kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 27-01-2011 voor het laatst bewerkt.

Taoisme

Taoïsme

Het taoïsme (ook gespeld: daoïsme) is een filosofische stroming, die haar wortels heeft in de vroegste Chinese cultuur en waarvan de oudste opgetekende bronnen uit de late Zhou-dynastie stammen (481-221 v.Chr. - periode der 'Strijdende Staten').

Letterlijk betekent Tao 'weg/doelgericht-gaan', hetgeen ook in het Chinese karakter voor Tao valt te herkennen.

Het centrale thema van het taoïsme is de allesomvattende universele natuurwet ('Dao' = Weg), waaraan men zich als mens moet aanpassen. De natuur in deze brede zin zou bestuurd worden door de interactie van de kosmische krachten, Yin en Yang. Leven in harmonie met de natuur is een belangrijk ideaal. De door de mensen ingerichte maatschappij wordt als kunstmatig gezien. Het zich terugtrekken uit de mensenwereld is één van de typisch taoïstische fenomenen.

Yin en yang
Volgens het taoïsme is de natuur eerder een gebeurtenis dan een organisatie. De orde die de natuur kent, is steeds in beweging. Alles herhaalt zichzelf eindeloos. De natuur gaat in kringetjes. Yin en yang zijn de tegengestelde principes die in een dynamisch evenwicht de universele orde vormen. Zij staan onder meer voor vrouwelijk en mannelijk, donker en licht, passief en actief, aarde en hemel.

De relatie tussen yin en yang heeft drie eigenschappen:
- yin en yang zijn altijd beide aanwezig;
- yin en yang volgen elkaar op in een cyclus;
- wanneer yin toeneemt, neemt yang af, en omgekeerd.

Deze eigenschappen zijn eenvoudig voor te stellen als de cyclus van een etmaal. Dag en nacht zijn elkaars tegenhanger; ze volgen elkaar op; wanneer de nacht op zijn hoogtepunt is geweest, begint de dag aan te breken, en wanneer de dag voorbij is, wordt het nacht.

Terugkeer is de beweging van de tao
Alle natuurfenomenen zijn onderhevig aan verschillende yin-yangcycli, zoals de cycli van een etmaal, de wassende en afnemende maan, de seizoenen en een mensenleven door elkaar lopen. Alles kent een fase van groei, waarna afname volgt. Lente is het kleine yang, zomer het grote yang, dat opgevolgd wordt door het kleine yin, de herfst en het grote yin, de winter. Steeds opnieuw, in een eeuwige opvolging. De dynamiek van alle cycli heeft tot gevolg dat niets een blijvende aard heeft.

De Tienduizend Dingen
De Chinezen hebben deze yin-yangkosmologie verder verfijnd in een stelsel waarin alchemie, astrologie en rekenkunde een rol spelen. De relatie tussen yin en yang en de zichtbare werkelijkheid is als volgt te omschrijven: Yin en yang komen tot uiting in vijf elementen, die vanwege hun dynamiek ook wel fasen genoemd worden. De elementen brengen elkaar voort of vernietigen elkaar: water, hout, vuur, aarde en metaal.
Vijf is een getal dat in de Chinese ideeënwereld een grote betekenis heeft. Zo zijn er vijf windstreken, vijf kleuren, vijf smaken, vijf planeten, en vijf tonen in de toonladder. Deze worden allemaal in verband gebracht met de vijf elementen. De vijf elementen nemen uiteindelijk zichtbare vorm aan in wat de Tienduizend Dingen genoemd wordt: de natuurlijke verschijnselen.

Volksreligie
Was het taoïsme van oorsprong een filosofie zonder specifieke goden, later heeft het zich ontwikkeld als een ware volksreligie en werden een groot aantal goden, heiligen en andere wezens aan het pantheon toegevoegd. Hierbij ondervond het een sterke (wederzijdse) invloed van het boeddhisme. Ook werden magische rituelen vaak afkomstig van een oeroud sjamanisme geïntegreerd.

Het taoïsme heeft zich o.a. van oudsher beziggehouden met onsterfelijkheid en methoden om dit te bereiken. Vele pogingen zijn gedaan en claims geponeerd om met hulp van magie en alchemie het benodigde levenselixer samen te stellen.

Ook werd de alchemie beoefend om bijvoorbeeld goud te bereiden. Hierdoor waren het vooral taoïsten die aan de wieg stonden van de ontluikende natuurwetenschappen in China. Men veronderstelt wel dat de voortrekkersrol van deze wetenschappelijke dilettanten China in feite geen dienst bewezen heeft. Doordat natuurwetenschappen lange tijd vereenzelvigd werden met mystiek en toverkracht werden ze veracht door de wereldlijke macht.

De teksten
De filosofische traditie van het taoïsme is tussen de vijfde en derde eeuw voor Christus in China ontstaan. Twee literaire werken vormen de basis van het taoïsme: de Tao-te ching door Lao Zi en een bundel essays, gedichten en verhalen, de Zhuangzi. Deze teksten zijn eerst mondeling overgeleverd, in een ritme ondergebracht, geordend, aangepast, van commentaar voorzien en uiteindelijk opgeschreven.

Het belangrijkste boek is de Tao Te Ching ("Het boek over de Weg en de Deugd"). Het is een bundel van 81 korte teksten. Lao Tse of Laozi wordt beschouwd als de auteur, alhoewel de verzameling teksten waarschijnlijk niet één auteur heeft gehad, maar geleidelijk is gegroeid. De Tao Te Ching of Daodejing bestaat uit een groot aantal mystieke spreuken. Bekend zijn ook de paradoxen uit dit boek. De teksten gaan over hoe juist te handelen in het leven en ze geven een uitleg over ons bestaan. Tao heeft te maken met de oorspronkelijkheid en de oerbron van het universum. Tao is in werkelijkheid niet zomaar te vertalen. Het is inderdaad mystiek, maar heeft ook te maken met het gewone leven van elke mens.

In de jaren 70 van de 20e eeuw kwam uit een graf uit de Han-dynastie bij Mawangdui (provincie Hunan) een manuscript van de Daodejing tevoorschijn, geschreven op bamboelatjes. Het was in het bezit van de zoon van de markies van Dai, die in 186 v.Chr. gestorven is. Deze kopie van de Daodejing is de oudste versie van dit geschrift ooit gevonden.

Het tweede belangrijke boek van het taoïsme is de Zhuangzi, vernoemd naar de legendarische auteur. Dit boek gaat over de ideeën en daden van Laozi. Het propageert de eenvoud in het leven, zonder hartstocht en zonder kennis. Het werk dateert waarschijnlijk uit de eerste eeuw v.Chr. Evenals het boeddhisme heeft ook het taoïsme verschillende scholen (of sekten) voortgebracht.

Filosofie
. Yin (阴) en Yang (阳) zijn de universele antagonisten, de complementerende kwaliteiten van het bestaan. Zo kan koude (Yin) niet bestaan zonder warmte (Yang), andere voorbeelden van Yin-Yang zijn water-vuur, maan-zon en vrouw-man.
. Taj Ji (太極) betekent 'het hoogste uiterste' en is het oneindige en fundamentele principe van evolutie en zelf-organisatie. Het is de eenheid van Yin en Yang (☯) en daarmee het hele bestaan.
. Wuxing (五行) is het harmonische systeem van de vijf elementen: water, vuur, aarde, metaal, hout. Het systeem heeft een productiecyclus (Sheng): hout -> vuur -> aarde -> metaal -> water -> hout; en een controlecyclus (Ke): hout -> aarde -> water -> vuur -> metaal -> hout. De twee cycli vormen samen een pentagoon met een vijfpuntige ster erin.
. Wu Wei (无为) is het niets doen of loslaten. Een taoïst probeert zich niet te verzetten tegen de loop der dingen, maar daar spontaan in mee te gaan.

Het religieuze taoïsme
De ontwikkeling van het taoïsme naar een volksreligie vond plaats vanaf de tweede eeuw, tijdens het verval van de Han-dynastie.

Er ontstond een soort kerkelijke organisatie met aan het hoofd de 'Hemelse meester' (Tianshi) met vastgelegde rituelen rondom een groot aantal goden en heiligen. Een deel van de leer ging over allerlei mystieke eigenschappen geassocieerd met natuurlijke fenomenen, zoals bergen, rivieren, de vijf elementen, enz. De gelovige probeerde door tussenkomst van de goden en mystieke praktijken zijn lot op aarde te verbeteren of zelfs onsterfelijkheid te bereiken.

De eerste Hemelse Meester was Zhang Daoling (34-156). Hij werd de leider van een door hem opgerichte sekte, de Tianshi, en werd door zijn zoon opgevolgd. Deze erfopvolging werd steeds voortgezet en de lijn van Hemelse Meesters heeft zich tot op de huidige dag (in Taiwan) doorgezet.

Het Pantheon
Behalve verering voor allerlei kosmische krachten, heeft het religieuze taoïsme ook een groot aantal goden voortgebracht. Vele van deze goden waren legendarische volkshelden of ingelijfde lokale godheden uit andere religies, zoals het boeddhisme en via deze zelfs uit het hindoeïsme (zie: syncretisme). De door het volk diep vereerde Matsu (ook: Tin Hau) werd door de Taoïstische priesterscholen en de keizer na een aantal eeuwen erkend. Zij is de godin van zij die werken op zee. Er zijn vele tempels aan haar gewijd. Tijdens een periode in de Chinese geschiedenis werd zij vereerd als 'Keizerin van de Hemel'. Guan Yu was een generaal in het keizerlijke leger aan wie overwinningen van mythische omvang zijn toegeschreven. Guanyin, Lü Dongbin, De Jadekeizer: Yu Di. De Vijf Hemelse Keizers: Huang Di, de Gele Keizer, Zhuanxu, Keizer Ku, Keizer Yao, Keizer Shun en vele anderen.
Omdat het aantal zo groot is en omdat er een duidelijke hiërarchische relatie tussen de taoïstische goden ontbreekt is het erg moeilijk een representatief overzicht te geven van het taoïstische pantheon.

Ondanks deze acceptatie van vele goden en heiligen behoudt het Taoïsme als beginsel de Tao Te Ching.

Chinese driepoot
Het taoïsme is in veel opzichten tegengesteld aan een andere invloedrijke leer binnen de Chinese cultuur: het confucianisme. Confucianisme, genoemd naar zijn grondlegger, de filosoof Confucius, houdt zich bezig met ethiek, morele verplichtingen en hiërarchische verhoudingen in het maatschappelijke leven en de familie. Daartegenover stelt het taoïsme individualiteit, vrijheid, mystiek en het afwijzen van overheidsinmenging. Vandaar dat het taoïsme altijd in oppositie is geweest tegen de officiële cultuur van het land, terwijl het confucianisme door de eeuwen heen voor de machthebbers wel bruikbaar was.

In de eerste eeuw na Christus drong het uit India afkomstige boeddhisme in China door. Het boeddhisme plooide zich naar de oudere filosofieën van het confucianisme en het taoïsme en kende vooral in de zevende en negende eeuw een invloedrijke groeiperiode. Uit de vermenging van boeddhisme en taoïsme ontstond Chan, wat in het westen bekend is onder zijn Japanse benaming Zen. Confucianisme, taoïsme en boeddhisme vormen de pijlers van de Chinese denkwereld.

Het taoïsme vormt samen het confucianisme en het boeddhisme de basis van het neo-confucianisme.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Tao%C3%AFsme
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 78.