kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 12-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Willem-IV-van-Oranje-Nassau

Willem IV van Oranje-Nassau

1751 door Jacques Aved

Willem IV Karel Hendrik Friso (Leeuwarden, 1 september 1711 – Huis ten Bosch, 22 oktober 1751), Prins van Oranje en Nassau, was de eerste erfstadhouder in de Republiek. Hij was deftig, vredelievend en minzaam in zijn optreden, maar had een zwakke gezondheid en een vergroeiing aan zijn rug.

Willem Karel Hendrik Friso werd geboren in Leeuwarden als zoon van Johan Willem Friso van Nassau-Dietz en Maria Louise van Hessen-Kassel. De val van een paard, in 1717 in de tuin van zomerresidentie Pales Soestdijk, deed even voor zijn leven vrezen. Willem IV kreeg meer dan de gebruikelijke opvoeding van adellijke kinderen (krijgskunde): hij studeerde aan de Universiteit van Franeker en aan de Universiteit Utrecht. Willem IV sprak diverse talen en was geïnteresseerd in geschiedenis, ook in de fouten van zijn voorgeslacht zoals hij zijn hoogleraar meldde. Hij werd in 1729 in Gelderland, Drenthe en Groningen en in 1731 in Friesland tot Stadhouder benoemd.

Huwelijk en kinderen
Reeds in 1721 was sprake van een huwelijk met Anna van Hannover, maar eerst op 21 oktober 1733 ging hij voor het Gerecht van Leeuwarden in ondertrouw. Het huwelijk dat gepland was in november 1733 werd uitgesteld, omdat de bemoeienissen van zijn schoonvader George II met de Republiek niet op prijs werden gesteld. Willem IV werd, ook vanwege alle ophef, ziek en vertrok naar het kuuroord Bath. Eerst enkele maanden later was de prins genoeg hersteld om in het huwelijk te treden.

Händel, die Anna en haar jongere zussen klavecimbel- en muziekles had gegeven, en haar als zijn beste leerling beschouwde, componeerde ter gelegenheid van het huwelijk de Serenata Il Parnasso in Festa, (HWV 73) waarvoor delen uit Athalia (HWV 52) gebruikt zijn. Op 25 maart 1734 trouwde het paar in de St. Jameskapel. Händel componeerde hiervoor, op een tekst van Prinses Anna (naar twee psalmen), het anthem This is the day the Lord hath made (HWV 262).

Willem IV kreeg aan de universiteit van Oxford het ere-doctoraat en werd in deze periode ingewijd in de vrijmetselarij. Bij zijn terugkeer naar de Republiek ontstonden ook loges in Den Haag en Leeuwarden. Zijn kok Vincent la Chapelle was daarbij betrokken. Het paar werd op 8 mei 1734 met zo weinig animo ontvangen in Amsterdam door burgemeester Lieve Geelvinck, dat het besloot na een half uur verder te reizen. Door erfenis kwam hij achtereenvolgens in het bezit van de graafschappen Dillenburg (1739), Siegen (1742) en Hadamar (1743).

Uit dit huwelijk werden de volgende kinderen geboren: een dochter (1736), een naamloos kind (1739), Wilhelmina Carolina (1743-1787, gehuwd met Karel Christiaan van Nassau-Weilburg), Anna (1746) en Willem Batavus (1748-1806 de latere stadhouder Willem V, gehuwd met Wilhelmina van Pruisen (1751-1820)). Rond 1750 zou Willem bij een onbekende vrouw Willem Hendrik van Nieuwkerke (overleden in 1820) hebben verwekt.

Als stadhouder
In 1740 brak opnieuw een successieoorlog uit, deze keer tussen Oostenrijk en Frankrijk. De Republiek koos in 1747 de kant van Oostenrijk, waarop Franse troepen de zuidelijke Nederlanden binnenvielen. In enkele weken veroverden de troepen van Lodewijk XV de belangrijkste plaatsen in Zeeuws-Vlaanderen. In paniek werd de prins op 2 mei 1747 benoemd tot Captein-Generaal en Stadhouder van alle gewesten van de Republiek. Dat had nog veel voeten in de aarde, want over zijn bevoegdheden kon Willem het niet snel eens worden met de Staten-Generaal. Zij legden hem een instructie voor die overeenkwam met de Unie van Utrecht. Willem wilde alleen de eed afleggen op de instructie van zijn voorganger, koning-stadhouder Willem III van Oranje-Nassau. Op 11 mei deed de prins zijn intrede in Amsterdam. Ter begroeting waren niet alleen de burgemeesters, maar ook alle predikanten aanwezig. Wie geen oranje droeg liep de kans in de gracht gegooid te worden. Zelfs de paarden en ook de ossen op weg naar de slager waren ermee versierd. In november van datzelfde jaar volgde verheffing tot erfstadhouder van de Republiek, waarbij ook de opvolging in vrouwelijke lijn werd geregeld, want Willem IV had toen enkel een dochter. De organisator was de porseleinverkoper Daniel Raap, een gematigd Doelist, die de oranjegezinde bevolking mobiliseerde.

In 1748, enkele maanden na de geboorte van zijn zoon Willem Batavus, ontstond het Pachtersoproer. Raap, die zich verzette tegen de regentenkliek - van oudsher notoire tegenstanders van ook maar enige rol van de Oranje's in het Nederlandse staatsbestuur - overlegde diverse malen met de prins en zijn vrouw. Willem IV heeft in 1748 wraak genomen op de burgemeesters van Amsterdam, door steun te verlenen aan de eisen van de Doelisten. In veel steden werden diverse burgemeesters en vroedschapsleden vervangen. Zijn belangrijkste raadgevers waren Willem graaf Bentinck en Mattheus Lestevenon. In de nieuwe regeringsreglementen kreeg de stadhouder meer invloed op de benoemingen. Veel afgezette vroedschapsleden kregen echter na verloop van tijd hun zetel terug, een besluit, dat hem niet in dank is afgenomen en de stemming jegens hem onder de bevolking sloeg volledig om.

Willem kreeg te maken met een teruglopende economie. Een poging de handel op te beuren door het instellen van een vrijhaven, liep door tegenwerking van de admiraliteitscollege's op niets uit. De bankier Thomas Hope en de politiek econoom Isaac de Pinto beloonde hij met resp. een functie in de WIC en VOC.

Willem IV stelde veel belang in een aanstelling van Lodewijk Ernst, hertog van Brunswijk-Wolfenbüttel, toen zijn gezondheid hem steeds meer parten speelde. Anna van Hannover nam de lopende zaken over.

Willem IV stierf op 22 oktober 1751 in Den Haag, na een kuur in Aken. De teraardebestelling vond plaats op 4 februari 1752 in de grafkelder van de Oranjes te Delft. De stadhouder werd opgevolgd door zijn dan drie jaar oude zoon. Anna van Hannover, Maria Louise van Hessen-Kassel namen de landszaken waar tot 1759, resp. 1766.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_IV_van_Oranje-Nassau
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 3130.