naar aloude Romeinse traditie politiek "geïsoleerd" werden, zich naar elkaar richten en het Eerste Triumviraat vormden, werd hiermee het begin van het einde van de Romeinse republiek ingezet.

Aan het eind van de Romeinse republiek leverde de familie van de Iulii Caesares voortaan de princeps senatus. Over het algemeen werd de Romeinse keizer nu princeps senatus. Desalniettemin, tijdens de crisis van de 3e eeuw, hielden anderen dan de keizer deze titel: de toekomstige keizer Valerianus I hield de titel in 238, gedurende de regeringen van Maximinus Thrax en Gordianus I.

Gaius Iulius Caesar Octavianus ontving, naast de religieus beladen titel van augustus (verhevene), in 27 v.Chr. ook de titel van princeps. Hij had namelijk in 43 v.Chr. het tweede triumviraat opgericht samen met Marcus Antonius en Lepidus om in opdracht van de Senaat de republiek te herstellen. In 31 v.Chr. had hij zijn collega Marcus Antonius verslagen in de slag bij Actium en in 27 v.Chr. had hij vervolgens zijn bijzondere bevoegdheden neergelegd. In dat jaar kreeg hij, naast de titel princeps, van de Senaat het imperium over bijna alle door hem veroverde gebieden - waar bijna alle legioenen gevestigd waren - voor een periode van tien jaar.
In 23 v.Chr. deed hij afstand van zijn functie van consul die hij tot dan toe had bezeten. Hij kreeg de tribunica potestas, wat hem vetorecht opleverde. Daarbovenop bezat hij al een imperium proconsulare over alle legioenen en de mogelijkheid deze ook te laten ingrijpen in de senatoriale provincies. Daar hij echter niet in alle provincies tegelijk kon zijn, droeg hij zijn imperium militiae over op legati die slechts mochten handelen met zijn toestemming. De functie van princeps en vele andere zijn echter nooit - formeel - erfelijk geworden.
Als princeps kon hij echter wel zijn invloed aanwenden om zijn erfgenaam tot de op één na belangrijkste man te maken, waardoor deze geheid de nieuwe princeps zou worden. Augustus is zich altijd blijven beschouwen als een primus inter pares (eerste onder de gelijken) ten opzichte van de Senaat, maar deze houding valt al snel weg bij zijn opvolgers.

Onvolledige lijst van principes senatus
…
214 v.Chr. – Marcus Fabius Buteo
209 v.Chr. – Quintus Fabius Maximus Verrucosus
199 v.Chr. – Publius Cornelius Scipio Africanus maior
184 v.Chr. – Lucius Valerius Flaccus
179 v.Chr. – Mamercus Aemilius Lepidus
147 v.Chr. – Publius Cornelius Scipio Nasica Corculum
142 v.Chr. – Publius Cornelius Scipio Nasica Corculum
136 v.Chr. – Appius Claudius Pulcher
131 v.Chr. – Lucius Cornelius Lentulus Lupus
125 v.Chr. – Publius Cornelius Lentulus
115 v.Chr. – Marcus Aemilius Scaurus
86 v.Chr. - Lucius Valerius Flaccus
…


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Princeps_senatus.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 131.