kunstbus
Dit artikel is 31-03-2020 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Flag van Jasper Johns

De achtenveertig sterren en rood-witte strepen die hier zijn afgebeeld stellen de 'Stars and Stripes' voor, de Amerikaanse vlag uit het jaar dat dit werk werd gemaakt. Jasper Johns merkte op dat het gebruik van een herkenbare afbeelding hem goed uitkwam, omdat hij het niet hoefde te ontwerpen.


Jasper Johns - Flag (1954-55)

Hij maakte 'Flag' door panelen, verf en encaustiek te combineren - een mengsel van pigment en gesmolten was dat de druppels, vegen en penseelstreken van de verf vastlegde. Onder de vertrouwde rode en witte strepen van de vlag zitten tal van figuratieve elementen verstopt en kunnen we een collage van krantenresten onderscheiden waarvan de datums dit alledaagse symbool binnen een bepaald moment lokaliseren.

'Het begon allemaal ... met het schilderen van een afbeelding van een Amerikaanse vlag', merkte Johns in 1959 op met betrekking tot dit werk. 'Op een nacht droomde ik dat ik een grote Amerikaanse vlag had geschilderd en de volgende ochtend stond ik op en ging ik naar buiten om de materialen te kopen om ermee te beginnen.'

Tot die materialen behoorden drie doeken die hij op triplex plaatste, krantenstroken en encaustische verf - een mengsel van pigment en gesmolten was - dat een oppervlak van klonten en vegen heeft gevormd. De krantenresten die zichtbaar zijn onder de strepen en achtenveertig sterren verlenen dit icoon historische specificiteit. De Amerikaanse vlag is iets dat 'de geest al kent', zei Johns, maar de uitvoering ervan bemoeilijkt de weergave en nodigt uit tot nader onderzoek. Een criticus van de tijd vatte de ambivalentie van dit schilderij samen en vroeg: 'Is dit een vlag of een schilderij?' Vlag vormt zowel een ding (een vlag) als de weergave ervan (een schilderij van een vlag). Deze ingebouwde dubbelzinnigheid is zowel de innovatie als de provocatie van het werk.

Met 'Flag' stelt Johns de vraag wat het verschil is tussen een kunstwerk en een alledaags object. Flag is een schilderij, maar het is ook een vlag. Het heeft dezelfde afmetingen, is ook vlak, het aantal sterren en strepen is correct weergegeven en er zit geen lijst om het schilderij die het als kunstwerk inkadert. In tegenstelling tot de pijp van Magritte die je niet kunt roken zou het schilderij van Johns gewoon kunnen functioneren als het object ‘vlag’. - (tekst Masterscriptie Kunstgeschiedenis Anna Lamers - https://theses.ubn.ru.nl/bitstream/handle/123456789/497/Lamers%2C_A.M.N._1.pdf)

'Vlag' werd gemaakt op een laken met olieverf en vervolgens encaustiek, een methode waarbij gepigmenteerde gesmolten was werd gebruikt. Johns doopte reepjes stof en krantenpapier in de hete was en plakte ze vervolgens op het laken om een ​​getekende omtrek van de vlag in te vullen. Het resultaat is een afbeelding waarvan het proces op het oppervlak is geregistreerd, een focus op materialiteit die haaks staat op de expressionistische gebaren die dominant waren in de schilderkunst ten tijde van het maken van Flag. Johns bleef gedurende zijn hele carrière encaustiek toepassen om bekende vormen - vlaggen, doelen, cijfers, letters en een kaart van de Verenigde Staten - keer op keer weer te geven.

Johns eigende zich in 1954, als 24-jarige, misschien wel als eerste een object uit de massacultuur toe. Zijn vlag-, schietschijf- en cijferschilderijen uit de jaren vijftig worden algemeen beschouwd als een scharnierpunt in de Amerikaanse kunstgeschiedenis.

‘Ik ben opgegroeid op een plek waar kunst en kunstenaars niet bestonden. Ik denk dat ik kunstenaar wilde worden omdat ik gewoon ergens anders wilde zijn’, zei hij ooit. Zijn ambitie bracht hem begin jaren vijftig naar New York, het zenuwcentrum van het Amerikaanse abstract expressionisme. Jackson Pollock, Willem De Kooning, Mark Rothko waren er de toonaangevende kunstenaars. Johns ontmoette er ook zijn geliefde Robert Rauschenberg.

Samen met Rauschenberg nam Jasper Johns langzamerhand afstand van het toen allesoverheersende serieuze naar bezinning zoekende abstract expressionisme en baande hij de weg voor kunstenaars als Warhol, Lichtenstein en popart. Uit zijn belangstelling voor de expressieve mogelijkheden van zijn materiaalgebruik kon je concluderen dat zijn werk nog steeds verwant is aan het abstract expressionisme, het gebruik van een alledaags bekend motief als de vlag maakt hem echter al een voorloper van de popart.

In 1954 besliste hij alle kunstwerken die hij ooit had verzameld van de hand te doen. Ze hinderden hem om zichzelf uit te vinden als kunstenaar. In datzelfde jaar droomde hij dat hij de Amerikaanse vlag schilderde. Hij voegde de daad bij de droom, met een aparte verftechniek. Hij mengde olieverf met een speciaal soort wax dat de oude Egyptenaren al gebruikten. Daarmee kon hij reliëf op zijn doeken schilderen.

In 1958 gaf de befaamde New Yorkse galerist Leo Castelli - die Jackson Pollock, Willem De Kooning, Cy Twombly en Andy Warhol in zijn stal had - Johns zijn eerste solotentoonstelling. Zijn carrière was gelanceerd. ‘Flag’ sprak aan, zo midden in de Koude Oorlog. Johns maakte mee wat Bruce Springsteen in 1984 met ‘Born in the USA’ overkwam: hij werd gekaapt door het patriottisme. Nochtans ging het daar voor Johns helemaal niet over. ‘Ik gebruikte de Amerikaanse vlag omdat ze al bestond. Het bespaarde me het bedenken van een eigen ontwerp. Daardoor kon ik me concentreren op de diepere lagen van wat ik wilde vertellen’, zei hij in 1959 aan Time.

De oprichtend directeur van MoMA, Alfred H. Barr, Jr., hoopte het stuk samen met drie anderen te verwerven van Johns' eerste solo-tentoonstelling in de Leo Castelli Gallery in New York. De commissie en het bestuur van het museum beschouwden Flag echter als potentieel 'niet-patriottisch'. Barr omzeilde hun bezwaren door architect Philip Johnson te vragen het werk te verwerven en het later aan het museum te schenken.




Pageviews vandaag: 20.