kunstbus

Dit artikel is 19-02-2009 voor het laatst bewerkt.

Synesthesie

Synesthesie kan verwijzen naar:
1. synesthesie (stijlfiguur) - een stijlfiguur
2. synesthesie (zintuig) - een eigenschap van de hersenen

1. Synesthesie is een stijlfiguur waarbij een combinatie van de indrukken van verschillende zintuigen in uitdrukkingen wordt gebruikt.
. schreeuwende kleuren (heeft betrekking op gehoor en gezicht)
. warme gedachten (heeft betrekking op gevoel)
. bittere woorden (heeft betrekking op smaak en gehoor)
. warme stem (heeft betrekking op gehoor en gevoel)
. scherpe blik (heeft betrekking op gevoel en gezicht)

Synesthesie kan worden gezien als een bijzondere vorm van de metafoor.


Hoe iemand met synesthesie letters en cijfers zou kunnen ervaren (niet "zien")

2. Synesthesie is een eigenschap van de hersenen die slechts bij een gering aantal van de populatie in waarneembare graad aanwezig is. De mensen bij wie dit verschijnsel plaatsvindt, hebben een aanzienlijk groter aantal verbindingen tussen verschillende hersendelen dan de middelmaat en nemen meerdere soorten impulsen tegelijk waar, ook als die in feite in het algemeen door andere zintuigen worden gegenereerd.

Oorsprong en manifestatievormen
Deze verbindingen zijn bij de geboorte al bij iedereen aanwezig, maar worden gedurende de ontwikkeling (van mensen die deze 'afwijking' niet hebben) deels verbroken. Bij een synestheet blijven sommige verbindingen intact. Hierdoor leiden waarnemingen via een zintuig tot gelijktijdige waarneming van eigenschappen die tot andere zintuigen behoren. Zo iemand proeft dan bijvoorbeeld iets wanneer hij een muziekstuk hoort, of hoort kleuren bij muziek, associeert letters, cijfers of woorden met kleuren enz. Ook mensen die geen synesthesie hebben, kunnen er aanleg voor hebben. Niet alle verbindingen zijn immers verbroken, en met veel oefening zou je synesthesie zelfs aan kunnen leren. Ook testen met LSD hebben uitgewezen dat er daadwerkelijk een verbinding bestaat tussen bijvoorbeeld geluid en kleur.

Volgens de Canadese psychologe Daphne Mauer is de conclusie op haar onderzoek met baby's dat iedereen een eigen graad van synesthesie heeft vanwege de intense synaptogenese die de eerste levensmaanden en -jaren in de hersenen plaats vindt. Door het pruningproces verdwijnen de meeste van die verbindingen vrij spoedig. Bij een klein percentage echter blijven zij onder invloed van hun genen en behouden deze mensen hun hoge gevoeligheid. Het synesthesievermogen schept bij hen mogelijk de onverwachte waarnemingscapaciteiten.

Verspreiding over de populatie
Men schatte vroeger dat het voorkomt bij 1 op de 2000, of zelfs 1 op de 500 mensen, in een of andere vorm. Maar volgens de laatste schattingen hebben ongeveer 5% van de mensen één-of-andere 'vorm' van synesthesie. Ook maakt synesthesie vaak deel uit van het beelddenken. Bekende personen met synesthesie zijn: Vladimir Nabokov, Frank Zappa, Richard Feynman, Olivier Messiaen, Wassily Kandinsky, David Hockney, Chris Urbanowicz, Aphex Twin, Hélène Grimaud en Duke Ellington. Ook Liszt ervoer kleuren bij de muziek en riep het orkest soms onthutst toe: "Wat meer blauw in deze episode aub". Blijkbaar dacht hij dat iedereen het zo ervoer.

Voornaamste kenmerken van synesthesie
Synesthesieën zijn
. individueel verschillend
. voor de betrokkene "al altijd zo geweest", d.w.z. zolang als men zich kan herinneren
. onwillekeurig, treden dus op zonder een wilsact van de betrokkene
. ervaren zonder invloed van alcohol, drugs of medicatie
. niet gebonden aan een specifieke situatie, herinnering of enigerlei indruk

Synesthesie en beelddenken
Een beelddenker maakt ook vaak gebruik van één-of-andere vorm van synesthesie. Bijvoorbeeld kan een combinatie van gehoor en zicht naar waarnemingen speuren, om bepaalde denkbeelden te bevestigen. Mensen met deze 'hyper-sensorische ingesteldheid' nemen vaak meer waar dan mensen zonder deze 'afwijking'. De wisselwerking van het duidelijke waarnemen en de efficiënte verwerking ervan, is veelal de basis voor beelddenkers.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Synesthesie


Pageviews vandaag: 2317.