kunstbus
Dit artikel is 28-08-2009 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Stolp

Stolp kan verwijzen naar:

. stolp (omhulsel), een glazen omhulsel;
. stolp (fles), een glazen flesdeksel;
. stolp (mand), een klokvormige mand;

. een bepaald soort boerderij, de stolpboerderij.

Stolpboerderij
Een stolpboerderij is een boerderijtype, dat vooral in Noord-Holland voorkomt. Het is een vierkante boerderij met een piramidevormig dak. Onder dit dak was plaats voor de boerenfamilie, het vee, het hooi, de wagens en andere werktuigen. Dit boerderijtype valt in de hoofdgroep Noordelijke huisgroep.

Geschiedenis
De bouw van stolpboerderijen is ongeveer vanaf 1600 ontstaan om de regen en wind te trotseren. De middeleeuwse boerderijen waren langwerpig: Vooraan het woongedeelte, daarachter de stal en daarachter de hooiberg. Om het hooi te beschermen tegen regen en wind werd de hooiberg aan de zijkanten dichtgetimmerd. Uitbreidingen van de boerderij werden tegen de hooiberg aangebouwd, waardoor de hooiberg steeds meer het centrum van de boerderij werd en langzaamaan ontstond de stolpboerderij. Naarmate de boerenbedrijfjes zich ontwikkelden, werden de stolpboerderijen groter en hoger.
De bouw van stolpboerderijen werd onder andere toegepast in de nieuwe droogmakerijen Beemster, Purmer en Schermer. Tussen 1840 en 1880 ging het erg goed in de agrarische sector en werd er een groot aantal stolpboerderijen bijgebouwd.

Constructie
Een stolpboerderij bestaat uit een vierkante constructie van houten balken of scheepsmasten waarop het dak rust. Deze ruimte werd gebruikt om hooi op te slaan. De ruimte daaromheen werd gebruikt als woongedeelte, stal, wagenschuur en werktuigenberging. De zijwanden werden in het begin gemaakt van hout, net als de meeste huizen in de Zaanstreek en het Waterland. Er was veel hout voorradig door de houthandel met het Oostzeegebied en hout rot niet in het drassige landschap. Later werden de wanden ook van steen gemaakt. De zijwanden hebben geen dragende functie. Het dak is gemaakt van riet, soms met kunstig uitgesneden patronen. Ook riet was volop voorradig, het weegt niet veel, het heeft een relatief glad oppervlak, waardoor het stormvast is en het is waterdicht, waarbij het wel uitwasemt.

Het woongedeelte ligt aan de zuidkant, met de bedsteden aan de kant van het hooi. Het hooi en het rieten dak werken isolerend. Ook de koeien en paarden geven veel warmte af. In de zomer als de dieren buiten lopen, werd een gedeelte van de stal vaak ingericht als woongedeelte; de zogenaamde zomerstal.

Boven het woongedeelte werd vaak een gedeelte van het rieten dak weggelaten, met rechte of gebogen begrenzingen. Hier was het brandgevaar groter en het riet was niet noodzakelijk voor de uitwaseming van het vee. Het vrijgekomen gedeelte en de nok werd met gitzwart geglazuurde dakpannen bedekt. Dit levert vaak fraaie dakspiegels op. Sommige stolpboerderijen hebben een klok- of trapgevel.

Heden
Sinds de Tweede Wereldoorlog is het aantal stolpboerderijen in Noord-Holland sterk verminderd. De stolpen zijn te klein of te ouderwets voor een modern agrarisch bedrijf. Daarnaast gaat het houtwerk rotten door de verlaging van het grondwaterpeil, waardoor de fundering van de stolp gaat verzakken. Ook door blikseminslagen gaan veel stolpboerderijen verloren.

Er zijn een paar duizend stolpboerderijen over in Noord-Holland, waarvan er een paar honderd onder monumentenzorg vallen.

In 1988 werd de "Boerderijenstichting Noord-Holland Vrienden van de Stolp" opgericht.

Stolp, een glazen omhulsel
Een stolp is een klokvormig glazen omhulsel, van boven rond en van onderen open. Het vormt vaak een eenheid met een onderstuk waarop voorwerpen geplaatst kunnen worden die beschermd moeten worden tegen stof en vuil: een droogboeket, een staand klokje, een plastiek. Een stop kan ook gebruikt worden om iets af te scherpen van insecten zoals een kaasstolp. Een stolp kan enkele centimeters groot zijn, maar ook afmetingen tot boven een meter krijgen; hoe groter ze worden hoe breekbaarder ze ook worden.
In de rooms-katholieke cultuur wordt een stolp vaak over beelden van importantie als een crucifix, of het beeld van een heilige gezet; deze vorm van bescherming was vooral populair tussen ca. 1800 en 1950. Vooral afbeeldingen van Christus, Maria, van Sint-Antonius en Piƫta-voorstellingen waren zeer populair. In weinig katholieke gezinnen ontbrak zo'n stolp, die een plaats kreeg op een schouw of een kast.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Stolp

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.


Er is nog niet op dit artikel gereageerd.

Pageviews vandaag: 304.