kunstbus

(advertentie)
Er staan 3 artikelen in onze webwinkel Kunstbus


Winston karaf/vaas Per Lutken voor Holmegaard, Denemarken

Deze zeldzame vaas of karaf is ontworpen door Per Lutken voor Holmegaard in Denemarken. Deze karaf is ooit aangeschaft in het chique warenhuis van Hans Hansen in Kolding in Denemarken.
Prijs: € 300

Dit artikel is 04-01-2010 voor het laatst bewerkt.

Tsjechie

Tsjechië

Tsjechië (Tsjechisch: Česko), officieel de Tsjechische Republiek (Česká republika), is een land in Centraal-Europa. Het land grenst in het westen en noord-westen aan Duitsland, in het noorden aan Polen, in het oosten aan Slowakije en in het zuiden aan Oostenrijk. Sinds 1 januari 1993 vormt Tsjechië een zelfstandig land, daarvoor was het het westelijke deel van Tsjechoslowakije.

Bestuurlijke indeling
Tsjechië is bestuurlijk verdeeld in veertien regio's (Tsjechisch: kraj). De regio's zijn op hun beurt verdeeld in in totaal 6249 gemeenten. Tussen de regio's en de gemeenten zit de laag van de 77 districten (okres). Officieel zijn de okresy in 2003 afgeschaft, maar de gebiedsindeling wordt nog veel gebruikt. De Tsjechische hoofdstad Praag is zowel gemeente als regio en district.

In totaal hebben 587 van de 6249 Tsjechische gemeenten stadsrechten. Zie voor een overzicht van alle plaatsen met stadsrechten de lijst van Tsjechische steden. De grootste stad van Tsjechië is de hoofdstad Praag. Met 1.154.808 inwoners is Praag meer dan drie keer zo groot dan de op een na grootste stad, Brno. Andere steden met meer dan 100.000 inwoners zijn Pilsen, Ostrava en Olomouc.

Bevolking
Volgens het Tsjechische statistische bureau had Tsjechië op 30 september 2007 een inwoneraantal van 10.349.372. Bij de laatste volkstelling had het land 10.230.060 (2001) inwoners. Verreweg het grootste deel van de bevolking (ongeveer 95%) behoort tot de etnische groep van de Tsjechen. De Moraviërs (3,8%) worden meestal ook tot de Tsjechen gerekend. De grootste groepen van minderheden bestaan uit Slowaken, Duitsers, Polen en Roma. Volgens de laatste volkstelling van 2001 wonen er 11.746 Roma in Tsjechië. Het werkelijke bevolkingsaandeel van de Roma ligt waarschijnlijk veel hoger dan de laatste volkstelling aangeeft. Om verschillende redenen (een zwak nationaal bewustzijn, discriminatie, identificatie als Tsjechen) geven veel Roma een andere etniciteit op dan ze in werkelijkheid zijn.

Volgens het CIA World Factbook bedraagt de levensverwachting bij de geboorte in Tsjechië 76,42 jaar. Bij vrouwen ligt de verwachte ouderdom hoger dan bij mannen, 79,88 jaar tegenover 73,14 jaar.

Taal
Verreweg het grootste deel van de bevolking van Tsjechië spreekt het Tsjechisch, wat ook de voertaal is op scholen en bij de overheid. In totaal hebben 10.004.800 Tsjechen het Tsjechisch als moedertaal, oftewel zo'n 97% van de gehele bevolking. In de grensstreken hebben sommige inwoners de taal van het buurland als moedertaal, zo spreken zo'n 50.000 mensen in het Ertsgebergte Duits en wordt in het noorden door ongeveer 50.000 Tsjechen Pools gesproken. Verder spreken zo'n 140.000 inwoners van Tsjechië het Romani, ook wel het zigeuners

Religie
Tsjechië heeft een van de meest ongelovige bevolkingen van Europa. Volgens de volkstelling van 2001 is 59% van de bevolking agnost, atheïst, ongelovige of gelovige die niet bij een kerk is aangesloten. Het grootste deel van de gelovigen is rooms-katholiek (26,8%). In 1950 was 76,4% van de Tsjechische bevolking nog aanhanger van de rooms-katholieke Kerk. Zo'n 2,5% van de Tsjechen is protestant, waarvan bijna de helft (ongeveer 100.000 inwoners) de Tsjechoslowaakse Hussitische Kerk aanhangt. In 1950 had deze kerk nog het tienvoudige aantal aanhangers. Verder telt Tsjechië zo'n 7000 boeddhisten, 5000 joden en 3700 moslims.

In 2005 is er door de Europese Unie een onderzoek gedaan onder de toenmalige 25 lidstaten. Hierin kwam naar voren dat 30% van de Tsjechen "niet denkt dat er wat voor soort god of geest dan ook bestaat." 50% van de Tsjechische bevolking gelooft dat er "een soort van geest of bovennatuurlijke kracht bestaat." 19% van Tsjechië gelooft dat er een god bestaat. Dit percentage was ten tijde van het onderzoek het op een na laagste van Europa, alleen in Estland denkt een kleiner deel van de bevolking dat er een god bestaat (16%).

De bekendste christelijke kerkgebouwen van Tsjechië zijn de Sint-Vituskathedraal en de Týnkerk in Praag, alsmede de Pelgrimskerk van St.-Johannes van Nepomuk die op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Het bekendste joodse gebedshuis van het land is de Grote Synagoge in Pilsen. De wijk Josefov is van oudsher de joodse buurt van Praag.

Cultuur
Doordat Tsjechië van oudsher een katholiek land is zijn vooral de christelijke feesten, zoals kerstmis en Pasen, belangrijk. Tijdens het kerstfeest worden overal in het land kerststallen opgericht. De grootste bewegende kerststal ter wereld bevindt zich in Jindřichův Hradec. Naast de christelijke feesten worden zijn er verscheidene typisch Tsjechische feestdagen. Zo vinden op de avond van 30 april de zogenaamde heksenverbrandingen plaats (de verdrijving van de winter) en wordt op 6 juli stilgestaan bij het overlijden van Johannes Hus. Op 8 mei wordt Bevrijdingsdag gevierd.

Op het gebied van musea, theaters en kerken is het meeste te zien in Praag. In de hoofdstad bevinden zich het Nationaal Museum en het Nationaal Theater, alsmede verschillende grote kerken, waaronder de Sint-Vituskathedraal. Het concertgebouw Rudolfinum is bekend als het thuispodium van het Tsjechisch Filharmonisch Orkest. In verschillende Europese steden vinden jaarlijks grote festivals plaats op het gebied van onder andere muziek en film. In Praag is elk jaar in mei het Praagse Lente-festival voor klassieke muziek en in juli vindt in Karlsbad het Internationaal filmfestival van Karlsbad plaats. In juni verandert Český Krumlov jaarlijks in een middeleeuwse stad met dans- en theatervoorstellingen tijdens het Slavnosti pětilisté růže-festival.

Internationaal is de Tsjechische cultuur vooral bekend van de grote drie componisten; Antonín Dvořák, Bedřich Smetana en Leoš Janáček. Vooral het werk Má Vlast van Smetana geniet ook in het buitenland grote bekendheid. Op het gebied van de literatuur zijn vooral de Duitstalige schrijver Franz Kafka, Jaroslav Hašek, Nobelprijswinnaar Jaroslav Seifert en ex-president Václav Havel bekend.

Tsjechische literatuur
Door de dominantie van het Duits en talen van andere volkeren in Tsjechië is de Tsjechische literatuur beperkter dan men zou verwachten, zeker aangezien in het land zelf het geschreven woord veel populariteit geniet en de bekende schrijver Václav Havel er president werd.
Franz Kafka, de bekendste Tsjechische schrijver, schreef in het Duits, en kan met evenveel recht als Oostenrijks of Duits schrijver worden beschouwd. Bovendien was hij joods en behoorde hij dus tot een van de etnische minderheden in Tsjechië. Milan Kundera woont in Frankrijk en schrijft sinds 1989 in het Frans.
Tegenwoordig schrijven in Tsjechië woonachtige schrijvers over het algemeen in het Tsjechisch.

Politiek
Tsjechië is een parlementaire representatief democratische republiek. Volgens de grondwet is de president het staatshoofd en de minister-president het hoofd van de regering. De wetgevende macht maakt gebruik van een tweekamersysteem, bestaande uit de Kamer van Afgevaardigden (Poslanecká sněmovna Parlamentu České republiky) en de Senaat (Senát Parlamentu České republiky). Samen vormen deze kamers het Parlement van de Tsjechische Republiek. Václav Havel, was de eerste president van Tsjechië na de splitsing van Tsjechoslowakije.
In Tsjechië is sprake van een meerpartijenstelsel. In het politieke spectrum staat de Communistische Partij Bohemen en Moravië geheel aan de linkerzijde. Ook links is de Tsjechische Sociaaldemocratische Partij. In het midden staan de Christen-Democratische Unie-Tsjechische Volkspartij en de Groene Partij. Als rechts kunnen worden aangemerkt de partijen Democratische Burgerpartij en SNK Europese Democraten.

Onderwijs
Kinderen zijn in Tsjechië vanaf hun zesde jaar leerplichtig. De basisschool is bedoeld voor kinderen van 6 jaar tot 15 jaar. Getalenteerde leerlingen verlaten vaak na de zesde klas al de basisschool om naar het gymnasium te gaan. Op de leeftijd van 19 jaar kunnen de Tsjechen naar de universiteit. De meeste scholen worden gefinancierd door de Tsjechische staat, er bestaan echter ook enkele particuliere scholen en scholen die gefinancierd worden door de kerk.

Naam
Meer dan vijftien jaar na de splitsing van Tsjechoslowakije in Slowakije en Tsjechië blijven er enkele problemen bestaan met betrekking tot de naamgeving van Tsjechië. In het Tsjechisch blijft de lange vorm van de naam (Česká republika, Tsjechische republiek) veel gebruikt, ondanks de pogingen van overheden, geografen en taalkundigen om mensen over te halen de korte vorm Česko (Tsjechië) te gebruiken. In het Nederlandse taalgebied wordt wel de korte naam gebruikt, maar in veel andere talen blijft de lange vorm gangbaar. Zo wordt in het engels vaak Czech Republic gebruikt in plaats van Czechia en in het Frans République tchèque in plaats van Tchéquie.

De laatste jaren wordt in de Tsjechische media het woord "Česko" steeds meer gebruikt. Veel Tsjechen zijn echter tegen het gebruik van deze naam. Het bijvoeglijk naamwoord van Česko, "český", is namelijk ook het bijvoeglijk naamwoord van Čechy (Bohemen). Zo betekent het woord dus zowel "Tsjechisch" als "Boheems". Het gebruik van het woord "Česko" wordt dus niet op prijs gesteld door de inwoners van de twee andere regio's van het land; Moravië en Tsjechisch Silezië. In feite is dit hetzelfde als dat het woord "Engeland" wordt gebruikt om het gehele Verenigd Koninkrijk aan te duiden, en "Holland" als men heel Nederland bedoelt.

Nationale symbolen
De vlag van Tsjechië is dezelfde vlag als die van het voormalige Tsjechoslowakije. Toen dit land op 1 januari 1993 werd opgesplitst in Tsjechië en Slowakije, bleef Tsjechië de oude vlag gebruiken, terwijl Slowakije een eigen vlag aannam. Net als bij de meeste andere Slavische landen bestaat de vlag uit de Panslavische kleuren rood, wit en blauw.

Het wapen van Tsjechië is een schild bestaande uit vier kwartieren, met in elk kwartier het centrale element uit het wapen van een van de drie historische regio's. In het eerste en vierde kwartier staat de leeuw van Bohemen, in het tweede kwartier de adelaar van Moravië en in het derde kwartier de adelaar van Silezië (Tsjechisch Silezië).

Het volkslied van Tsjechië heet Kde domov můj (Waar is mijn thuis). Het lied is afkomstig uit het theaterstuk Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka, geschreven door Josef Kajetán Tyl. De muziek is gecomponeerd door František Škroup. In het theaterstuk heeft het lied twee coupletten, maar alleen het eerste couplet wordt gebruikt als volkslied.

Geschiedenis
In de Middeleeuwen maakten de twee belangrijkste delen van Tsjechië: Bohemen en Moravië, deel uit van het Heilige Roomse Rijk. Het koninkrijk Bohemen was een belangrijke macht, maar religieuze conflicten zoals de Hussietenoorlogen in de 15e en de Dertigjarige oorlog in de 17e eeuw scheurden het rijk uiteen. Later kwam het gebied in de macht van de Habsburgers en maakte deel uit van het grote Oostenrijk-Hongarije.

Nadat de Eerste Wereldoorlog een eind had gemaakt aan het bestaan van Oostenrijk-Hongarije, sloten de Tsjechen en de Slowaken zich aaneen, en richtten in 1918 de onafhankelijke republiek Tsjechoslowakije op. Een kwart van de bevolking van de nieuwe republiek was Duitstalig. In 1918 wilden zij zich bij Oostenrijk aansluiten, maar na het Verdrag van Saint-Germain kwamen zij definitief bij Tsjecho-Slowakije. Dit was voor Nazi-Duitsland aanleiding om dit gebied te annexeren na het Verdrag van München in 1938. Ook Slowakije besloot zich af te scheiden. Het overgebleven gebied werd in 1939 door Duitsland bezet (Protectoraat Bohemen en Moravië).

Na de Tweede Wereldoorlog werd de Tsjechoslowaakse staat hersteld en maakte het land deel uit van het Oostblok. Tsjechoslowakije was in het interbellum en tot 1948 een parlementaire democratie. In 1948 vond een communistische machtsovername plaats en werd het land een communistische dictatuur. In 1968 brak een kortstondige liberalisering tijdens de zgn. Praagse Lente aan. Troepen van het Warschaupact maakten hieraan bloedig een einde. De Fluwelen Revolutie (1989) maakte aan de alleenheerschappij van de communistische partij een einde.

Op 1 januari 1993 maakte Tsjechië zich los van Tsjechoslowakije. In 1999 trad het land toe tot de NAVO en op 1 mei 2004 tot de Europese Unie.

Geografie
Tsjechië ligt in Centraal-Europa en grenst in het westen aan Duitsland (810 km.), in het noorden aan Polen (762 km.), in het oosten aan Slowakije (252 km.) en in het zuiden aan Oostenrijk (466 km.). Historisch gezien bestaat het land uit drie deelregio's; Bohemen, Moravië en Tsjechisch Silezië. De meeste grenzen worden gevormd door gebergten. Langs de zuidwestgrens van het land ligt het Bohemer Woud, in het noordwesten ligt het Ertsgebergte en in het noorden de Sudeten met onder andere het Reuzengebergte. De oostgrens van Moravië met Slowakije bestaat uit de Beskiden en Witte Karpaten. Alleen de zuidgrens met Neder-Oostenrijk bestaan voornamelijk uit een rivier, de Thaya. Op de grens van Bohemen met Moravië ligt de Boheems-Moravische Hoogvlakte.
Een aantal grote rivieren ontspringt in Tsjechië. Zo heeft de Elbe zijn bron in het Reuzengebergte. Enkele andere grote rivieren in Bohemen zijn de Moldau, de Berounka en de Sázava. Een grote rivier in Moravië is de Morava, en ook de Oder ontspringt daar.
Het laagste punt van Tsjechië met een hoogte van 115 meter is Hřensko, waar de Elbe het land verlaat. Het hoogste punt is de Sneeuwkop. De 1602 meter hoge top van deze berg ligt in het Reuzengebergte op de grens van Tsjechië en Polen.

Klimaat
Het klimaat van Tsjechië behoort tot het Midden-Europese type waarin het klimaat van west naar oost gaande een steeds sterker continentaal karakter krijgt. Streken in de dalen van Bohemen hebben een laag neerslagcijfer. Weer andere gebieden in Bohemen hebben een onstabieler klimaat, dat lijkt op het Nederlandse klimaat. Het waait alleen wat minder hard en er valt veel meer sneeuw. De gemiddelde neerslag is in de dalen 450 tot 650 mm per jaar en in de bergen 1000 tot 2000 mm.
In de winter valt er geregeld sneeuw in de berggebieden, in de lager gelegen gebieden wisselen sneeuw en regen elkaar af. De gemiddelde januaritemperatuur over de periode 1961 tot 1990 varieert van ongeveer minus 6°C in de berggebieden tot vlak onder het vriespunt in de grote, lager gelegen, steden zoals Praag. In de bergen blijft de sneeuw gewoonlijk tot het midden van het voorjaar liggen. In deze periode staan de rivieren op hun maximum hoogte, vanwege de smeltende sneeuw. In de zomer (vooral juli) kunnen de temperaturen boven de 30 graden uitkomen. De gemiddelde temperatuur in de bergen is dan echter maar zo'n 11 graden, in de steden ligt het rond de 19. De gemiddelde temperatuur duikt meestal begin oktober weer onder de 10-graden-grens.

Eten en drinken
Zoals in de meeste Europese landen is het in Tsjechië gebruikelijk drie maaltijden per dag te gebruiken. De hoofdmaaltijd is meestal het uitgebreide warme eten tussen de middag. Het eten van de Tsjechen heeft een grote invloed gehad op, maar is ook sterk beïnvloed door de keukens van de omringende landen. Een belangrijke oorzaak hiervan is de gemeenschappelijke geschiedenis in de vorm van Oostenrijk-Hongarije. Veel bekende Tsjechische gerechten zijn ook vindbaar in andere landen, zoals de apfelstrudel en de guláš. Tijdens de warme maaltijd wordt veelal vlees gegeten met deegwaren of aardappels. Vis is vrij zeldzaam en ook groente wordt traditioneel weinig gegeten. Dit laatste is de laatste jaren echter wel in opkomst doordat er steeds meer belangstelling is voor gezonde voeding. Enkele typisch Tsjechische gerechten zijn Bramborák (aardappelpannenkoeken), topinky (geroosterd brood) en český knedlík (Boheemse knoedels).
Het bekendste onderdeel van de Tsjechische drank is pils. Dit type bier is, naar men zegt, in Pilsen uitgevonden. Naast pils worden ook vele andere soorten bier geschonken. Bier wordt niet alleen gedronken maar ook veel gebruikt voor de bereiding van voedsel. Ook de Tsjechische sterke drank Becherovka is populair.

Werelderfgoed
In Tsjechië staan twaalf locaties op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Alle locaties zijn cultureel erfgoed. Hier onder een lijst met de Tsjechische onderdelen van de Werelderfgoedlijst:
Historisch centrum van Praag
Historisch centrum van Český Krumlov
Historisch centrum van Telč
Historisch centrum van Kutná Hora
Pelgrimskerk van St.-Johannes van Nepomuk bij Žďár nad Sázavou
Cultuurlandschap van Lednice-Valtice
Historisch dorp Holašovice
Tuinen en kasteel van Kroměříž
Kasteel van Litomyšl
Zuil van de Heilige Drie-eenheid in Olomouc
Villa Tugendhat in Brno
Joodse wijk en Sint-Procopiusbasiliek in Třebíč

Economie
Tsjechië heeft een ontwikkelde economie met een BBP per hoofd van de bevolking van $ 15.185,63.[18] Dit is ongeveer 80% van het gemiddelde van de Europese Unie. Tsjechië heeft een van de meest stabiele economieën van de voormalige communistische landen. Sinds 1999 herstelt het land zich van een recessie, vooral door de groeiende export naar de Europese Unie (vooral Duitsland), buitenlandse investeringen en de groei van de binnenlandse vraag.

De belangrijkste industrieën van Tsjechië zijn onder andere de machinebouw, de ijzer- en staalproductie, metaalbewerking, chemische productie, elektronica, bier, glas en keramiek. De belangrijkste agrarische producten zijn suikerbieten, aardappelen, tarwe en hop.

Grote Tsjechische bedrijven zijn het energiebedrijf ČEZ en autofabrikant Škoda. ČEZ staat genoteerd aan de Praagse effectenbeurs. De belangrijkste graadmeter van de beurs van Praag is de PX Index.

In Tsjechië wordt betaald met de Tsjechische kroon (koruna). Sinds de splitsing van Tsjechoslowakije is dit de nationale munteenheid. Het is de bedoeling dat Tsjechië op termijn overgaat op de euro, maar er is nog geen streefdatum voor de invoering vastgelegd.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Tsjechi%C3%AB

(advertentie)
Er staan 3 artikelen in onze webwinkel Kunstbus


Winston karaf/vaas Per Lutken voor Holmegaard, Denemarken

Deze zeldzame vaas of karaf is ontworpen door Per Lutken voor Holmegaard in Denemarken. Deze karaf is ooit aangeschaft in het chique warenhuis van Hans Hansen in Kolding in Denemarken.
Prijs: € 300

Pageviews vandaag: 32.