kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 13-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Theater

1. Verzamelnaam voor levende voorstellingen voor publiek Voorbeelden zijn: Absurd toneel, Blijspel, Cabaret, Combitheater, Commedia dell'arte, Dans, Drama, Improvisatietheater (o.a. ook Theatersport), Klucht, Komedie, Locatietheater, Musical, Muziektheater, Opera, Operette, Pantomime, Poppenkast, Straattheater, Toneel, Variété,...

De oorsprong
De wortels van het theater liggen in de religieuze riten van de vroegste samenlevingen. Theater als verzamelnaam voor het verbeelden van goden, handelingen uit het dagelijks leven door muziek en dans is één van de vroegste kunstvormen van de mensheid. Door de hele geschiedenis kan men sporen vinden van liederen en dansen ter ere van een god of meerdere goden. Priesters en gelovigen vertolkten geboorte, dood, verrijzenis, hulp van goden bij jacht, straf door hongersnood, enzovoort.

2. Theatergebouw
Een theater is een gebouw dat middels allerlei technische en logistieke voorzieningen toegerust is voor het vertonen en bijwonen van voorstellingen, optredens en performances.

Schouwburg is vaak synoniem voor theater, maar niet altijd. Een schouwburg is meestal een lijsttheater. Theaters kunnen ook een vlakke vloer hebben. Het woord schouwburg is bedacht door Jacob van Kampen, bouwer van de eerste Nederlandse schouwburg in 1637 aan de Keizersgracht in Amsterdam. De oudste nog in gebruik zijnde schouwburg in Nederland is de Leidse Schouwburg.

Lijsttheater
Een lijsttheater bestaat in essentie uit een zaal voor het publiek en een toneelhuis. Het publiek kijkt door een soort lijst (toneelopening) naar de voorstelling. In feite is het een soort kijkdoos. Veel grote professionele theatergebouwen zijn of bevatten een lijsttheater.
Voordelen van een lijsttheater is dat je heel goed kan zorgen dat alles wat niet gezien mag worden (lampen, theatertechnici, decors voor andere delen van de voorstelling) ook werkelijk niet gezien worden.
Een nadeel is dat je maar één kant van de voorstelling kan zien. Om deze reden wordt veel theater niet meer in een lijsttheater gespeeld, maar bijvoorbeeld buiten, in een fabriekshal, of in een theater met een flexibele indeling, zoals een vlakke vloer theater.

Amfitheater
. rond of ovaal theater met oplopende bankenrijen
. oplopende rijen zitplaatsen in schouwburgen

(Zie onderaan voor het Amphitheatrum)

Grieks theater
De Grieken bouwden hun theaters tegen berghellingen aan, om zo op een eenvoudige wijze de tribunes te kunnen plaatsen. Op het toneel stond een versierde podiummuur, die niet aan de tribunes vastgebouwd werd.

Romeins Theater
Een Romeins Theater (Latijn: theatrum) is een gebouw uit de Romeinse oudheid bedoeld voor theatervoorstellingen. Het Romeinse theater is geëvolueerd uit het Griekse theater. Beide theaters bestaan uit de cavea, de halfronde kuil waarin de tribunes terrasvormig omhoog zijn geplaatst, en de scaena, het podium waarop de voorstellingen gegeven werden.

De Romeinse architecten hadden niet overal in hun rijk geschikte hellingen ter beschikking en bouwden dan zelf een hoge halfronde achterwand met de tribunes. Onder de tribunes werden trappenstelsels gebouwd waarmee de zitplaatsen bereikt konden worden. De Romeinen bouwden achter het podium een hoge toneelgevel, de scaenae frons, die rijkelijk versierd werd met ornamenten, marmeren zuilen, standbeelden en reliëfs. Het theater werd ook voorzien van een groot zeildoek of houten overkapping om 's middags de hete zon buiten te houden. Naast de theaters verschenen bijgebouwen en zuilengalerijen waar het publiek tussen de voorstellingen door kon pauzeren. Dankzij deze perfecte architectuur hebben een aantal Romeinse theaters de tand des tijds doorstaan, en zijn nu voor bezoekers geopend.

De eerste Romeinse theaters waren tijdelijk houten constructies. De Romeinse elite beschouwde een permanent Theater in het algemeen slecht voor de openbare zeden en een stenen, permanent theater dus als ongewenst. Dit taboe werd pas in 61 v.Chr. verbroken toen de machtige generaal Pompeius ter meerdere eer en glorie van zichzelf een groot theater liet bouwen op het Marsveld in Rome. Omdat dit nog verboden was, liet hij boven aan de tribunes een kleine tempel wijden aan Venus Victrix. Hij bracht het zo dat het hele theater een tempel was en de rijen met zitplaatsen voor de toeschouwers de treden naar het heiligdom. Een tempel was namelijk een heilig gebouw en de senaat kon dit niet af laten breken.
Enkele jaren na de bouw van het theater van Pompeius werden het theater van Marcellus en dat van Balbus gebouwd. In veel andere steden van het rijk verschenen ook nieuwe theaters of werden de bestaande Griekse omgebouwd.

Bewaard gebleven theaters
De Romeinen bouwden overal in het rijk theaters. Sommigen hiervan zijn geheel of gedeeltelijk bewaard gebleven, vaak worden deze theaters tot op heden nog gebruikt voor voorstellingen. Enkele voorbeelden van in goede staat bewaard gebleven theaters zijn; Orange in Frankrijk, Sabratha in Libië, Bosra in Syrië en Aspendos in Turkije.

Voorgeschiedenis
Munera
Uit de tijd van de Etrusken stammen de eerste historische feiten met betrekking tot de lijkspelen. Bij de begrafenis van iemand organiseerden de nabestaanden gevechten tussen personen als een rite - de munera (verplichting) - ter ere van de overledene.
Veel later - we zijn dan in het Republikeinse Romeinse tijdperk aanbeland - namen deze riten een zelfstandige vorm aan en werden enige malen door senatoren georganiseerd om de gunst van het publiek te veroveren, maar zij werden nog steeds munera genoemd.

In Rome was een gebruikelijke locatie het Forum Romanum en later het Circus Maximus. Pas zo'n honderd jaar voor het begin van onze jaartelling gingen de Romeinen gebruikmaken van (tijdelijke) houten theaters met een arena in de gebruikelijke ovaalvorm.

Het colloseum

Het Amphitheatrum
Een amfitheater is een ovaal open gebouw uit de Romeinse oudheid dat met name gebruikt werd voor gladiatorengevechten, jachtpartijen en gevechten met wilde dieren. Het woord is een samenvoeging van amfi (aan beide kanten) en theater (schouwplaats), omdat het de vorm had van twee tegen elkaar geplaatste halfronde theaters. De amfitheaters zijn ovaalvormig en mogen dus niet verward worden met de standaard Romeinse theaters, die een halfronde vorm hebben in combinatie met een groot podium.

Het bekendste amfitheater is wel het Colosseum in Rome, maar ook op andere plaatsen in de voormalige Romeinse wereld zijn nog amfitheaters te zien. De amfitheaters van Verona in Italië, en Nîmes en Arles in Frankrijk zijn nog nagenoeg intact en worden regelmatig gebruikt voor opera's en toneelvoorstellingen. In Frankrijk worden er ook stierengevechten gehouden. In El Djem in Tunesië, Trier in Duitsland en vele andere plaatsen zijn ook nog overblijfselen van de oude amfitheaters te zien.

Kenmerkende overeenkomsten tussen de amfitheaters:
. Een onder de arena en tribunes lopende 'hoofd'gang evenwijdig aan- en onder de lange as met vele zijgangen en ruimtes voor: (roof)dieren, ter dood veroordeelden, opslag van materiaal.
. De vloer van de arena was van hout met daar bovenop een dikke laag zand.
. In het geval van het Colosseum was de arena van de tribunes gescheiden door een 4 meter hoge muur voorzien van lage openingen vermoedelijk met deuren waardoor kadavers van gedode dieren en geëxecuteerden uit de arena werden gesleept.
. De tribunes waren ingedeeld naar sociale status. De beste plaatsen vooraan waren voor de hoogwaardigheidsbekleders, daarboven kwamen de zitplaatsen voor de gegoede stand en weer daarboven voor het gewone volk. De vrouwen van senatoren zaten waarschijnlijk helemaal boven.

De spelen
Een dag-programma zag er over het algemeen zo uit:
. 's Ochtends: Venationes: jacht op (roof)dieren.
. Rond het middaguur: Openbare executies. In de eenvoudigste (mildste) vorm werden Romeinse staatsburgers die een ernstig vergrijp zoals moord hadden begaan, ad gladivm (met het zwaard) terechtgesteld. Voor 'mindere' mensen hadden de organisatoren van een festival de vrije hand in de vorm van de 'voorstelling', waarbij de Griekse mythologie als voornaamste inspiratiebron gold.
. 's Middags: Gladiatoren (man tegen man gevechten)

Al deze schouwspelen hadden één rode draad: De dood (het sterven) als vorm van amusement.

Tussen de diverse programma-onderdelen waren er vaak intermezzo's met muzikanten en potsenmakers en werden er kleine cadeaus in het publiek gegooid. Tijdens deze pauzes werd door het personeel de arena op orde gebracht voor de volgende voorstelling.

De gebouwen rond een amfitheater hadden verschillende doelen. Zo was er een hospitaal voor gewonde gladiatoren, maar ook een spoliarium (lijkenhuis) en een kadaverput. In Rome stonden rondom het Colosseum een aantal trainingsarena's voor de gladiatoren. Een daarvan, de Ludus Magnus, is gedeeltelijk opgegraven.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Theater_%28gebouw%29
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 928.