kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2009 voor het laatst bewerkt.

Roemenie

Roemenië

Roemenië (Engels: Romania) is een republiek in Oost-Europa, grenzend aan de Zwarte Zee, Bulgarije, Servië, Hongarije, Oekraïne en Moldavië.

Op Hongarije en Moldavië na, wordt het Romaanse Roemenië ingesloten door Slavische landen. Naast de verscheidenheid aan culturen en hun invloed, de taal en de religie, bezit Roemenië veel ongerepte natuur. Het landklimaat (koude winters, warme zomers) en een dwars door Roemenië lopende bergketen, de Karpaten, zorgt voor diverse landschapssoorten. In het land zijn er verder nog brede zandstranden, een delta, maar ook oerbossen en vlaktes.

Het grootste deel van de bevolking is Roemeens-orthodox en de grondwet garandeert vrijheid van godsdienst. De Roemeense taal behoort tot de Romaanse taalgroep en is dus verwant aan het Italiaans, Frans, Spaans en Portugees. Vooral in de schrijftaal is veel herkenning te ontdekken, voor degene die één van deze talen spreekt.

Roemenië heeft erg mooie, culturele en toeristische steden, hoewel er tijdens het communistische bewind vele stadswijken ten onder zijn gegaan. Zo heeft Timişoara bijvoorbeeld de bijnaam Klein Wenen, en had Boekarest in de jaren '20 en '30 de bijnaam Klein Parijs. De eerste straatverlichting in Europa was in Timişoara. Iaşi en Cluj-Napoca hebben beroemde universiteiten en Constanţa de grootste en belangrijkste haven van Roemenië. En de hoofdstad Boekarest, het op één na grootste gebouw van de wereld, het Parlementspaleis. Ook de middeleeuwse steden van Transsylvanië, zoals Sibiu, Braşov, Biertan en Sighişoara mogen niet vergeten worden.

Ten tijde van het Sovjetregime nam Roemenië een aparte plaats in het Oostblok in met een relatief grote onafhankelijkheid in de buitenlandse politiek. Roemenië is sinds 2004 lid van de NAVO en sinds 2007 van de Europese Unie. Het toetredingsverdrag van de EU is begin 2005 getekend en op 1 januari 2007 geëffectueerd. Het is het op zes na grootste land in populatie en het op acht na grootste land van de EU in oppervlakte.

Cultuur
Roemenië heeft een bloeiende en diverse cultuur, die onder andere tot uiting komt in architectuur en kunstvoorwerpen.
Roemenen zijn erg trots op hun ontdekkingen en uitvindingen. Zo ontdekte bijvoorbeeld een Roemeens het Coandă-effect (Henri Coandă was de "vader" van de moderne straaljager), insuline (door Nicolae Paulescu) en de vulpen (door Petrache Poenaru).
De Roemeense literatuur heeft onlangs wat bekendheid buiten de grenzen van Roemenië gekregen (meestal door vertalingen in het Duits, het Frans en het Engels). Sommige moderne Roemeense auteurs werden erg populair in Duitsland, Frankrijk en Italië, waaronder Eugen Ionescu, Emil Cioran, Mircea Eliade en Mircea Cărtărescu.
De oudere klassieke schrijvers van Roemeense literatuur en Roemeense poëzie bleven ook zeer bekend buiten Roemenië. Traditioneel waarderen Roemenen poëzie meer dan Roemeens proza. Mihai Eminescu, een 19e eeuwse dichter is nog steeds erg geliefd in Roemenië, en wordt ook de "beste Roemeense dichter aller tijden" genoemd. Revolutiejaar 1848 had zijn echo's in de drie vorstendommen waardoor er midden 19e eeuw een nieuw elite tevoorschijn kwam: Mihail Kogălniceanu (schrijver, politicus en de eerste premier van verenigd Roemenië), Vasile Alecsandri (politicus, toneelschrijver en poëet), Andrei Mureşanu (publicist en schrijver van het Roemeense volkslied) en Nicolae Bălcescu (historicus, schrijver en revolutionair).
De werken van George Enescu zijn erg bekend voor Roemenen. Velen beschouwen Enescu als hun nationale musicus. Het symfonieorkest van Boekarest is naar Enescu genoemd.

De naam Roemenië (România) komt van Român (Roemeen), dat weer komt van het woord Romanus ("Romein") uit het Latijn. Het oudste bewaarde document in het Roemeens geschreven is afkomstig uit Câmpulung uit 1521 (bekend als "Neacsu's brief van Câmpulung"). In de brief waarschuwt Neacsu de burgemeester van Bra&#351;ov voor een dreigende aanval van de Turken. In deze brief komt er voor het eerst de naam "Roemenië" in voor, toen Walachije het Roemeense land - &#354;ara Româneasc&#259; (&#354;ara < Latijns Terra = land) - heette.
In de volgende eeuwen waren er twee spellingen: Român en Rumân. In de 17e eeuw werd er besloten dat de vorm "rumân", die vaak gebruikt werd voor lagere klassen, de betekenis 'horige' kreeg, terwijl de vorm "român" een etnisch-taalkundige betekenis kreeg. Na de afschaffing van slavernij in 1746 begon de vorm "rumân" langzaam te verdwijnen, en werd de vorm "român", "românesc" voor definitief de juiste en enige spelling. De naam "România" werd de gebruikelijke naam voor alle Roemeense landen, en werd voor het eerst gebruikt in het begin van de 19e eeuw.

Geschiedenis

Dacië
In 513 v.Chr. werden ten zuiden van de Donau verscheidene stammen van de Geten - een Thracisch volk - verslagen door de Perzische keizer Darius de Grote tijdens zijn veldtocht tegen de Scythen (Herodotus IV.93). Dacië bereikte een hoogtepunt tijdens het bewind van Boerebista rond 80 v.Chr..
Na een half millennium waren de Geten (in het Latijn de Daci) onder leiding van Decebalus verslagen door het Romeinse Rijk dat onder leiding van keizer Trajanus was. Trajanus had twee veldtochten nodig om de Geten te verslaan, tussen 101 en 106 na Chr. Hun Dacische koninkrijk kreeg de status van een Romeinse provincie Dacia.
De Gotische en Karpische veldtochten tussen 238–269 (vanaf het begin van de militaire anarchistische periode tot aan het gevecht van Naissus) dwong het Romeinse Rijk om een nieuwe Romeinse provincie van Dacia te maken, ten zuiden van de Donau, in het voormalige Moesia Superior.

Roemenië na de Romeinse overheersing
Tussen 271 en 275 verlieten het Romeinse bestuur en het Romeinse leger het voormalige Dacië, waar de Goten waren binnengevallen. Zij leefden daar tot de 4e eeuw samen met de plaatselijke bevolking. Toen kwam er een nomadenvolk, de Hunnen. De Gepiden en Avaren bestuurden Transsylvanië tot de 8e eeuw, toen de Bulgaren Dacië aan hun rijk toevoegden en het bestuurden tot 1018. Transsylvanië was vanaf de stichting van Hongaarse Koninkrijk in de 10e of 11e eeuw tot de 16e eeuw Hongaars; toen werd het vorstendom Transsylvanië gevormd. Maar door de verwoestingen en financiële lasten werd de lokale bevolking niet beïnvloed in manier van leven, en hun cultuur, door de migranten. De Petjenegen, Koemanen en Uzen bevonden zich ook op Roemeens terrein, dat bewijzen archeologische vondsten. De Roemeense vorstendommen Walachije (door Basarab I) en Moldavië (door de Maramure&#351;aan Drago&#351;) werden gesticht tussen de 13e en 14e eeuw. In de Middeleeuwen leefden de Roemenen in twee verschillende en onafhankelijke Roemeense vorstendommen: Walachije (Roemeens: &#354;ara Româneasc&#259; - Roemeens Land) en Moldavië (Roemeens.: Moldova) maar ook in het door de Hongaren bestuurde Transsylvanië.

Roemenië in de Late Middeleeuwen
In 1475 bracht Stefan de Grote van Moldavië (&#350;tefan cel Mare) de Turken in de Slag bij Vaslui de Turken een grote nederlaag toe. Ook andere heersers in de 15e eeuw zoals Vlad &#354;epe&#351; (Vlad de Spietser), ook bekend als (Dracula, heerser van Walachije) en Johannes Hunyadi (Iancu de Hunedoara, heerser van Transsylvanië) hebben tegen de Turken moeten strijden. Ondanks de vele overwinningen in de 15e eeuw kwamen Walachije en Moldavië eind 15e, begin 16e eeuw onder suzereiniteit van het Ottomaanse Rijk (1476 - Walachije, 1514 - Moldavië). Als vazalstaten hadden ze complete interne autonomie en een zekere externe onafhankelijkheid, die ze eind 18e eeuw volledig kwijtraakten. In 1812 annexeerde het Russische Rijk de oostelijke helft van Moldavië (hoewel Moldavië dit gedeeltelijk terugkreeg na het Verdrag van Parijs in 1856). In 1775 annexeerde Oostenrijk-Hongarije en het noordelijke gedeelte van Boekovina (het noorden van Moldavië) en annexeerde het Ottomaanse Rijk het zuidoostelijke gedeelte van Moldavië, de Boedzjak (Roemeens: Bugeac).

Een van de grootste Hongaarse koningen, Matthias Corvinus (in het Roemeens bekend als Matei Corvin - hij was oorspronkelijk een Roemeen, heerser tussen 1458–1490), was geboren in Transsylvanië en is geclaimd door de Roemenen vanwege zijn Roemeense vader, Johannes Hunyadi (Roemeens: Iancu de Hunedoara), maar is ook geclaimd door de Hongaren vanwege zijn Hongaarse moeder. Later in 1541, werd Transsylvanië officieel een multi-etnisch vorstendom, onder suzereiniteit van het Ottomaanse Rijk na de Slag bij Mohács.

Het vroege moderne Roemenië
Michaël de Dappere (Roemeens: Mihai Viteazul) (1558 - 9 augustus 1601) was heerser van Walachije (1593-1601), van Transsylvanië (1599-1600) en van Moldavië (1600). Tijdens zijn bewind werden zijn drie vorstendommen, die voor grotendeels bewoond waren door Roemenen, voor het eerst verenigd en bestuurd door één vorst. Hij is één van Roemeniës nationale helden.

Aan het eind van de 18e eeuw veroverde Oostenrijk-Hongarije Transsylvanië. Tijdens de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie (1867-1918) werden de Roemenen in Transsylvanië onderdrukt door de politiek van ‘magyarisatie’ door de Hongaarse overheid.

Na eeuwen van Ottomaanse overheersing in Moldavië en Walachije begonnen ook de Roemenen daar zich steeds meer onderdrukt te voelen. Zo begon er in 1848 in Walachije een nationalistische revolutie onder leiding van Tudor Vladimirescu, die echter hardhandig werd neergeslagen. Walachije bleef onder Ottomaanse overheersing.

Koninkrijk Roemenië
Walachije en Moldavië verklaarden zich onafhankelijk van de Turken in 1859 en kozen dezelfde vorst, Alexander Johan Cuza (Roemeens: Alexandru Ioan Cuza), maar werden niet erkend door Frans Jozef I van Oostenrijk. Sultan Abdülaziz erkende deze staat uiteindelijk op 23 december 1861, waarna Moldavië en Walachije op 24 januari 1862 formeel werden verenigd tot Roemenië met als hoofdstad Boekarest. Cuza werd in 1866 vervangen door Karel van Hohenzollern-Sigmaringen (Carol I). Tijdens de Russisch-Turkse oorlog tussen 1877-1878 vocht Roemenië aan de Russische zijde; in 1878 werd de onafhankelijke staat Roemenië officieel bevestigd door de Grootmachten tijdens het Congres van Berlijn. In ruil voor het afstaan van de drie zuidelijke districten van Bessarabië aan Rusland, die door Moldavië na de Krimoorlog in 1852 waren herwonnen, ontving Roemenië de Dobroedzja. In 1881 werd het vorstendom Roemenië opgeheven en kwam er een nieuw koninkrijk voor in de plaats; de vorst Carol I werd gekroond tot Koning van Roemenië.

Tijdens de Tweede Balkanoorlog in 1913 verwierf Roemenië de zuidelijke Dobroedzja van Bulgarije bij het Verdrag van Boekarest.

Na twee jaar neutraliteit in de Eerste Wereldoorlog verklaarde Roemenië de oorlog aan de Centralen. De Roemeense campagne eindigde in een ramp voor Roemenië; de Centralen bezetten een groot deel van het land en vernietigden een groot deel van het Roemeense leger in vier maanden. Na de oorlog vielen onder andere het Russische Rijk en Oostenrijk-Hongarije, waarna Bessarabië (1917), Boekovina en Transsylvanië (1918) toegevoegd werden aan het Roemeense koninkrijk. Het verdrag van Trianon in 1920 zorgde ervoor dat ook de regio's Banaat, Cri&#351;ana en Maramure&#351; aan Roemenië werden toegevoegd. Het nieuwe Roemenië zou grenzen aan Joegoslavië, Hongarije, Tsjechoslowakije, Polen (Woiwodschap Stanis&#322;awów), de Sovjet-Unie en Bulgarije.

Op 15 oktober 1922 werd Koning Ferdinand (de neef van Carol I, koning van Roemenië sinds 1914) in Alba Iulia, in het hart van Transsylvanië, tot koning van het Complete-Roemenië gekroond.

Roemenië tijdens de Tweede Wereldoorlog
Vlak voor de Tweede Wereldoorlog, in 1939, werd Roemenië de grootste olieleverancier van Duitsland. In 1940 greep generaal Ion Antonescu met een staatsgreep de macht. Antonescu gedroeg zich als een dictator en werkte samen met de IJzeren Garde, een fascistische groep.

In 1940 werden het noorden van Boekovina, Bessarabië, het noorden van Transsylvanië en het zuiden van de Dobroedzja bezet door Russische, Hongaarse en Bulgaarse troepen. Carol II trad datzelfde jaar in paniek af en werd opgevolgd door de jonge Michael. De regering zocht hulp en sloot uiteindelijk aan bij Nazi-Duitsland, Italië, Hongarije en Bulgarije, dus verklaarde Roemenië de oorlog aan de Russen en de geallieerden. In de voetsporen van de Duitsers heroverde Roemenië na Operatie Barbarossa Bessarabië en het noorden van Boekovina op de Sovjet-Unie, onder leiding van de generaal Ion Antonescu. Roemenië ontving van Nazi-Duitsland het gebied Transnistrië, een deel van het huidige Oekraïne.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde het regime van Antonescu, dat met Nazi-Duitsland samenwerkte, een rol in de Holocaust; het regime onderdrukte en vermoordde vele Joden en in mindere mate ook Roma (zigeuners). Volgens een vrij controversieel rapport dat in 2004 door een commissie, benoemd door ex-president Ion Iliescu, werd vrijgegeven waren de Roemeense autoriteiten een van de belangrijkste daders in de planning en de uitvoerders van de moord van 280.000 tot 380.000 Joden, hoofdzakelijk in de oostelijke gebieden van Roemenië.

Roemenië heeft ook zeer actief bijgedragen aan de oorlog tegen de Sovjet-Unie: het aantal Roemeense troepen die samen met de nazi's aan het Oost-front vochten bedroeg ruim een half-miljoen man.

Aan het eind van de oorlog drongen Sovjetlegers in 1944 Roemenië binnen. Koning Michael beëindigde de dictatuur van Antonescu en verklaarde Duitsland de oorlog, maar de conferentie van Parijs in 1947 erkende geen rol van Roemenië in de nederlaag van Nazi-Duitsland.

Communistisch Roemenië
Terwijl Sovjet-Legers in het land gestationeerd waren, werden er in 1946 verkiezingen gehouden; de communisten kregen 80% van de stemmen, dit was echter onmiskenbaar het resultaat van stemmanipulatie. Koning Michaël werd door de communisten (en het Rode Leger) gedwongen afstand te doen van zijn troon. Hij verliet het land, dat hierna prompt werd uitgeroepen tot volksrepubliek. Communist Gheorghe Gheorghiu-Dej kwam aan de macht.

Roemenië was een communistische staat die tot 1958 onder direct militair en economisch bestuur van de USSR stond. In deze periode, werden de schaarse middelen die Roemenië na WO II nog overhad, overhandigd of makkelijker gezegd weggenomen door de Russen na een verdrag, de "SovRom": gemixte Sovjet-Roemeense bedrijven moesten de schade van de Russen in de Tweede Wereldoorlog goedmaken, naast "genereuze" herstelbetalingen aan de USSR. Tijdens deze periode werden er meer dan twee miljoen mensen willekeurig gevangengenomen wegens politieke, economische of andere redenen. Er waren honderdduizenden moorden, martelingen en misbruiken van politieke tegenstanders en gewone burgers. Minstens 200.000 mensen verloren tussen 1948 en 1964 hun leven wegens communistische machtsuitbreiding in Roemenië.

Gheorghiu-Dej rekende in 1952 als nationaal-communist in een showproces af met de rivaliserende Moskougezinde communisten rond Ana Pauker. In 1965 overleed Gheorghiu-Dej en werd Nicolae Ceau&#351;escu eerste secretaris van de partij. Er werd een nieuwe grondwet aangenomen en de naam van het land werd veranderd van Volksrepubliek Roemenië tot Socialistische Republiek Roemenië. Twee jaar later, in 1967, werd Ceausescu benoemd tot staatshoofd. Hij vaardigde het Decreet 770 uit. Onder zijn dictatuur streefde Roemenië naar een onafhankelijker koers binnen het Sovjetblok. Zo werd bijvoorbeeld de Russische inval in Tsjechoslowakije in 1968 veroordeeld, en wenste het land zich niet te mengen in het conflict tussen de SU en China. Ook onderwierp Roemenië zich niet aan de Brezjnev-doctrine, waarin de communistische landen van het Oostblok slechts beperkte soevereiniteit werd gegund. Toch kwam het in 1970 tot een vernieuwing van het vriendschapsverdrag met de SU.

Het binnenlands bestuur van Ceau&#351;escu kenmerkte zich intussen door een toenemende hardheid ten aanzien van alles wat als dissident gedrag werd aangemerkt. Gaandeweg verspeelde de dictator zijn aanvankelijke goodwill in binnen- en buitenland, onder meer door het machtsstreven van zijn echtgenote Elena, en door de bouw van een gigantisch paleis in de hoofdstad Boekarest, waarvoor hele woonwijken moesten verdwijnen (zie Systematizatie).

Een korte periode bracht relatieve economische bloei tussen de late jaren '60 en de vroege jaren '70, die door sommigen het "gouden tijdperk" werd genoemd. Dit tijdperk eindigde geleidelijk aan, eerst politiek en toen economisch. Sommige partijleiders (zoals Ion Iliescu, Corneliu Manescu, of Gheorghe Apostol) stelden tijdens de latere periode van dit tijdperk veranderingen voor, waarom zij gedegradeerd werden. De Roemeense staatsschuld nam enorm toe tussen 1977 en 1981: van 3 tot 10 miljard dollar. De invloed van internationale financiële organisaties zoals het IMF en de Wereldbank groeide en kwam in conflict met Ceau&#351;escu's autarkische politiek. Ceau&#351;escu stelde uiteindelijk een project van totale terugbetaling van de buitenlandse schuld in werking (voltooid in 1989, erg kort voor zijn afzetting). Om dit doel te bereiken, legde hij een beleid op dat Roemenen verarmde en de Roemeense economie uitputte. Hij breidde de politie uit (zie Securitate) en bracht via de massamedia een door het Noord-Koreaanse voorbeeld geïnspireerde persoonsverheerlijking op.

Eén positieve ontwikkeling tijdens deze periode was een vrijwel complete alfabetisering en de ontwikkeling van een efficiënt onderwijssysteem. Nochtans was deze onderwijshervorming niet gekoppeld aan industriële ontwikkeling en urbanisatiebeleid, zodat bijna de helft van de bevolking van Roemenië nog op het platteland woont (ongeveer 47%; zie de Demografie van Roemenië). Een andere ontwikkeling is de besproken terugtocht van de Sovjettroepen in Roemenië, in 1958. Deze terugtrekking maakte het mogelijk om een onafhankelijker buitenlandse koers te varen, zoals bijv. bleek uit de veroordeling van de door Sovjet-Unie geleide invasie van Tsjechoslowakije (1968), en de voortzetting van Roemeens-Israëlische diplomatieke relaties na de Zesdaagse Oorlog van 1967 (Roemenië was het enige land in het Warschaupact dat dit deed), de totstandbrenging van economische (1963) en diplomatieke (1967) relaties met de Bondsrepubliek Duitsland, enzovoort. De nauwe banden tussen Roemenië zowel Israël als de Arabische landen (en PLO) stonden Roemenië toe om een essentiële rol in de processen van Israël-Egypte en van de vrede tussen Israël-PLO te spelen.

Door de onderdrukking van Ceau&#351;escu volgde er een volksopstand in december 1989, begonnen in Timi&#351;oara. Ceau&#351;escu werd afgezet en samen met zijn vrouw Elena na een kort proces in een binnenplaats in Târgovi&#351;te geëxecuteerd. Ion Iliescu werd gelijk daarna tot "redder van Roemenië" en later tot president gekozen. Hij is een ex-communist en volgde een gematigde koers.

Roemenië sinds 1989
Na het eind van de Koude Oorlog in 1989 ontwikkelde Roemenië betere banden met West-Europa.
Toch verlieten vele Roemenen na de revolutie het land wegens ontevredenheid. In 1992 werden de eerste vrije verkiezingen gehouden, waar Iliescu tot president gekozen werd.
Bij de volgende verkiezingen, in 1996, versloeg Emil Ion Constantinescu Iliescu, maar 4 jaar later werd Iliescu weer herkozen. Adrian N&#259;stase werd premier.
Op 12 december 2004 werd Traian B&#259;sescu gekozen tot president. Zijn belofte was om corruptie te bestrijden door bijvoorbeeld alle vroegere leden van de Securitate (Roemeense geheime dienst tijdens het communisme) te ontmaskeren. Hij werd gesteund tijdens verkiezingen door een coalitie, genoemd de Alliantie (DA) van Waarheid en Rechtvaardigheid, die gevormd werd door zijn Democratische Partij en de Nationaal-Liberale Partij. De overheid werd gevormd door een grotere coalitie die ook de Humanistische Partij (nu Conservatieve Partij genoemd) en de etnische Hongaarse partij UDMR omvatte.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Roemeni%C3%AB.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1610.