kunstbus

(advertentie)
Er staan 3 artikelen in onze webwinkel Kunstbus


Winston karaf/vaas Per Lutken voor Holmegaard, Denemarken

Deze zeldzame vaas of karaf is ontworpen door Per Lutken voor Holmegaard in Denemarken. Deze karaf is ooit aangeschaft in het chique warenhuis van Hans Hansen in Kolding in Denemarken.
Prijs: € 300

Dit artikel is 24-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Scepticisme

Het scepticisme

1 twijfel
2 richting in de wijsbegeerte die ervan uitgaat dat de mens niets met zekerheid kan weten

De scepticus (de)(sceptici)
1 iem. die geneigd is aan alles te twijfelen
2 (filosofie) aanhanger van het scepticisme

Scepticisme kan twee vormen aannemen:
. Filosofisch scepticisme: men onderzoekt of het mogelijk is of je de echte waarheid kunt vinden en of de eigen overtuigingen en meningen de toets der kritiek kunnen doorstaan.
. Wetenschappelijk scepticisme: men onderzoekt of de beweringen van anderen de toets van de wetenschappelijke methode kunnen doorstaan dat wil zeggen herhaalbaar en falsificeerbaar zijn. Meestal zijn paranormale claims en excentrieke uitvinders het onderwerp van sceptische onderzoekers.

Daarnaast wordt de term scepsis (Gr. skepsis = onderzoek) of sceptisch in het dagelijks spraakgebruik gebruikt. Men kan bijvoorbeeld sceptisch zijn of een beloofd rendement van een beleggingsrekening wordt gehaald; of een sporter wel zal gaan winnen als deze favoriet is, etc.

Filosofisch scepticisme
Het filosofisch scepticisme is de filosofische stroming die stelt dat de menselijke geest van nature onbekwaam is om iets met zekerheid te weten. De basis van dit scepticisme wordt gevonden bij de klassieke filosoof Pyrrho van Elis (360 - 275 v.Chr.). Deze stelde dat doordat onze premissen zijn gebaseerd op andere premissen, we niets zeker kunnen weten en de betrouwbaarheid van alles in twijfel getrokken dient te worden. Ook moeten we voortdurend over onze oordelen reflecteren. Het pyrrhonisme constateert dat voor elkaar tegensprekende wijsgerige systemen goede argumenten lijken te bestaan. De enige aanvaardbare houding is dus de oordeelsonthouding (epochè).

Oudheid
Reeds vroeg in de geschiedenis van de Griekse filosofie kwam twijfel op aan de betrouwbaarheid van de menselijke waarneming. Dat leidde logischerwijs tot de vraag hoe betrouwbaar de menselijke kennis is, en of de menselijke kennis aanspraak kan maken op zekerheid. Een van de vroegste voorlopers van het filosofisch scepticisme is Gorgias (ca. 480 – na 399 v.Chr.), die zijn ontologisch scepticisme zelfs zover dreef dat hij beweerde dat er niets bestond.
Het Griekse scepticisme, voor zover aan ons overgeleverd, kan in vier hoofdstromingen onderverdeeld worden. Veel van de hoofdfiguren van het Griekse scepticisme hebben echter, net als Socrates, niets op schrift gesteld.

a) Het 'praktische' scepticisme van Pyrrho (± 365-275 voor Chr.).
Zoals meerdere hellenistische stromingen die opkwamen na Aristoteles was Pyrrho's scepticisme gericht op het bereiken van een gemoedsrust, de onverstoorbaarheid (Gr: ataraxia). Deze wordt bereikt door onder alle omstandigheden ons oordeel op te schorten (Gr: epochè). Men streeft niet langer naarstig naar kennis, erkent dat men het niet weet, hetgeen een soort innerlijke rust tot gevolg heeft.

b) De 'nieuwe' Academie, zogenoemd omdat de belangrijkste figuren hoofd van de door Plato gestichte 'Academie' waren: Arcesilaus van 268-241 v.Chr. en Carneades van 156-129 v.Chr. Zij zetten niet zozeer Plato's werk verder, maar bestreden alle filosofen die in hun ogen 'dogmatisch' waren, d.w.z. zij die pretendeerden dat de mens de waarheid kan kennen. Zo bestreden zij de kenleer, de theologie en de opvatting aangaande het noodlot van de Stoïcijnen. (De details van de discussie over het noodlot kennen we met name uit Cicero's werk De Fato.)

Er werd tegen hen ingebracht, dat een sceptisch filosoof in het dagelijks leven nooit handelend zal kunnen optreden. Daar stelde Carneades zich tegen teweer door zijn probabilisme: ook zonder kennis van de waarheid kan de mens handelend optreden, en wel op grond van waarschijnlijkheden. Men kan dit zien als een concessie, want hoe kan men zeggen dat iets waarschijnlijk is, als men tevens zegt niet te weten wat waarheid is? Maar voor Carneades speelt de waarschijnlijkheid uitsluitend binnen de relatie van de mens tot de zintuiglijke indrukken die hij ontvangt. Over de relatie van die indrukken met de daaraan ten grondslag liggende voorwerpen doet hij geen uitspraak.

c) Het 'dialectische' scepticisme, voornamelijk vertegenwoordigd door Aenesidemus (1e eeuw voor Chr.). Aenesidemus is één van die hoofdfiguren die zelf niets op schrift gesteld heeft. Desalnietttemin gaat men ervan uit dat hij een arsenaal aan argumenten heeft opgesteld tegen de betrouwbaarheid van de zintuiglijke waarneming (de zgn. tien tropen) en ook acht specifieke tropen gericht tegen het begrip 'causaliteit'.

d) Het 'empirisch' scepticisme, waarvan Menodotus en Sextus Empiricus, beiden arts, en levend in de 2e eeuw van onze jaartelling, de belangrijkste vertegenwoordigers zijn. Deze vorm van scepticisme dankt zijn naam aan het empirisch handelen van artsen: men baseert zich op de waarneming van het verloop van de ziekte en de eventuele uitwerking van een geneesmiddel, zonder zich te bekommeren om oorzaken.
Deze sceptici hanteren het begrip 'teken'. Maar dan niet zoals dogmatische filosofen dit doen (voor wie er tekens bestaan die verwijzen naar iets dat we niet op een andere manier kennen (bijvoorbeeld God, of atomen), maar minder pretentieus: rook is een teken dat naar brand verwijst, het woord 'Athene' verwijst naar de stad die ik ken.

Sextus is onze belangrijkste bron voor de kennis van het scepticisme in de oudheid, omdat een groot deel van zijn werken is overgeleverd. Hij bespreekt hierin voorafgaande sceptische filosofen, en behandelt uitputtend de argumenten die zijn uitgewisseld tussen sceptici en dogmatici.

In zijn Hoofdlijnen van Pyrrhonisme geeft hij als definitie van het scepticisme: "Het scepticisme is de kunde om zowel verschijnselen als denkbare zaken, op welke wijze dan ook, tegenover elkaar te plaatsen, waardoor we vanwege de gelijkwaardigheid van de tegenovergestelde zaken en argumenten eerst tot opschorting van oordeel komen en vervolgens tot onverstoorbaarheid."

Modern scepticisme
De visies van Pyrrho en Carneades zijn later door anderen genuanceerd. De Franse filosoof Michel Eyquem de Montaigne (1533 - 1592) beschouwt de visie van Pyrrho als een tijdelijke. Ook David Hume (1711 - 1776) zwakt de visie van Pyrrho wat af en stelt dat het enige wat wij kunnen kennen onze eigen ideeën en impressies zijn.

Binnen de hedendaagse filosofie wordt anders dan voorheen niet meer gestreefd naar een allesomvattende filosofische theorie. In reactie op de modernistische visie die zich sinds Descartes had ontwikkeld, zijn twee stromingen ontstaan, het postmodernisme en het pragmatisme. De pragmatisten volgen de visie van de Montaigne dat het scepticisme een "voorlopige" visie is. De bekende moderne sceptische filosoof Brit Bertrand Russell was door zijn scepticisme ook een overtuigd agnost. Een prominente Belgische scepticus is de filosoof Etienne Vermeersch.

Immanuel Kant, een Duits filosoof die het Scepticisme van zijn tijd bestreed, had ook een idee over wat kennis is. Volgens hem bestaat echte kennis uit oordelen (proposities). Er zijn twee soorten oordelen. Enerzijds zijn er de analytische oordelen en anderzijds de synthetische. Analytische oordelen zijn oordelen die a priori zijn. Ze zijn dus bij voorbaat waar. Synthetische oordelen, die gebaseerd zijn op ervaring, kunnen a priori of a posteriori zijn. A posteriori betekent dat ze pas waar kunnen zijn na een zintuiglijke waarneming. Kant zei dat echte kennis bestaat uit synthetische oordelen die a priori zijn.

Wetenschappelijk scepticisme
Het wetenschappelijk scepticisme is gerelateerd aan het filosofisch scepticisme. Het is een belangrijk onderdeel van het empirisme, dat in de wetenschap wordt gebruikt. Men gaat er hier vanuit dat de theorie de waarneming moet volgen. Aan de hand van deze waarneming wordt een nieuw model gemaakt of een oud model getoetst. Men onderzoekt in het wetenschappelijk scepticisme of het model de waarnemingen kan verklaren. Ook onderzoekt men of de waarneming herhaald kan worden. Wordt er niet aan deze voorwaarden voldaan, dan dient het model of de waarneming verworpen te worden.

Verenigingen
Vanuit de overtuiging dat een sceptisch-wetenschappelijke houding in de samenleving bevorderd dient te worden, zijn in veel westerse landen sceptische verenigingen opgericht. Deze stellen zich ten doel allerlei beweringen op de rand van de wetenschap kritisch te onderzoeken en het publiek over de resultaten van dat onderzoek te informeren. In engelstalig gebied zijn de acties van James Randi en zijn "One Million Dollar Paranormal Challenge" bekend geworden, als ook The Skeptics Society en het "Committee for Skeptical Inquiry (CSICOP)", dat gesteund werd door bekende wetenschappers als Carl Sagan, Isaac Asimov, Francis Crick en Stephen Jay Gould. In Duitstalig gebied bestaat de "Gesellschaft zur wissenschaftlichen Untersuchung von Parawissenschaften (GWUP)" met 800 wetenschappers in zijn ledenbestand met soortgelijke doelen. In Nederlandstalig gebied zijn de Stichting Skepsis en de Vereniging tegen de Kwakzalverij op dit gebied actief.

Andere bekende sceptici zijn onder andere het illusionisten-duo Penn & Teller, illusionist Criss Angel, goochelaar en mentalist Derren Brown, journalist Christopher Hitchens, schrijver Sam Harris, filosoof Daniel Dennett en evolutiebioloog Richard Dawkins. De laatstgenoemde wijdde onder meer de televisie-documentaires The Enemies of Reason en The Root of all Evil? aan het onderwerp.

Het werk van deze sceptische verenigingen en publieke sceptici roept veel kritiek en weerstand op onder aanhangers van de te licht bevonden theorieën.

Vrijdenkerij
Vrijdenkerij (in België: vrijzinnigheid) of vrijdenken, is de opvatting dat men zich in zijn denken uitsluitend door wetenschap en logica en niet door autoriteitsgeloof of traditie moet laten leiden. Vrijdenkers keren zich daarbij sterk tegen elke vorm van dogma.

"Sapere aude!" ("Durf te denken!") - Immanuel Kant

De term freethinker ontstond in Engeland kort voor 1700. Aanvankelijk werden er diegenen mee aangeduid die zich op het terrein van de godsdienst vrijer opstelden. Geleidelijk kreeg het begrip een radicalere inhoud en sinds de 19e eeuw zijn de meeste vrijdenkers atheïst.

In Nederland ontstond in 1856 te Amsterdam een eerste vereniging van vrijdenkers: De Dageraad (sinds 1957 De Vrije Gedachte (Vereniging tot bevordering van zelfstandig denken) geheten). Haar grootste bloeiperiode kende zij in de tijd tussen de twee wereldoorlogen. Een belangrijke vertegenwoordiger van het vrijdenken in Nederland was toen de filosoof Leo Polak (1880-1941).
Belangrijke figuren van het begin waren Johannes van Vloten (1818 - 1883) en Multatuli (1820 - 1887). Een band met de opkomende arbeidersbeweging werd gelegd via mensen als Domela Nieuwenhuis (1846 - 1919) en A.H. Gerhard (1858 - 1948). De vereniging stelt zich ten doel het bevorderen van het vrijdenken, dat wil zeggen een humanistisch-atheïstische levenshouding die gebaseerd is op redelijk – door de rede geleid leren kennen van de werkelijkheid – en zedelijk handelen naar normen die onder meer voortkomen uit solidariteit met de medemens. Het orgaan van de vereniging heette sinds 1969 eveneens De Vrije Gedachte en sinds kort De Vrijdenker. In 1978 werd de naam van de vereniging veranderd in 'Vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte' .

In België, waar in plaats van vrijdenkerij vaker de term vrijzinnigheid wordt gebruikt, ontstond in 1854 de eerste organisatie van vrijzinnigen: 'L'Affranchissement' . In 1856 volgde de vereniging 'Les Solidaires' , in 1860 'L'Association de la Démocratie militante Le Peuple' en in 1863 'La Libre Pensée' . De belangrijkste figuren uit deze kringen van vrijzinnigen waren César de Paepe, Victor Arnould en Jan Pellering.
In 1969 kwam een overkoepelend organisme tot stand: de Unie van Vrijzinnige Verenigingen (UVV).


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Scepticisme

(advertentie)
Er staan 3 artikelen in onze webwinkel Kunstbus


Winston karaf/vaas Per Lutken voor Holmegaard, Denemarken

Deze zeldzame vaas of karaf is ontworpen door Per Lutken voor Holmegaard in Denemarken. Deze karaf is ooit aangeschaft in het chique warenhuis van Hans Hansen in Kolding in Denemarken.
Prijs: € 300

Pageviews vandaag: 936.